Full text of "Reconditorium ac reclusorium opulentiae sapientiaeque numinis mundi magni, cui deditur in titulum Chymica vannus .."

*-*"""

4* i w

r^yy y/V // / //

",/'///■ /J/ J"/>//< I ■/"■/'■/,/>' ' .

Digitized by the Internet Archive

in 2010 with funding from

Research Library, The Getty Research Institute

http://www.archive.org/details/reconditoriumacrOOmont

CHARACTER

ADE P TORUM

^fn vmce fuv sybzni venifr Jag&MtLa. vcnL ;

* Jfcn

• HJTT3J y I H3

M J JL O I f J H Q.

■

— — "~r

\ •

s ^- w «* j»

»«T •

J*.

•>

--.

u^inv- * t\av/.

•&*•

■v»\\

Reconditorium ac Recluforium

Opulentu fapienti&que

Numinis Mundi Magni,

Cui deditur in titulum

CHYMICA VANNUS,

Obtenta quidem & ejredhTAufpice

Mortale Crepto; Sed
Inventa Troauthoribus Immortalibus Adeptis^

Quibus

Conclufum efl^fancitum €5* decretum%

\Jt

Anno hoc per jMyfieriarcham J\dercurinm^

Vclut

Viocurium , feu Medicurium ,

MatYt* oraCYLa sYa eXorDlne JnoLesCerent >

aVrca Yerltas- perfplCaClorlbYs Ingenlh

nYDc breYIterqVe InnotesCeret.

Orbe poft Chriftum natum Millefimo,fexcentefimo, fexagcfimn fexto » Idibus Majij.

A M S T E L O D A M I ,

Vpud Joannem Janssonium a W A r. SBERGE,
£c E l i z e u m Weyerstraet, Anxo i 666 .

EPIGRAMMA

I N

ZOILUM.

Invide mrtutem femper <violare fecute,

Semper in alterius dentibus ejfe cute.
ISfon ad cujufuis funt hac &quata fateram^

H&c funt Pr&teritis irreprobata Sophis.
JSlulIius indulta temere maftige petenda ,

H\c nihil ergo noce, <vel meliora doce.
Gclria mipatria efi,fed V enloa propria terra

JMe mihi fcito data non nifi lege loqui.
Non tamen a Piceo vultum defiette Bacillo,

Quin lege y quod y forfan^pruriat^intus erit^
Nec tetrico ri£tu cenfuram defer in illum ,

Claufula ni fuerit pagina le£ta tibi*

Qshorus

PHTLOSOPHORUM

Scnvyer htmtt <tc hurml&s \ hcsc^irtis OJtmtfyLs aul arccs ;
<£V\cl rur&rcL "DoCtrljta, Itt h\JM.TLItatc slta, zslT:

^z% * t lUfr^

6 Idoneum ad Le&orem

Interverbmm.

Udiciofe mi frater, quia hodie infinita maledicen
di lafcivia, & ego non femel hdc parte graviter va
pulavi, quod nimirum aliquid vigiliarum publicc
bono aliquando feciflem, ac force nonnulla juxti
adcflent, metaleptice, aut tropologice fumpta, cujufvis captu
non ita ftatim obvia, ncque reconditiorum tamen vocum, phra-
iiumque indicem adjeciflem, idcirco nunc damno meo cautiot
inde eftectus, vocabulorum abftrufiorum, fententianimque acu-
tiorum gloflTcmata atque paragraphos aftituere propofui.

2. Sunt enim aliqui tam fcioli, tamque prxfracti, ut omnia,
qux ipfi nefciunt, vel non fentiunt, facile prxdamnent, velli-
cent , &c perdcfpuant, nihilque etiam probent, aut addicant,ni-!
fi folummodo, quod iibi fuerit cognitum Sc compertum. Moxj
ubi fyntaxis, five verbum occurrit, quod minus fortaflis prima
fronte apprehendunt, ajunt: hoc ficTum eft, non autem rece-
ptum latinum,quiahoc numquam ampliiis legi, nec audivi-, vo«j
lentes per id haud obfcure indicare, proprcrea quoque minimei
tolerandum: fcitum profecto , tum Platonico, tum Socratico
orc dignum dictum! quafi vero hujufmodi glorioli, gulofique
lcctores, feu magnis nafis panfophi omnia legifle aut audifle de-
buiflent, qux inamplivago latinitatis campo delitcfcunt , quem
profundiflimum rite appellare licet oceanum vix annorum no-
ftrorum funiculo plcne explorabilem :

3. Nihilominusintantiim calumniandi cacoethes, Iivorisquc
virus glifcit & incancrefcit, ut nihil nunc in prxfenti exulccrati
hujus fcculi facie magis agere videatur, qui ad luccm opera fua
protrahit, quam detractoribus , malevolisquc menfam quandam
adornare, quiomnia, quxapponuntur, non dico acidis, aculea-
tisque Iinguis, & moriibusj veriim vLIcntis rupribus,ac Theo-
ninis dentibus difcerpunt, corrodiintquc , npfl (\ux difplicent

moddj

Idomum Interverbiam. y

mod6, fcd & qua» magnopere fubinde placentj haut abfimiles
felibus, quae tanto acrius in aliquem folent obgrunnire, quanto
, e , lautiorcm fibi ofellam fentiunt exhibitam : quoniam ut nuncfunt
affe&us hominum, nulla mehercule res, nullum negotium, vel
opufculum nullum tam- juftis de cauflis fufcipitur^ quin adfint,
qui illud obelent , aculeisve fuis pungant.

Nemo pol Jntimacho , nec tutior ibit Homcro ,
Vellicat & maonos livida ^Parca Deos.

4. Accidit non ita pridem , circiter ante annum , ut traclratus
ille dc medicina univerfali , qui hic ad calcem libri fubtextus,
& a me Londini in Anglia e germanifmo in latinifmum trans-
fufus eft, oftenderetur aliquibus a rebus naturas &artis utriusque
inftructiflimis perluftrandus viris, fi, qui typis procuderetur,di-
gnus foret, nec ne, judicium fuum, calculiimque darent -, & in-
ter illos pleraque pars erant Do£tores,aliqui etiam divi,nec ge-
nere minus, quam prudentii confpicui.

f. E quibus uni valde valetudinario, & jam omnino mortuo
(Ted alias maximo Philomago , mufarumque Msecenati, ac Her-
meti velut fuppari) in animo concluferam appingere dedicatio-
nem iftius praedidli traclatus, quia aliquoufque me noverat, &
ego ipfum : hinc compofueram eo fine aliud fecretius quoddam
piclatium, in quo planis,& non longis logis (proprer fpecialem
aliquam rationem foli Deo, & mihi notam) communiciram ei-
dem propriam facile mentem dePhilofophorum Invento,proin-
dc penitius imaginabar, rem ex toto, & voto mihi evcnturam:

6. Scd eheu , ut frpe in contrarium tendunt fpes firma: mor-
talium ! triduo enim vel quatriduo poft, typographus perenti
mihi, num quid refolutionis haberet fuper opere ifto, refpon-
dit, fabam nigram intercidifle , cenfum & conclamatum, non
bonum efle latinum tranflationem iilam, fedfcatcre barbarifmis,
& carere fapore,in qua tamen (licet intra pliis minus deciduum
^totaperactafuerit^) prjeterfolum titulum, & pauca admodum

vo-

8 ldoneum ad LeEiorem

vocabula, forfan non ita communia, atqui ad rcm appofitifllnK
ne litcra quidem immutata eftj Ego autem auriculas dimittenj
& una impense obftupefcens adeo llniftrum confenfum, hos Ai
ticos arbitros protinus conveni, hodie iftum , cras alium , peti
quc ab unoquoque perhumiliter,quatenusamab61uminibusmei(
non obftrueret, at faveret nonnihil, Sz a^quam fuam dignaretu
fcrre cenfuramj nam tres omnino, vel quatuor,homines itidem
non indoctos, fat dextre dc re fententiaflc.

7. Surdis fabulas, nihil efFectum eft; nemo non quafi in fer
mento exifterc vifus; multi etiam fuperciliose &z prxcipitante'
me aufcultantes , tandcm non erubuerunt coram in os dicen
(ecquid enim non eloquuntur culmites?) videlicet interpreten
illum , quifquis ipfc fuerit, Chymicam artem prorfus non intel
ligcre,nec me femcl tantas efle authoritatis , qui archaizare pof
fem, vel genium meum prodere, verfionem illam, e gcrmanif
1110 in latinifmum, fafram efte pueriliter; Hem ccecos, vidiftifn(
unquam colores? &: ilmul cum his diclis humaniter rrionftratuir
mihi aliquoties dorfum.

8. CvTterum dum ego femel , ceu jam in oftio , novifli
me a certo quodam illorum fupplicarer, ut fraterne quaefo & ju
dicato rem penfaret, adjecit adhuc remifTe & leviter,in ipfo di
fceiTus momento, ubi typographus rediret, vifurum fe tamen :
quid dicjurus eflet j & fupra omnia ha?c mcmorata fuerant mih.
aliqui multum concionati de humeris , fique occurrifTet , ve
tenuilTent iflud Horatii,

Sumite . matcriam veflris 3 qui fcnbitts , ceqnam
Viribus , (3 penfate diu , quid ferre recufent.

Non dubium, quin &z illud occentaflent: quia videbantur quafij
per hoc indicare voluifTe, me tanto operi pertegendo , fcilicett
ut transferrem aliquid de una lingua in aliam , prxcipue Roma-
nam, longe fore imparem.

9. Et quamvis potentiam meam nauci, ac nihili hic libens

agnol

InUrwbmm* q

agnofcam* nolimque me vei ulli, Jicet minimo, sequiparare,
multo minus gloriofe praeferrc,nihilominus, nifi humilitas ranta
forct in Dcum venuftas , & apud homines utilitas , affirmare
fere aufus eflem , plerofque cx illis, quantarquantaz eti2m emun-
&x naris, & obundi Laris, cum omni fua fapientia atque foler-
tia, vix femel fic fafruros fecuncium.

ierr io. Et hoc adhuc amplius, itenimque mecum dkcs^ xquc
lc£tor,modd rem femel paullo ftridtius trutinas appenderisjtunc
quippe, non criminandi, veriim potiiis vehementer admirandi,

itei luculentiflimam invcnics rationem : quomodo nimirum ego ad-
huc, fpatio tam perbrevi, opus iftud & hoc qualecunque, aufu
. pariatque formidine, (etiam exconditionatus, & peregrinus,

tc|. line rc & aere in itinere^ fine igne,validiflimain hyeme: &: nul-
lo , neque hbro , neque focio habito) aggrefTus,inpefiimis nimi-
rum dierum,quos totosplane extremae neceflitatis onera, & cu-

Ine rx conquirendi vicTrum ac amiclum diverfiflimas extorquent,
evigilarim ad limam talem, qualem vides*

Sed mca mufa rudis^ eanimus^ quas pojjumm , odos >
§uie non doffa Jirepit Jcepe rejecit avu.

4 ii. Ego porro nunc fub meridiem , nunc fub vefperum , apud
h illos peritiilimos, fagaciflimofque Ariftarchos fic convivatus , re~
ji dii perpetuo tam ventre vacuus,quam mente ruptus,religiofiis-
ve U que domum , fed fuper viam multimodas ufque cogirationes ja-
ftavi, Sc per animum traxi: aliquando namque cervicem ocqui-
nifcens , barbare inclamare -, Proh quantus parafitus, quantus
fpheudocrites mundus eft ! catuli judicantur a talpis. Ut irrec-u-
lata fchola eft ! formicas inftruuntura picis, ut turbulentum pela-
d g us • parvipifces devorantura magnis, quam male ordinatum
!cet ftabulum eft ! oves opprimuntur a bobus, Pauperes, & bonx men-
J tis homines varie deprefli rejiciuntur, negliguntur ; florenc alii
tam vitiis, quam divitiis fcelices : jus fuum^non obtinet,at cadit
m caufla, qtii tamen cauffam defehdic tfquiilimam ; Vah mortaliurri
;no- o moro-

io Idoneum ad Lefforem

morofitatem , fed 6 fcelefta, & funefta filiorum Ad# daemonia
cum obfecrationibus loquitur pauper, & dives effatur efFere:
nam quicquid dicunt, quicquid faciunt, ab omnibus laudatur &
acceptatur, five bene fit, fivemale.

ISlemo malusfirliXy quis dives nonfacit aptl i

Hxc una res &c lacrymas & cogitationes ingerit mceftiffimas.

Vah probrofa nibil paupertas duriuS in te 9

Quhm qubd ridkulos homines facis atque rudentes ■

12. Aliquando etiam ajebam mihi, profe&o fortuna favet fa-
tuis, hodierno tempore adhucfit in mundo, quemadmodum xvg
Salomonico,pluris penduntur animalia, quam dofri & literati.

Oppida tota canes venerantur , nemo Dianas.

Dominelli placent, mifelli jacent, eruditi & fapientes funt fe-
pelibiles. Magni mercatores fulphuratorum majoriin pretiofunt*
quam ipfe Plato.

Vir bcne veflitus pro veftibus effe peritut
Creditur a mille^ quamvis idiota ftt ille.
Si careas vefte , necfis veftitus honefte;
Pileus attritus, fifceda Z3 fiijfa lacerna ,
Si toga (ordidula eft , & ruptcl calceus alter
Telle patetyvelfi) confuto vulnere , crajfum
jftque reccns linum oftendit non una cicatrix,
Nullius es laudis, teneas licet omne quod audis.

13. Interea autem, dum ita lepide mecumlitigo, occurre-
bant identidem ex vere aureo illo libello (qui meis quidem
aufpiciis, tam a valentulo rerum fucco, fententianimque gravi-
tate, quam occulto fpiritus fan£H trafru, omnibus orbis volumi-
nibus confimilem materiam tangentibus facile palmam praeripit,
&, ex quo ipfum vidi ac lcgi, unice femper cordi meo fapuit)

interverbhm.

fy de imitatione Chrifti, vitas viasque meae perpetuo comite verba

l h hasc.

Jr & 14. Bonumnobis eft> qubd aliquando habemus aliquas gravitates, &
tontrarietates , quiafzpe hominem ad cor revocant, quatenusfe in exilio ejje
cognofcat > tiec Jpemfuam in altqud re mundiponat. Bonum nobis eft, quod
patiamur quandoque contradicJores , Z3 quod maU , G? imperfeclk de nobis
fentiatur, etiamfi bene agimus & intendimus, ifta fcepe juvant ad humilita-
tem, & a vana gloria nos defendunt , tunc enim melius interiorem teflem
Deum quarimus, quandoforis vilipendimur ab hominibus, £5 non bene nobis
treditur.

1 j. Quando itaque ego tam fum rudis, fiupidus, &
ignarus,mundiisquetam infubide judicat, & hominibus
mea fpccimina ufque obibrdefcunt, tibi, O indeclinabile
Tetragrammaton^ cuiparvitas perfbna^ mese non ignota
eft , qui judicio tuo numquam labafceris, apud quem fre-
quenter infulfus & incultus plus pollet , quam prudens , &
eruditus, huncgenii & ingeniolimei informemPrimoge-
nitum appronabundus adoleo , ante te, inquam , infantiam
meam, pueritiam & infcitiam,fubfequentibus duobus fyn*
graphis, cordatiflime recognofco atque emphatico.

t) B 1 SO-

S O L I L O Q^U I U M

Paraphraftae Matutinum ,

Quo Phyfiarcham tanquam quotidiana hojiia ma*

c~lare y eique vetum facrare confvevit.

i . ^~K||r Xpergifcere Sc exilias de melancholia mentis ani-

fg^jjSl ma mea , quare vano moerore laceraris , cur fuper-
l|8§p* fluis curis fatigaris? aufculta quid ftillare in te velit
^v^^^J) Dominus Deus. Beata anima propter Jefum pau-
pertina, & peregrina facla. Beata anima, qua? Chriftum Domi"
iium in fe loquentem legit, 3c de oreejus confolationis favo pa-
fcitur. Beatae aures,qua? labellis inhalantis Deiobtemperant,8c
ad fabellas hujus orbis obfopiunt. Beati oculi, qui carnalibus
claufi funt, fpiritualibus autem aperti. Beatum os , quod lac ex
pectoris divini venis aiTugit,6c ad vita? hujus la&ationum fcenas
obbrutet. Beatum plane cor, quod ad pulfum cceleftis fponfi
quamprimum diftertit, &de mundi hujus lubricitatibus nihil
advertit. Beati inquam qui fe Dco devotant, f£que ab omni
ixculari fomnio excutiurit.

2. Animadverte hcec anima mea, quin converte te ocyus
extotocorde ad Deum; obfera fenfualitatis tuxoftia, fpira foli-
ioquia tua,afpira fola habitare tecum , nullius require fodalitium,
fed magis ad Deum devotam ingemifceprecem , utvaleas perci-
pcre,quid muflet in te Dominus Deus,utcompun6tam retineas
mentem, puramque confcientiam : totum orbis amphitheatrum
nihili pcnde, Dei feriaomnibus exterioribns antepone; neque
enim poteris illi vacare, & in temporalibus pariterdelectari, fi
dcbetappropinquaretibi Deus cum Angelis fan&is, oportet te a
notis, acharis,abamiciselongari,Sc ab omnihumanofolatiomen-
tcm tenere feclufam.

3. Hxc

SOLILOQUIUM MATUTINUM. ij

3 . Hxc dicit chariffimus tuus , fors tua ego fum , falus tua , &

pax tua, ferva te apud me , & pacem invenies. amputa firenicam

cupidinem ,defere hunc amarulentum, hunc felleum, hunc mife-

rum mundum, & reperies requiem : mitte peritura, qua:re man-

fura,quid namque funtomnia tranfitoria,nififedu£toria?Sequere

me,quia egofum via, veritas, & vita j fine via nonitur,fine veri-

tate non fcitur, fine vita non tranfitur,ego fum via,quam fequi de-

bes,veritas cui cedere debcs,vita quam defiderare debes^ ego fum

I via falutaris , veritas fphceralis, vita intemporalis , ego fum via re-

' friillma, veritas fuprema, vita vera,vita beata,vitaincreata 3 quam

fi fufpiras hxreditare, prsefentem vitam dedignare, fl vis inquili-

:' nare in ccelo, peregrinare m terra, fi cupis triumphare mecum ,

' fuftenta crucem mecum : foli enim bajulatores crucis inveniunc

viam beatitudinis,& vera: lucis.

4. O dulciilime,6 mulfiilime protomartyr Jefu! quandoqui-
dem ita arcta eft viatua, eademque mundo defpe&a, dona mihi
te obfecro cum omni orbis opprobrioa^mulari, neque enim ma»
jor eft fervus Domino fuo, nec difcipulus ultra magiftrum , exer-
ceatur fervus tuusjugiter in vita tua, quia ibi eft falus mea, &fan-
dtitas mea, fiquidem tu Domine Deus meus in nianibus tuisfcri-
pfifti me, omnia bona mea tu es unicus, tu mihi in corde ftas, tu
mihi in defiderio es, & ideo poft te currere, plorare, & obfecrare
neceffe eft : Sed quis ego fum, utaudeam fic confidenter ad te lo-
qui? Ego fum pauperrimus,cumperditiflimus,tumignominis ille
homunculus tuus, atque abjecliilimus erro, nihiliflimumque cce-
num, multo indubie fceleftior, & contemptibilior, quam fcio, vel
dicereaufim.

f . Sum > fumme ac metuende mi Pater , informis , perfldus Sc
nepotinusille prodigus, qui funbundo adolefcentise Aquilone ab-
reptus, jugiqueimpariensprselibertatisamoreinfolenter me erga
te geifi , & violentum pafTionum impetum fecutus, domum tuani
defcrens , in longinquas , & peregrinas regiones fecefli , in quibus
molliter vivendo, & diflolute agendo faculf ates omnes , fubftanti-
ai:iGuep:ofundavi3coblimavju B 3 . 6. Doce

i4 SOLILOQUIUM.

6. Doce me tamen hodie coram te digne & humiliter conver
fari, quoniam fapientia mea tu es, qui in veritate me cognofcis, &
cognovifti, antequam jaceretur fundum,&priufquam natus eflem
in mundo,quiquoque continuo majorem pro me clientulo tuo fu-
bis curam,quam cor maternum pro fua prolecula , vel quam ego
ipfe habeo , aut gerere pofliim.

y. Ecce ergo, propofitum meum pendetab arbitrio, ftat ad be*
neplacitum tuum,in gratia tua potius, quam in propria fapientia
fido; nam homo proponit quidem, fed tu difponis femper , nec
eft in homine via ejus : Quanto quis in fe humilior fuerit,& Deo
fubjec~Hqr,quantoque aliquis magis fibiunitus,ac interiiis limpli-
ficatus fuerit, tanto in omnibus erit fapientior, & pacatior, tanto-
que plura & altiora fine labore apprehendit, quia defuper lumen
intelligentias bibit , graditur Deus cum humilibus , aflbciat fe mo-
dicis, appropinquat parvulis.

8. Eft larga fatis differentia inter fapientiam illuminati, & de-
voti viri , nec non viciflim fcientiam literati , & bene verfati fcho-
laftici , multo femper nobilior eft illa doftrina , qux de furfum ex
divinainfluentiamanat, quam quae laboriose noftro conquiritur
ingcnio ; quia meliiis eft fapere pufillum cum humilitate, & exi-
gua intelligentia , quam integra fcientiarum plauftra cum vana
complacentia. Diu parvus manebit , & infrajacebit, qui aliquid
magnum cenfct , nifi folum unum immenfum aetcrnum bonum ,
& quicquid Deus non eft, nihil profe&o eft , & jure pro nihilo
computari debet.

9. Vere itaque magnus eft , qui in fe parvus eft , &pronihilo
omne culmen honoris habet,Vere prudens eft, quiomnia terrena
arbitratur ut fordes, quo Chriftum lucrifaciat : & vere bene doctus
eftj qui Dei voluntatem exequitur , & propriam mentem negligit,
quiadeoque aliud quazrit, quam nude Deum,animxve fuas falu-
tcm, non mctet, nifi naufeas aliquot, anxietates & aeerbitates,
non potcrit ctiam diu ftare pacificus, qui non afpirat cfle mini-
mus, omnibusquefubje&us.

10. Qui

MATUTINUM. i f

1Ver i 10. Qui magis innititur induftria* fux, vel propriaz rationi,
^&uam difciplinae fubje&ivae Jefu Chrifti , raro & tarde erit homo
^luminatus, quiavultDeus nos fibi perintegre fubdi,&omnem
itioqemper inflammatum amoremfupervadere}beneautemfem-
er agere, & tamen modicum de fe tenercparvuli animi indiciu m
ftj Humiliscuide& fimplex Spiritu in multitudine pacis com-
&|iorantur, fublati &inflati nunquam contentantur : nec enim
:quendopafliones, aut abeundopoft concupifcentias fuas inveni-
irpaxvera animi,fed eis refiftendosDeledtare in Domino, &
abit tibi petitiones cordis tui : fi eft gaudium in mundo , hoc uti-
ue deguftat vacui ac parvi cordis homo,& fi eft e converfo alicubi
ribulatio, vel anguftia, hoc quoq-, meliiis novitplena confcientia.

1 1 . Fili mi, quia hsec fic fcis,& legifti omnia, beatus eris, fi pia-
eris ipfa, qui habet mandata mea, & fcrvat ea, ipfe eft, qui diligit
ie, & egodiligameum, ac manifeftabo ei meipfum, faciamque
um confidere mecum in altithronio Patris mei. O dilarge, mique
lelliflue Dominejefu, lampedo asterna? gloria?, mulcedo peregre
ieas divagantis animas ! modo defidcrium meum fit redrum, nec
ropria commoditate infedhim , ficut dixifti , & promififti , fic uti-
ue fiat , & mihi promereri contingat : Apud te nunc eft os meum
ne voce, & fufpirium meum loquitur tibi,ufquequo ceflat venirc
xoptatillimus meusMeflias? veniatadme orphanum, Sclxtum
iciat, mittat manum fiiam , & mifellum eripiat de omni anguftia.
) utlongaeft, & amara ifta procraftinatio a nido sterna? mcx
lanfionis !

12. A bi vero veni, quoniam fine te nulla erit laeta dies, aut ho-
i, quia tu taitia mea,& fine te infipida eft menfa mea: Oh oh
li Emmanuel, mel & lac fub lingua tua ! ftillaoculiflimePomine,
ngit efuribundus vermiculus tuus , favos enim irroras xtcmx vi-
a», explicando me in amore faluberrima? integerrimxque cupidi-
is tuse jaculo cor meum confaucia,utdifcam interioricordisore
telibare, quamfuavefitamare,&in amoretuiliquefieri ac natare,
dc fiquis amet, novit utique quid hacc vox clamet.

13. Bea-

16 SOLILOQUIUM MATUTINUM.

1 3 . Beatus fane, qui mtelligit , quid fit amare Jefum , & con
temnere feipfum propter Jefum :nam amor Jefu efficit hominer
feipfum calcare. AmansDeum anima fub Deonaufeat univerfs
oportet diledtum pro dilecto pcrmutare , quia Jefus vulr iolu
fuper omnia aman. Cernifne ha:c vota animula mea, qui ama
fius tuus mafcule zelorypec? dilectulus tuiwfciHs eft naturx , u
alienum non velit admittere,icd foh?s praroptat cor tuum habcre
& tanquam Rex in proprio federe throno.

14,. Procus vero teneirimus,6 amafiuncule fauciatidlmc, in
dica mihi fodes, iiBJ pafcas, fpeciofe fponfe, qui nafcens inter li
lia,ubi furgas in matutino,ubi cubes in meridie,ubi fis jucundif
fimejefu, qui flc ambeas animam meam? deofculer te feme
ofculo oris mei, ut Adamantinos ac Magneticos oculorum tuo
rum radios, quiavolare mc faciant,in me contorqueas,utinquan
inveniam amodo te femper folum,& develem tibifolitotumcoi
mcum,deperedmque te, ficut adefurit anima mea,& jam me nc
mo difpiciat, vel ulla creatura me moveat, aut refpiciat, fedri
folus mihi loquaris, & ego tibi, ficut folitat diledtus ad dilecTun:
fuum fari, & amicus cum coamico convivari. Revera tu es dile-
£tus meus eleclrus ex omnibus, inqup complacuit animse mea
thefaurizafle fuum reliquis diebus vivx fux folamen Amen.

ind

io!i

H O M I L I A I7

Ejufdem cum Meflla Vefpertina ,

TW/Vj* z^elotjpo illi cordis Jui JMonarchulo occurfare^

feque ad fodes ejus abjicere fulitm eft.

uai

Argire mihi amantiflime atque indulgentifftme Jefu
Spiritumtuum,utmecumfit, & mecum collaboret,
mecumqueadextremum habitum ufque perfeveret.
Dona mihi hoc conftantcr concupifcere & veile.,
quod tibi magis acceptum eft, ampliufque placet, tua voluntas mea
Ifit, meaque tuamferaper fequatur&peroptime eiconfpiret. Sit
n| ; mihi unum vellc & nolle tecum, nec aliudpofie velle, aut nolle, nifi
jj ( j quod tuvis,acnolis.

2 . Non fit mihi curae de magni nominis umbra , non de multo-
rum familiaritate , nec deprivata hominum dilectionej Singula-
riterfemper amari vel laudari renuam : ifta nutriunt fuperbiam ,
generantdiftra&iones, & maximas in corde caligines. Humi-
lem tu adjuvas,& de fe prafumentem humilias,humilem tu defen-
dis & liberas, humilcm diligis & confolaris ; humili homini te in-
clinas,humililargirisgratiam grandem , poftque ejus fuppreflio-
nem elevas ad gloriam ; huraili tua fecreta revelas, & ad te dulciter
trahis ac invitas.

3 . Bonum ergo mihi Domine, quod humiliafti me , Sz depau-
peraftiutdifcam juftificationestuas, & vanaselationes cordis , at-
que praefumptiones abjiciam. Utile mihi, quod fubinde confufio
cooperuitfaciem meam, ut te potius, quam homines ad Confolan-
dumrequiram. Outlibenterfrequenterloquereris mihi amantia
verbatua, &abfconditamanifeftares, modoadventumtuum dili-
gentiusobfervarem, tibique pulfantioftiumcordis mei quampri-

C nrum

18 H O M I L I A.

mum aperirem,vah inconfiderantiam 6c incuriam meam magnaml

4. Revera amabunde Paftor, ego fum perditailla ovicula,
quamtuambagiofam poft aberrationem venatus, congermanitus
in humeros tuos aflumpfifti , & ad virecta vinex tiKEreadoptafti.
Hofanna itaque, gratia gratia miPurpurate Lucifator, quiomnino
jampridem votis ac fufpiriis matris mcx Monicae incoram ipfa me
tibi fuppliciter ligavifti. Obfecro per amicitiam illam , qux eft in-
tcrte&me, nondenegcs intellefruimeohocluminis, utfcilicet
pronunck impofteriim metotum dedamtusepaterncedifpofitio-
ni, &voluntatiofreram,velimqueiralibenter setatem eflepauper,
defolatus,defpecl:us&rejiculus, ficut dives, honoratus, gratus,
vel multusin orehominum :

5. Eiablandicellejefu,irremunerabilis Vcrbigena, converte
mihi pofthac in amaritiem omnem confolationem carnalem ab
ceternorum amore me abftrahentem, & ad fe fomite cujufdam boni
delefrabilisp*ra?fentismaleallicientem. Impertireprecorprotran-
iitoria terreftri fcientia , omnique dilabida fucati mundi magnifi-
centia micam ambrofice&: mera:tua:cceleftis fapientia? cun£taha2c
infimaabdicantis, teque folum zelantis. Tabula? tux, litersetua:
fophia funt jucundiflima , fophia profundiflima omnem Philofo-
phorum & fapientum hujus mundidoclrrinampraetergrediens.

6. Teneamme femper tanquam peregrinum, tanquamEre-
mitam &exulemfuperterram,adquemnihil fpc&et de carnis tu-
mulnbus : quienimglifcitadinteriora, ad fpirituales tuas perve-
niredelitias, oporteteum tecumprocul aturbadeclinare,fatiuseft
utiquelatere, totiimqueprorfuspoflponere, & fuicuram gerere,
iequeunicum prse oculis habere , quam fe negle&o, phafmata tere-
rc, fuoque fegefto, alienum arare fundum.

7. Non me etiam pudeat, aut ta^deat aliis lubenter femper
auscultare amore tui, & pauperem atque inhonorum in hac vita vi-
dcri, fierique ftultum propter te. O utinam mci ipfius nihil amator
eflcm,fed poflemme tibiexintegrorefignare, &plene relinquere
meuiet, anmhilare ac abjicere propter te !

8. Agc

VESPERTINA. 19

8. Age vero,dederis mihiomnibus mori,qua? in mundofunt ,
monachari, & propter te amare defpici, &nefciri in hoc fseculo!
Perhibeproomnibusorbis.muftisfuavi(limum(piritus tui guftum,
Scprocarnaliamore tui nominis infunde dulcorem. Des fuper
univerfa defideratain teferiari , & cor meum ex re pacificare , ut
difcam te an te omnia qua?rere, & invenire, ante omnia fapere & di-
ligere j In te fuper omnem creaturam recreari , fuper omnem falu-
temScpulchritudinemjucundari, fuperomnem fcientiam&artem
voluptuari, fuper omnes thefauros & opes hilarefcere, fuperom-
nem gloriam & honorem inclarefcere, fuper omnia vifibilia, atque
invifibilialibefcere, & tandem fuper omne, quodtuDeusmeus
non es, refidere.

p. Quia tu Domine Deus meus folus fuper omnia optimas
es, tu folus potentiffimus, tufolus fufficientiflimus , tu folusfuavi-
dulciffimus & folatiofiffimus, tu folus pulcherrimus & integerri-
mus,tufolusnobiliffimus, &gloriofillimustumhonorofifIimus fu-
per omnia, tu mera faxanimas, tu verapaxcordis , tu fola requies,
vita,falus,finufquefolus,extratedura funt omnia & irrequieta;
Cum hic ergo face, inquam, in hac pace in idipfum , hoc ell , in te
uno fummo eodemque fempiterno bono dormiam & conquies-
cam. per Patrem, FiUum, & San&um Flamen, Amen.

C z Autho-

Authoritas 6c Majeftas

l / ■ 4 Otius in fcenis palmas magnalia mundi
JL Non nifi pollucens afflataper ora Sibyllum
Quas hic inaffveto referet Symmifla cothumo ?
Aut qua* Aquidicas Gloffarius ille Sorores
(Ceu facer Eudamon flipulans e tripode Diijum)
Ducet in odeum> Alagica tefudine Vates ?
2. Hoc quid obtentum mediando JManes^
Inferos omnes^ fuperofque Divos
Promit Hermetis <veneris diploma?
2. H&c quid fine tutore tabella^
Nominis exfpes^ temporis expers,
Rari^ cari, parit in lucem?
£ Quid 'vero^ novus hic, novi ? libellus^
Donatus noviter latinitate
Nova dogmaticat procacitate? .

i.Pro-

Horum Magioraculorum.

JDRoferet in lucem <veterum monimenta Sophorum y
Dignafuisfanis doffarumfata Dearum ?
Pa&a quidem JMortale , fed infpirata per illum y
$5\funtius Elyfu qui diciter Aliger auU ,•
JEthere cum lumen difcejferat^almaque Phcebc
JSfoffurnis medium bigis gyraret Olympum.
Z. Gnofidis reda remeante filo,

jMillibus mendis, laqueifque te$os
D&dali prodit fuperare flexus.
3. Aurea faufka feria vit^ 9
Augujia throni juffa Coa£ti 9
Arduaque Senum diffa recludit.
4.. Antiquiffma denotat JHagorum,
Qu& tamen nihil orbe confenefcunt ?
Sedfemper novaper Tatrefque Avofque^
Et feros nova filios videntur s
Nam novis noviora funt novella.

C 3 TRIUM

TRIUMPHALIA

A D

Auripara artis alumnos anonymo Perphrafla tranf
mijfa a quodam fuorumintimo confocio.

i."E Xultate venit femel fub auras
■L* Auguftaliberimpetratus urna,
Attenta liber expeditus aure ,
Myftica liber expolitus arte,
Nocturnis liber actus umbilicis:
Cultus charitono liber decore,
Liber plaufidicus , cly tiifque totus ,
Qui tritis calamis, manuquefefTa,
Quifra&o pluteo, locoquerafb,
Quimorfislabiis&ungve rolb
Infbmnes olet omniquaque Mufas*
Pollens Aurifico liber Lapillo ,
Prole Palladia poli potitus,
Fartus dapfiliter Midx culina,
Extemplo in mediam ruat coronam ,
Et Longas hominum efuritiones
Obefet dapibus fuis , fitimque ,
Laetetque artificum fuis amcefta
Lectis myfteriis typifque corda;
2 * Prorfus amentum refbnante rhombo
Aureo tentum retonante bombo
A&a confert^ fynodi Deortim

Qu ;

Triumpbahd Auripara ad Artis Alumnos. % \

Qua patet terram crepitet per omnem ,

Qua patet totum ftrepitet per orbem.

Eja tentando, titubando, flando ,

Jugibus Bofcham lacrymis cibantes,

Phcenicem multis tenebris coquentes ,

Qui vacillantes nimis inter umbras,

A via veri procul exulatis,

Quique fufpenfam , Jove conticente >

Atquefufpe&am reputatis Artem,

Mente queis inquam Labyrinthus hxret,

Efte perftantes , vigilate macli.
3. Ecce SlC AMBERprimus adorfus

Lubrica validi pradia Martis

^Equoris hujus bella ciere:

Hoc Dadalese fleximen xdis

Piceis Sertis,Recavis Alis

VeNLOUS aufus primus inire ;

Lare luxurians praepotis aulse,

Gravis aufpicio Phrygii zeli,

Genioque valensnifus & arfit

Praeferre facem facili fato.
4» Hic ut protinus ufque fe beavit,

Hujus muneris impetratione,

Et nos illius ufitatione!

PJaudat G E L R I A, viciefque vivant

VANNlSTiE lepido fuo volatu.

In*

Interpretis Taranefis

A D

Aureae veritatis amantem ,

D E

Suis Sibyllinis fortibus.

\f[ E tibi Scribentum Paraphrafte neglige nugas,
-^-*- Qui noftris cerebris lubriciora docent.
Et glyphicis, typicis, me diffvafore, Chymiftis

Parce falebrofis, nomina nuda canunt.
Flexiloqucs inquam fuge, Philofophumque libellos,

Qui vix nota Diis Sphingis ab ore fonant.
Quotquot enim tales ferme fcripfere, per umbras

Semper obiverunt arduiora capi.
Ambiguo femper, tropicove tenore locuti,

Florigera ficu candiditate citi.
Nunc his, nunc illis, variifque ambagibus ufi,

Ceu fatuos ignes quos fecus ire patet.
Quemquam pofle putas cundlros comprendere gyros,

Philomagi primi quos ftatuere fuis ?
Quis mihi tu,minimum, legiturqui turba Sophorum

Percepturus eris rite fatisque librum?
Dic quotus Lapidis poftit tenuifle Geberi,

Perfe&ive operis dogmata fcifle Rhafis?
Cui potuit, lefro, mens vera redire, Platone,

Vel cui materiam gemmina fecit avis ?
Cujus, ineptit, alat Raymundus Lullius aurcs,

Tot cui fallaccs enumerantur aqux.
Arnoldufne nova de villa pafcat ocellos ?

Abfit, quod retulit fegne , vel omne fibi, eft.

PAR^SNESIS. 2f

Rofida, mi diccs, fonatille Rofarius ore,

At quoque fponte fuasabdiditarte rofas.
Allicientneprecorrofulenta recepta Rofini,

Omnia cui fulphur prsevaluiffe liquet?
Teve magis Morienia fors monumenta juuabunt,

Pofteritas fruftra. quaz rcplicare ftudet?
Atque ita de Chymia multi primique novique

Vix aliquid nudse flmplicitatis habent.
Aft Labyrinthseo fimulacro mille Moeandrum

Explicitus qusevis implicuere plicis.
Hifce fuifle, quidemliquidum,Sapientibus Artem,

Eft ea corrupto fed fociata duce.
Regia perplexis crepet Aurigraphia logismis,

Nonne tibi totum tsedia neclet opus?
Sic hic non agitur,neceofervefcitur ceftro 5

Qui nifi deiitiis Numina magna piat.
Spiritus ille polo, fednon de fedibus illisj

Verius afflatus provenit ille dolo.
Jugibus Ars, mirum, quod diafepulta tenebris$

Quod lateat luteo fulvida gaza folo !
Aurea mufa data eft, nonadfecreta premenda*

Rebus at utendis Aurea mufa data eft.
Tale genus volucrum per mille volatile rupum ,

In noftro minime nidificabit agro.
Ingenue, nude, nonlivefcente loquela,

Publicitus , licite, nil laqueante labro ,
Tradere prifcorum chartis Arcana Sophoruna

Hujus erit bellum BeUerophontis Equi.
Ergopalaeftrites, me velificante Veredo,

Phafidos Auriveham nafrus in amne ratim ;
Mox io, bifquehifcat Patrice Oppiduliqueprogramma^

Gelria gens gaude, Venloa vive vige.

D Has

2d INTERPRETIS

Hasinterquoniam decumanasTethyos undas,

Continuo tutum noftra carina tenet.
Fulgida propterea clavum, gravidiilimanauto,,

Ocyus & potius , cur adeatur, habet.
Omniaperfimilis, veliimque, Coronidaque Argo,,

Auricoma: fpoliis arris onufta cutis.
Lentat, & obliquat, nunquam peritura profundo ,

Carbafeo ventos fed domitura finu.
Sin ejus novitasaursefpirarerelinquat,

Alipedi noftro reftituenda Deo.
Hinc volat, & viget, haud primo delebilis 32vo,

Ni vacuus vates, alteraprxla feret.
Sol, Mars, Luna, Venus liquefient Jupiter auri,.

Ante finet plumbum fumificare rogo :
Mercuriufque acri fugitivus in igne manebit,

Quamjovis auroii vividaNympha ruet.
At quo lingva labas ladtantis nefcia famx,

Nominis eximii quse vice fa*pe j ocus ?
Ut tamen, undeprofec~his,e6dem fermo reclinet»

Ut fapias, capias hocfubapluftre locum.
Per breve namque, levi, pro privisPhcenicisalis s

In ftadio, ftudio, hic curritur, itur, iter.
Qui cupit optatam Colchis avertere pellem y

Hiceft Aurivomsevellere divesOvis.
Hic eft nata Dei, decus admirabile mundi,

Dignius aut melius quo nihil ifte dolat.
Hinc fine fraude meus graphiarius omine cantat,

Humanis manibus quod potiorc venit.
Singula qua? retincnt aliena volumina fparfim ,

In fimulilla merax hic coierecaput.
Hic nihil infcritur prarterquam Palladis ora ,

Hic, nifi quod tradit dcctaThalia, latet.

Dedi.

PAR^NESIS. 27

Dediturhiccuivis Diatribse Glaurea merces,

Hicque palaeftamm publica palma palam.
Hic Midicas omnesCylleniusexpolit offas,

Explicat hicartes compta Minerva fuas.
Totius hic Nemefis naturae v£nit ad haftam,

Totius hic orbis proftituuntur opes.
Cum omnibus hic adytis cortina repandaSiby Uis,

Omnibus hic refonat turba Novena choris.
Cum omnibus hlc retonat ParnalTus arundine Mufis,

Omnibus hicColiis SpaltriaDenacanit.
CumomnibusZw recubat difpanfus Apollo Camamis,

Omnibus hic chartis SpartaPatilla falit.
Cum omnibus hicque catis celebres panduntur Athense,

Omnibus hic Scoliis prefla medulla cadit.
Cum omnibus hlc SagisMagicum eft intrare theatrum,

Omnibus hic foliis Aurea Vena fluic.

Argumentum Of?eris y

A D

Pneveniendum temerariascenfuras,

i ■ Q Vmmam totius opufculi, mi aurece veritatis fectator, quaftriverbio,
\^J hk tibi in icone ob oculos ponere, prafentis rei fatale genium , C? op er&

pretwm cogitavi, ne infoliti procedendi modi , & intentionis noflrce ignarusy

remimpcrtinentem pramature ccnfeas , aut inadultum de e* feras judicium.

Itaque infpice tehmmeam, confdtraipfam, acobferva, divifam effe in tria

pmicipaliora fi la> P neludium falicet , Sortes Sibyllinas,& Granum

Erutum.

2. Praeludium, cognominatum Profimetricum, idefl, covflans e%

profa 3 metro, mhilfere , mfvalde volubiliter , (3 tamquamfub velo , ad ar-

D 2 tem

2 8 ARGUMENTUM

tcmfpeffans continet,fedtantumthecrica qutcdam illius fragmenta> acfa-
cro-prophana aliqt/ot philofophictc,feu potius Chrifiiantz vita documenta y
metequemonumenta.itatamen omnia intermixta,ut potiorratio , veloculus
femper redeat,^ defictlatin Chymiam.

3. MagicarumNoclriumSortes Sib^Winx exhibent negotii cauffam
& circumflantias, cur nimirum , & quomodo fit adorfum,atque una ahquid
adArtem conferunt: nam ipfumTlnlofophorum fubjetlum planijfime fic-
piiis deintenttone prtcdicant,canunt s fedtamartificiofo ventztono^utquif
que moxnonfit apprehenfurus, nififortl accuratijfime omnia perlegeret.

4. Denique Chymica? Vanni GranumErutum folum eft , quot
rem totam ordine complcBitur & argute identidem emedullat : Qui igitui
non vult, nec cupit hic legere, nifiprcecije ad Artem pertinentia , is Pradu-
dium profimetricum cum Magicarum No&ium Sortibus Sibylli-
nis tranfilire debet, & Chymicae VanniGranum Erutum tantumper-
lujlrartyfedadhoc horis multis non indigebit s quia negleclo omni typico ac
olyphico apparatu parabolarum, circumlocutionum, & jimilitudmum , qui-
bus adumbrata, Ars in (e maxime brevis efi, levis , Unearis,fimplaris.

f. lam autem contra me oriri potefl qutejim, quorfum ergofpeflet tan-
tam rerum repertitiar.um ftrulluram inferere ? Dicam , idfeci, quia morii
non efi, necfieripotcft, ut ex una unica pagella compangatur liber aut hbel-
lus, £? ut credas, verum ejje vcrunts & eb Nympham digniori habeas loco ,
qub gemmarum ac bullarum ornatu eft venuftior. Sacris atque facramentis
oravibus fane de cauffis Ecdefia adhibet ctcremonias s res cnim crude i "
nude propofita, quantumvis myfiica velfacra , citb evadit ludus, & inco?
tcmptum venit:

6. 'Rexfifohsfine omni pompti regiove comitatu per phteas incederci
habitu tgnota, qms eum crederet effe Regem, quis ei regium honorem defer-
. ret ? Eodm viodo Ars J{egia mtmdi nuda , (3 omni fuo phalerarum pompali
vefiituexuta, cui habcbiturpro tali , quotusGe.im,q.'tis Rheam credat effe
t>eam, ccquis liligentt reverentiteficllat ? Neceffum ergo fuit Nymphtc ?ioflrcc '
aliquam hononficam affuere tunicdm, ut augufte publicum frequentare , &
\laoiiorum virorumaulaspofjttintrare.

1. Et-.profeclb, nondubito, qttin,nifi quisTirefid ceeciorfit, autpeni—

tia

O P E R I S. 29

h ■&$ Ioligineo wturgefcat fucco,faciU fit vifurus, quantummihi devorandum
? uerit laboris in contexendo hoc galericu\o , ac affi?igendisDece tot omnimodis
?imeiiis : ~Kialuiffem triplb libentius cofnam ejus confvetis fuis rationum £>
teflimoniorum fajciolis exomhffe \ obumbraffe , quam adeb verficoloris ac

h mufitatis^Poefios machims expatrajfe s fedhocfieri hic nequaquam debebat,

H yuia aperte mihi ipfi bellum indicerem & diretlt agerem contra "Magicorum-

k )rdinationem Deorum.

«j 8. ^uando itaque iific nvn voluere, erisfufcepto calamo & extraordma~
"fo ritu contentus. Nihilrefert quocunquedemiimordinistenore resrecen-

imfejtur, modo eamperfeBe & reHe habeamus. Vale, & Erutura tibi Gra-

■ nurttfac caute caleat } atquelaute t^fureas abeai in fficas.

D 3 Fr °-

C I TL C U S

M A G I C U S,-

Juc anatcr vn fc&ui Jistltje iwjtra C)(Lliaul

3 l

Profimetricum Pradudium

A D

iccinffos jilios artis quarentes eruere gravem ? pr^
onantemque Philofophorum Galenam.

§> i.

A Lchymicus trino, divoque vir ille talento
•^* Praxiteles, leni, ftabilique teporecalentem
Exftruxit vitreum miro molimine ventrem ;
Ingeneiirat huicquaevis fyftemata ccelum ,
Aftronimque vagos cunctos exordine nixos,
Sedulitate pari, qu£ vixeft credula vifa ,
Annis triginta ut Saturni fcilicetorbis,
Atquejovis bisfex,Mavortispeneduobus :
Ignea fax Phoebea uno, fed Lunadiebus
Viginti feptem , neque non bis quatuor horis.

Eluti in mundo illo fuperiori fieri folet, hoc infe-
rioridevolveretur: Hic conftellationes prsedomi-
nantes, & recurfantes ; erraticx, non erraticae.
Hic fiderum, xtheriimqueordia& occafus, Hic

uminarium , folis, lunseque eclipfes optice demonftra-

antur: Ubere utiqueartis, nec miniis artiftse miraculo.

^det? Sodes, utvobis de hoc vitreo Phcenicis buftoele-

anterlufurus, audite.

Her-

32 PRiELUDIUM

Hermogenes noftro fpeculatus fecula Mundo ,
Subftitit, argutoque Deos fic tranfigit ore ,
Siccine progreffa eft humana?induitriapraxis?
Viliajam penitus vanefcentmunia terrae.
Zodiaci Solis curfus, Luna:que meatus
Arte gubernantur ; cardo mortalibus Augis
Flectitur ingeniis prxfcriptis legibus ire :
Etialcata fuo redivivaluce Diana
Tempore plena nitet, quoties, quantiimque laborent
Noctis & umbrarum Rectrix Rectorque diei •>
Cum caputoffufcaferrugine nubit uterque,
Quandoredireftatumgratiffima lumina Phcebi,
Perque fubire vices , pofitus quis Dsedalus orbi ,
Cynthia qui celeri repara fua damna recurfu;
Cur modo cornuta eft,modofceto Delia vultu,
Et modo deficiat fraternis privacaballis ,
Qind Teftudineis Saturni grelfibus obftet>
Qui vis reptitia? naturx fabricet aumm,
Quadrijugefque fua unde rotae primordia fucnant,
IJthac in vitreo fpeciavimus omnia nido.

COmmentum profedto perdiferte. Archimedes primarc
machinam gravidam mundo , ccelum geftabile , com
pendium naturx , fpeculum naturae ad ipeciem astheri:
mcomprehenfibili mobilitate concinnavit : Verum-
enimvero, \liroritm natura mtga a//fcr>Itatores, Supremus ille rerurr
Architedton Deusnonne longe abfolutius opus , milleplo perfe
ftiu«, admirabiliiis& fubtilius, fabricamnimirumhumanam moli«
tuseft? inquavidelicet inftar maflae cujufdam aurea: omniumj

PROSIMETRICUM. 33

natura: numifmatum valorem continentis , quidquid fub cceli
fornicibus ufpiam aut cujufpiam pcrfe&ionis eftjintelligereCce-
litibus, fentire belluis,vegetare plantis, preeminenti quodam mo-
do&nodo comprchenditur, cui aptius fane quam Archimedis
anaglvpho applaudcre licebit.

llle etenim parvo conclufcrat a:thera vitro,
Complexus veros fimulatis ftexibus orbes,
Sed fragilis periit labor ; &jam nulla fuperfunt
Fragmina, tu terra: ac celfi FabricatorOlympi,

Unum opus effecifti Hominem , cujus azternatam prarcellen-
tiam nuilapoterit fatis admirari vetuftas. Remacuaflignaflevide-
tur abftrufus ille Zoroafter, qui res eriam profundiilimas , fubtilifli-
mafqueingeniifui bolidefolidedeguftavit, dumMagiafua\homi-
nis pra:fc£tionem , ac perfe&ionem meditato contemplatus , tan-
dcm erumpit , hotno audacis ?utura c Dcifequum mirificium ! impen-
fibiliscertefententia, perindefi di£him, tuncdemum fagax natu-
ra audax opus aggreflaeft,quando de fabricatura hominis ccepit
cogitare.Animalhocprovidum, folcrs, multiplex, inquies, acu^
tum,memor,plenum rationis & confilii, quem vocamus homi-
ncm, praeclara quadamconditione generatumefta fupremoDeo ;
folumeft enimextot animantium generibus atque naturis parti-
ceps rationis , & cogitationis, cum csetera fint omnia expertia,
quid eft autem,ne dicam in homine, fed inomni caelo, atqueter-
ra ratione divinius ? qua:, ubi adole vit, ac perfedlra eft , nominatur
rite fapientia.

Non ergo immerito ceflit in praeconium Hierographorum ,
:on>- quodrexille operum & onerum Altiflimi ftrudhirianguftivafculi
heri: fui ac palatii confinium "Kdagni Mundi gerati atque ob id gran-
iiiii. dibus quondam, aureifque chara&eribus, non in tranftris, nec
mefa, verumin ipfb limento Apollinis Delphici longe celeberri-
afii mum,pulcherrimumqueillud metrum 3 ac prophctici oris oracu-
]0 li.. lum depingebatur.
liiuji ■' E Con-

H PHjELUDIUM.

Confule tc ipfum,nofcastemet, &ambu!aabintra:
Tanquam fcntcnria de ccelo lata , divinitiifque in ejus animo na-
ta , utpote fcicntia: & fapicntix omnis initium , adquc Deum in-
troituSj rcfre vero literis aureis, nam & elogium aureum, auro-
quecompenfandum, nunquamutinam cordium noftrorum lami-
nis obliterandum, fedfigendum & memori tra&andum pefrore :
brevequidem,aft quodiincreliquis fufficit, tametfi caetera extra
hoc fint & profint parum 5 qua fummi velutifaculairradiaticom-
monefimus,innofmetipfosutfaciem & aciemmentis defigamus,
inque notitiam haud alterius rei potius , quam eam , qua feipfum
quifque confulat & agnofcat,pervenireproximecontendamus.

Multumquippefcit,quife fcit,hic fblusfapit, &reliqui omnes
dementant : Subeunda funt igitur rerum penetralia natura:, &:
quid ca cxigat,penitiis pervidendum, aliter fiquidem nosmctipfos 1
noiTenon pofTumus : Quod prxceptumquia majus erat, quamut
ab homine videretur prolatum, eapropter afiignatum eft Deo nos-
metipfos nos nofcere volenti, & ciim cognitio hacc fit omnium ma-
xime neceffaria, dehincDelphicacortina Crccfo Regifemel fcifci-
tanti, ecqua rationc fcelix foret ? fata fertur -, fite ipfum noris s Re-
fponfum revera omnium farculorum gentiiimque dignifllmum
mcinoriaifefenamquenoflepoflefcientiarumapiailuseffjquiinan-
tiquando totiusChriftiana?vita:eulogiocompendium complcdti-
tur, ficiiti & ambulatilis illa arbos homo creaturarum pracfeferc
argumentum : Expolite & cxquifiteinhocpropofitum adftipula-
tus eftmecumEvangelus, hocprimumaDeo peccarori tribui be-
ncricium, ut radium iucis in cor ejus ejaculetur , quo feipfum inti-
mius cognofcat \ Primumindubie donum, inquiens, quod datur
liomini cx rcfpcclu ad lumen, cognitio fui eft ;

Nofccrc fefe, &■ qua: fibi fit cccJeftis origo,
Hax via, qure fuperas ducitadire domos.

Pracclara autem carmina, vereque digna, qua? non e terra accine-
rcntur; hautequidemfane video,quidreligiofius, quidfan&ius,

quid

PRQSIMETR.ICUM. 3f

quid fapientius poetari poflet j hocunumenim fcire; nihil igno-
rare cft, hoc nefcire, nihil fcire eft ; veluti &: Nationes , etiam ir>
ccenoGentilitatisnubilocaligantes, copiofe difplicarunt.

Teftis veritatis hujusprimusinfcenamprodeat oraculum illud
Philofophorum atque unusdefeptemSapientibusGrsecia:Solon,
qui ut fuperbientes & Alexandrinos animos compefceret, info-
lentes reframaret, arrogantes accontumacesintra rationis regu-
lam revocaret, medium unicum adhibuit, nominatum nimirum
verficulum Delphici faniforibus ac utrifque parietibus infcripfit ,

Confale te ipfum , nofcas temet 5 & ambula ab intra,

Ambula inquam tecum , habita tecum, confule teipfum , & nofce
teipfum, nofce videlicetquifis, undevenerisj nam ipfum nihil
tibipatereft, limus Sc fimus tua nobilitas , & vermes vera tua in-
fignia.

Hunc non inferiorem indutus togam infequaturejufdem exhi-
bitionispeneprimusThales Milefius, qui , teftc Laerrio , cuidam
percun6tanti,quidrerumomniumforet difBcillimum ? feipfum ,
inquit, nofcitaile : Hem apographa Orcheftrx antiquorum ! O vi-
ros doctxini penitus admirabiles ! ecquid enim juvabit ccelum
terramque ingenio complcdti, & exilitatem ac vilitatem fuam non
capere ? quid profuerit folerter rufpari rugas Solis", &: nihil medita-
ri maculas fuas ? ad quid vero conducet obfervare deliquia Lunce ,
&nonvideredefcctusproprios? Si omnium fecretorum artiiim-
quecognitionemobtinueris,quid hoc eft & prodeft, ipfum fi te
ignores ? continuo fpatiaris forifque vagaris, cenfens confulta te,
& multa fcire, cum tamen de te nil fcis & fis -, fi noveris cceli cel-
fitudinem& pelagiprofunditatem,omnefque fimul fcientias ha-
bueris, temet vero noncognoris, fimilis es illi, qui citra calcem
ruderat :

Fundamento etenim, cundta, ruente, runnt.

I Ut perpauci tamen fequuntur & aflequuntur illud ! quod fnis il-
d E 2 mili-

3 6 PRiELUDIUM

militcr tcmporibus Philofophorum princeps,paterquePlato no-
tafle viderur y in foro vix decimum, ajens, qucmque cfle, quifemet
norit: Pcrfius aurcm nc unum quidcm reperit, unde fkculi fui
morcs Satyra acida perftringens, arguit ,

In fefc nemo renrat defcendere, nemo,
Semper at alrerius fpe&atur mantica tergo :

Cordare itaqne Plato , ethnicus licet philofophus , prefatum
lemma coronavit, dum dixir,fui notitiam Sc mcmoriam, abfoluram
folidamque efle fcienriam, & ab hoc confummaro verfu,

Confnle te ipfum, nofcas temet, & ambulaab intra.

Omnem fine lite vira: fapicnriam atquc juftiriam progermina-
re. UndcRomanaefacundiae faxflofqueTullius, iranr, inquir,ut
mareromniumbonarum arriumfapienriafir,acujus amorcerymo:
grarco, philofophianomeninvenir, qua nihil aDiis immorralibus
uberius , nihil florenrius , nihil pradtanrius hominum vira: darum
eft : hazc enim una nos , cum ca^reras res omncs , rum, quod
eft facillimum , cdocuit , ut nofmeripfos nofceremus , cujus
praxepri ranra vis, tanta fententia efr , ut ea non homini cui-
pianV, fed Delphico Deo tribueretur -, nam quife ipfe norit, pri-
mum aliquid fenriet,fe habere divinum, ingeniiimquefefuum,
iicut fimulachrum aliquod dedicatum putabit,tantoque munere
Dcorum fcmper dignum aliquid , & faciet, &fenriet, & cum
femet ipfe perfpexerit, touimque tcntarit, inrelliget , quemad-
modum a narura fubornarus in lucem venerit , quantaque inftru-
menra habear ad obrinendam, adipifcendamque fapienriam : quo-
niam principio rerum omnium quafi adumbraras inrelligcnrias
animo ac menre concipir, quibusilluftrarus,fapienriaduce,cer-
nir fe bonum virum , Scob eamcauftam bearum fore.

Aft aliunde alleviamenrum hoc depromprum eft, ut autem
&e noftraquoquefagitram cmirramus pharerra :. jure mihi dice-

PROSIMETRICUM. v

°uo- re pofle vidcor, in confultatione , habitatione ac cognitione,
feffletmemoriaque fui ipfius confiftere altitudinem fcientix Chrifti,
! ' l! ui cujusfublimisfapientia: comparatione, qusecunque cactera, vere
eft ignorantia: infigne vero , terefque telum, quod homines
etiam ftupidiflimos derepente in fapientes Sacerdotes commu-
tat! O crgo tnvcrbium aureum , vah augufta cantilena, proriin-
dius fanc humani cordis triangulo incudenda! In hac enim ille
magnificentia rerum , atque in hoc confpe£hi , cognitioneque
Verbi iftius inenarrabilis, Dii immortales , quamipfefe confu-
let, internofcet , quod Apollo prscepit Pythius ! quam con-
temnet,utdefpiciet, utpronihilo reputabitea, quasvulgo dicun-
turampliflima !

Sedaliis adhuccoloribus,&:novo,utficdicam, carbone, ean-
dem vobis inalbo depingam. Antasus ille Terrides, deGigan-
tum ftirpe prognatus , dum cum Herculc jadatus in terram pro-
cumberet, matremque illam indulgentiflimam ofcularetur, vires
ei perpetuo, robiirquereftaurabantur : Aftmox, utin altum, ubi
infublime caput efferebat, imminutis iterum lacertis, ab Alci-
de profternebatur: Veriim fabula: reli&o cortice , veritatisnu-
icleum, qua: in ca latet, eruamus : Dicendum itaque, idem omnino
acciderenobis,animosquandogerimusGiganteos, &c defingulan
quadam pra^rogativa nobis Terrigenis praefumimus , noftriquc
oblivjfcimur : dum namque terranl tenemus, oculofque in efle no-
ftrumdefigimus, fimiilquemente fazpevolvamus illud

Confule te ipfum, ^Nofcas tcmet , & Ambula ab intra.
Acexpendamus,quid fimus,unde venerimus, &in quid redi'gen-
di, nullus reperiripoteft hoftis 5 nihil ufque arduum, ufqueque Her-
culeum, quod nos evincat, aut profternat ; nihil adeo fecretum, ad-
eoquefupprefTum, nos. quod lateat, autpraetefeat;: Enim vero fi in-
ani,& vano quodampr&'fumptionis, fapienti^qsVento, inelatio*
nem,in fublime nos abripipatiamur, nuDefque&ihaniafeclemur ,
furfiimque nos erigere enervemus ; fi denique, quasnam fit noftra ,
&undevenerimus, ignoremus, origo , nequeprcfixum femper

E 3 ver-

3 8 PRiELUDIUM I

verfiailumanceocLilos habeamns, vincimur, fuperamur, aberra-
mus. Hem emphafisedolaca, documentum diutiflime dignum,
quod non modo idioca: , verum etiam doctiiTimi quique xmulen-
turLAdhujusproindethefim&mimefim, authentiw Aurectque^Phi*
lo(oplm noflrx \jilurmi , continuo , quotquot fummse fapientix
hujus Nympham intueri itis, agitaminor, excitaminor.

Hic modus, Haxnoftro fignabiturarea cnrru ,
Hoc quod inaurato termen agetur Equo.

Hxcnempe philofophiaeftomniumprofundiiTima,hic primus
& imus,pra:cipuufqueiplendidiilim'iilliusplanet3e artium Alchy-
mia: radiusculus ; hic inquam fercilifTimse Aurex hujus arboris fin-
gularis ramusculus j hsecque unica fun&ionis hujus fax & lux , qux
a fcatebris falientis aquoe dimanans jubare fuo quodam incredibili
modointelleclus veftri tencbras irradiatura.

§. 2.

Atenim, quia nil fine magno vita laborededit mortalibus, opor-
tec omnes, quicunque huicLithoIitant, Pancratice infudare , to-
tis mocis ingenii rocis annici, remis & velis in hac anfra&uofa Argo
viriliter infurgere ,

Nocturna verfare manu, verfare diurna,

Non datur ad Mufas Magicas via lata meandi

Aurea nec molli recubat Sapientia lecto ,

Uc quoque nunquam afEe vento venere columbx.

Quis namque unqUam acediofus aut otiofus trophasa five brabia

compofuit? Ecquisinquamathletaunquamfinefudore coronatus?

Ncmo utiquemittens manum ad aratrum & refpiciensretroap-

tLis approbandus, vel qui talentum Domini fui in fudario abfcon-

dic &ipfum mulripticare negligit : nec enim focordcs, aut Endy-

mionisEpimenidifque fomnum dormitantes, torpefcentefveotio

Philomagia unquampro filiisfuisamplexa&exofculataeft:

. ■

Au-

PROSIMETRICUM. - 39

tui, Aurca Philomagiaftudcntes , quxrir agentes ,

lum, Afiiduum noftri ftudium depofcitur arte,

ih«j Hic quiaddit progreflum,addit parirerque laborcm,

?k\ Qui ftudct hoc curfu fperatam tangere metam,

ntit Mulra tulit, fecitquc puer, fudavit&alfit,

Abftinuic ludendo, chorcis atque placeis :

Voluptas enim corporis cum cognitione & horum Philofopho-
rum fubje&o ftare nonpoteftj

Venter,pluma, VcnusLapidem fugienda fequenti.

Eft& hazcCaji Marii, apud Salluftium* Imperatoriafane vox,
non tampurpura, quam fago fapiente digna^ Nemo igmvid immoita-
lisfacliis eft) Otra fiulverem fiemovicerit Olympia, quodtantundem, tan-
'quam taciteeditum,neminem, qui remifllore fit animo, brabio
Magiagonismatis donari, nifiproeo ftrenue defudarit, acpluri-
mum laflatus fucrit : Nemo ergo fic defipiat , ut putet per anfra-
c~tus,perdiverticula,ambages, penetrarc ad Indias glorias pofle;
falfapriusmariatransfretanda, procellofi innumcrabilium fatiga-
tionum fluftus fuperandi, seftusplurimarum vigiliarum emetiendi,
angufti inquietudinum fmus,audacioris conatus , ftudii, vexatio-
nisquc frequentioris,&variarum corporis animique emaciatio-
num, devorandiil!i,qui in iftiusChryfomalli Arietisportum con-
tendit:

Pinea Peliacoprognata cacumine te£ta
Neptuni Jiquidas quondam nav£re perundas,
Phafidos ad rlu&us Aurofaqueftagna Cytara;
Ciim keti j uuenes A rgivas robora pubis ,
Aurata optantes pelle intervertere Colchos,
Verrere Pegafea iunt aufi Cacrula puppi,
ty* Salfa peragrantes abiegnis compita palmis.

Nam quorum animos Philomagias fplendor femel occupavitj
gloriceque calcaranimosdelenivit, iincclaborcm fentiunt neque

dolo-

4 o PRiLUDIUM

dolorem, & fi tantus cft, ut aliquando erumpat, eo tamen non ma
gnoperc moventurj toti enim in. hoc funt, ut profmt proximo.
immortalemque fibi gratitudinis merccdem comparent j Quiigi
tur putat, ad hujus Galenx requiem pcrveniri pofle pcr amcen;
viridariorum , per pampineam paiTamque planitiem camporum
pcr umbrofa vallium,peroria voluptaturri , is deridiculuseft, gra
vitcrquc fallitur, & Anticyrica laborat opinione.

Ncmo quippe novi deguftat Veris odores,
Mella nec Hyblxo fpoliat fragranria rore ,
Si fronti caveat, timeatque fcabenria fpicla-,
Armat fpina rofas , abfcondunt mella Meliflae.

Errores comitantur artes , eft iter anguftum anguflas fapientia
ad arces^ Ars fiquidem & virtus verfantur circa diflicilia j ne<
rit fine magno periculo facinus magnum & memorabile:

Ad vitam & verum non data lata via eft 5
Ardua per praeceps gloria vadit iter,
Non juvat ex facili lecTa coiona jugo.

Honor alit artes, omnefque incenduntur ad ftudia gloria , ja
centque ea femper, quse apud quofque improbantur, folum fci
licet ex arduis perpetuum nomen ;

Hxc, nifi mentitur Colchas, monumefcta laboris
Sunt longi, cujus fama perennis erit.

Quod fic fuccinclrim fuccinuit Archiemblematafter ille Alciatus
quando depinxit draconem, quem paflcribus devoratis decem
tandem in petram commutatum finxit, ut ita decennium, quc
Graici obfedere Trojam,praxieflguraret, fed demum viclores &
iftores evaderent -, Egregie quidem contechnatum, quia a&un
agere, facilia periclitari , fecundo flumine defcendere, levia moli
h, quid hifcc rebus poflit fubefle gloria: ? aut quale facinus fit , ne
gotium adoriri, quod nullo ncgotio pertraclrari poteft ?

Cim

PROSIMETRICUM. 41

mi- Cum itaquc res horum myfteriorum minime fit pofitura? pofte-
^iifiorisjat plane prioris,r.uneex requifito , jurifque indole, nunquam
'm informes,& cnormes trunci,nequeunquamad Philofophicum Ro-
cenai fetumpermittendi funt reftantes ac pandiculantes, qui vitam fuam
inertiis fylvefcere finunt, qui ftatim plenis velisj recloqueamite &
tramite, fed ftrenui, gnavi, & vigilantes Anachoretcc, qui tefte Lu-
m admirabilia &c difficilia in antris,in fpeluncis, in cryptis terras ex-
antlarunt, qui perdeviaSc avia, per (entes & dumos, pcrafpera
rupum per confraga montium manibus pedibufque ad palmam
vi&ona: tendunt,quiinquam per Syrtes&fcopulos ex turbinofis
procellis ad quietum pacatiflimum portum navigia fua vettare
quxrunt, fapientiamque magni cgeftate mercantur, qua forma,
Dta: uti nihil in rerum natura excellentius, ita hac imitatione &: fimi-
00|! litudine viva nihil praftantius, nihil melius, nihil dignius j

Ecquid enim efle poflet, per Deos, optabilius illa, quid pra>
ftantiu», quid homini melius? hanc igitur qui expetunt Philo-
magi nominantur-, nec quidquam eft aliud Philomagia, fi inter-
pretari velitis, quam ftudium Opulmtia fifiimtiaque NuminisMun-
diMagni, harc autemeft,utexconfiftorioAdeptorum definitum,
rerumnatura2arduiflimarum,cauflarumque, quibus hasres conti-
fci* nentur, fcientia, de qua illud Socraticoorefonaturus jureufur-
pem , O fpeciofiflimam, nobiliflimamque pifturam ! At pretio ne-
quaquam,auroputa, vel argentocuipiam comparandam, quem-
admodum arva,sedificia, veftes,ac fimilia: -quinimd divitisonv»
nesin fymbolizatione fapientiaeexfordent & nihilescunt.
Ltus x Prsepofuimus illam inquit Rex Regum mortalium fapien-
eoijt tiflimus Salomon regnis & fedibus , nec adasquavimus illi lapi-
qua dem pretiofum, quia omne aurum in comparatione illius are-
®k na eft exigua , & tanquam lutum exiftimabitur in confpe&u
\m illius, Hoc hic imitari nos non pigeat, ac omni in illud ftudio
aoli» incumbere , quomodo noftrum indies mentale peculium adau-
.ne» geamus, quomodo de virtute in virtutem crefcere , & fapientias
theiauros concumulare valeamus , ante omnia enim thefaurus

F * P re -

42 PRiLUDIUM

prctiofiillmuseftfapicntia, oraculo Orientalium illius quorumli-
betfacileditinimi&potentilllmi^quippenonnulli quem Regem
fuifTearbitranturj prophetxjobi, qui nihil ei exsequandum repe-
rit , Non comnmtabitur aurnm obryqtm pro ed s Hinc Oratorum O me-
ga, Philofophorum princeps, & Theologorum teda Dodloriim-
quefol Aquinasfapientiam inter maxima hominis bona compu-
tant , qux dicitur Fax mentis botiefta, Gloria, fplendore cujus vel in-
tegerrimiquique capiuntur.

Tantusefteniminnatusin omnibus cognitionis amor Sz fcien*

tia:, ut nemo dubitare poflit, quin ad eas res hominum natura , nul«

lo emolumentoinvitata,rapiatur. Videmus,ut'pueri, ne verberi-

busquidem, a contemplandis rebus perquirendifque deterrean

tur, utpulfirequirant&aliquid fcirefe gaudeant, ut aliis narrare

geftiant, utpompa, ludis,atqueejuscemodi fpedtaculis teneanturj

ob eamque rem yel famem & iitim perferant : Quid vero , qui in

genuis ftudiis ac artibusdelectantur, nonne videmus eos, nec vale

rudinis, necreifamiliarishabere rationem, omniaque perpeti ip«

fa cognitione & fcientia captos, & cum maximis curis ac laboribus

compenfare eam, quam ex difcendo hauriunt , voluptatem ? Mihi

quidem Homerushujusmodiquiddam vidhTevidetur iniis , qux

deSirenumcantibusrinxiti nequeenim vocum fuavitate viden-

tur,aut novitatisquadam prurigine atque varietate cantandi re

vocare eos folitce, qui prxtervehebantur, fed quia multa fe fcire

profitebantur, ut homines ad earum faxa difcendicupiditate ad

ha:rerent : fic namque invitant Ulyftem.

Qain puppim linuas, Argivum ofidus UlyfTes,

Auribus ut poftis noftros haurirclepores:

Hoc etcnimnemo arquor homo pra:terlegitunquam>

Ut prius haudfiftat vocum dulcedinc tracTus,

<. mnibus appotus cupido poft corde Mincrvis,

Ad patrias femper dcvenit dcctior oras:

Nos grave Mauis onus, mifcramclademquefubimus,

Gra:ci

PROSIMETRICUM. 4J .

Graxia quam dio vedtavit pignorc Troja?,

Cundlaquedelatisrerum veftigia terris.

Appenderatenim Homerus,probarifabellam nonpoffe, fl can-

tiunculis vir tantus irretitus teneretur, fcientiam pollicenrur,

quam non erat mirym fapienria: cupido patria cariorem, atquc

omniaquidem, cujuscunquemodifint, cuperefcire, curiofomm j

duciveromajorum rerum contemplationc ad cupiditatem fcien-

tix, fummorum virorum cft putandum. Nec quoque vacabit hic,

fed pertinebit ad rem, quod & alibi in Officiis Romanse robur, ros-

que eloquentise Ciccro de virtutis venuftate & fplendore loquitur,

I tam fcilicet venuftam eam &eximiam efle tradit, ut , modo huma-
nisoculiscernipoflct, admirabilefuiinanimishominum excitaret

II defiderium, atque omnes in amorem fuum pertraheret ;
:ur * *

im Ulexeft virtus, virtus pulcherrima virgo eft,

c Qua: omnes vifa femel torflt amorefui.

,'P QuodOratorillede virtutis venuftate,idemre£riusde fapientia
,.? edere lice£>it,dicendum igitur, tantum illam pulchritudinis , tan-
tum decoris continere, nullus ut unquam propius illam fit intuitus,
[ ul qiiinoneandemadmiratus,ejufqueformaadvirtutem acvita? vi-
:a gilantiorem frugem fueritincitatus. Oculorum, aitPlato , cft in
e 'nobis fenfusacerrimus, quibus fapientiam tamen non cernimus,
ll{ . utillaardentesamoresfufcitaretfui, fivideretur!

Pulchrum ac fcitum in hanc rem legi apophtegma. Diogenes
illeCynicus (quemridentemverumdixifTe,atque optimererum
humanarumconditionemexpofuifle conftat) quodam die ab An-
tifthene repulfus, fcipionepoftremointentato, abigentifefedixit,
Ctvdejivis, at vullum aded ferum, adeoque dutum reperies baculum , quo me
abs te, dumaliquiddocutriiy abigas, O zelus , fapientiaeque fervor fin-
gulariterunicuiqueaemulandus !

Facit&inidempropofitum, quod legifle me memini de Afly-
riis& Babyloniis. Adducebanthiin prseamplamquandamaream,
quafiin publicum forum,filiasfuasj dequehistria conftituebant

F 2 fyn-

44 PRiELUDIUM.

fyntagmata •, Primum erat earum , quas natura longiore manu
cxortiumque dotum venuftate & dexteritate locupletaverat :
Enimvero fecundum illarum , qureeatenus exiftebanc in medio,
qui neque pulchrse, neque deformeseffent: Tertium autem ifta-
mm,qu3erejiculx,& dereli&a: quafi a natura, ufque adeo fobrie
provifx erant,quocitra injuriamdeformes invenufta?que dicipof-
fentj Venientes eaproptcrjuuenesfponfamhabendi avidi, ordi-
nis priminecnonpulchritudinisfiliasprimodumaffumi volebant,
nihilofecius talifub conditione,utillasaccipiens ingcnti pccunia*
rum fummadotare ditareque cogeretur, Scpecunia: illse non puel-
labus illis impertiebantur , fed in maritandis invenuftis, ne con-
quererentur,confervabantur, iftasenim qui ducebat, lucrabatur;
Ifbe jam autem mediocres , qux neque fpeciofae, neque varofe
erant, extra nJlum lucrum, aut folutionem obtinebantur. Noa
ergo poteratjillorum judicio, flmul pofllderi corporis pulchritu-
do 6c divitia:, tantidem pendentes fceminam formofulam accipere,
ut,nedumextradotemadipifcendaforet, verum etiam pretium,
quatenus habere illam poftent, pcrfol vendum : Fadtum hercle , &
confvetudodepra:dicanda,verequelaudabilis ! Sedeja nuncpro-
ci Vnigenitce Thilofophorum refpondete, ecquseautem fuit unquani
tam

Bella, glabeHa, nivella, teneHa,terellapueIla,

Utfapientia? qux unquam qnatfo virguncula ufque adeo fuit ra-
ra, cara , & prrcclara ut fapientia , ecqusenam, inquam, Cynthia un-
quam pretiofitareautfpeciofitate fapientia* fuit fuppar? Harc ca?>
dor lucis (Thrnt?) ?3 fpeculum flm maculd : Dum perfonam aliquam 1
pulchritudinis donis, &bonisvalde volumus laudare, Soli illarn
comparare folemns, quipurpureo claritatis Cux colore auricomif-
que fplendorum jubaribus univerfa refarcit x & teificat; fed at>
tendite, Solelongcpulchrior eft fapientia,- tfl enim hcec jpecioflor
folty (3 cinte omvem difpoJitionemfleUigeram probata pv.ior.

PuH

jor'

)na

PROSIMETRICUM. 4r

Pulclierab accin&is redivivus Apollo caballis/

Pulcher & efTcetis ciim juga laxac equis ;
Pulchra Vcnus rofei quum lucec nuntia Phcebi,

Pulchraque cygnceis Cynthia vecTa rotisj
Pulchrior at qusevis praeftansfapiencia vifa,
'P<jf Pulchraquidafemet fola feracur habens :

Hoc uno harficansHerillus, fapientiam fumraum bonum efte de~
: fendic, nec rem ullamaliamperfeexperendam, condecens con-
| venienfque cenfens, quacenus propter fe (blam amaretur,

Ipfa quidem fophia fibimet pulcherrima mcrces.,-

Et minime propter lucellum, adde quod omnia fatius prxftarec
contribuere pro acquifitione illius, ad imitationem Evangelici
mcrcatoris, qui, Inventa una margaritd pretio[S } divendidit omma , qua
babmty c£ conquijivit eam :

NonincafTabitrem, quod narratur de curiofb ftudiofoque illo
naturse arcanorum rufpatore Alphonfo, Aragorum nec non utriuf-
queSicilias Rege: Hic cum forte fortuna obambulando femel a
quodam audiflet, indecorum efle, quod Rex, aut Princeps ingen-
tium gentium, meliorifque dignitatis, foretliteratus, refpondifTe
traditur j Vocemillam nunquam fuifle hominis, aft Afellicorona-
ti, feu, id non efie loqui regie, fed bo vis inftar mugire ; DicTrum pro-
fefto peregregium, dignaque, qus floreat in omnium ore ac mente
fententia,quid enim potuiflet melius obrogafle? Cum fapienrid
prxditum efle vel maxime regium, & egregium fit : Ha?c enim eft
vivaveraqueillanobilitas, quam non facic atrium plenum inani-
busimaginibusj

Stemmata quidfaciunt, quidprodeftfanguinelongo
Cenferi, pictofque oftendere pariece vultus ?
Nequidquam noftrum numeras,nosquodfuicanCe r
Nam genus,&Proavos,&:qua2non fecimus ipfi,
Vix ea noftra voco, nulloquevehenda cochurno.

F 3 Ridi»

±6 PRiELUDIUM

Ridiculumfane,aliquemaflcriberefibi, cujus non femel exti-
titcaufla,autquod non promeritus eft. Cum eapropter volucris
veram hominis xftimationem videre, & qualis fit, fcire, nudum in-
fpice, dcponat patrimonium, deponat conditionem , deponat ho-
norcs, £calia fortunce mendacia, corpusipfum exuat,&animum in-
tucre, qualis, quantus, quotiifque fi t, alieno , an fuo magnus •, nam
genusquilaudatfuum, alienalaudat ; Remota jadtantia, dicite,!
quidfuntomneshomines,quamhomines? remotispofleflionibus,
lplendorc veftium, auro,gemmis, caeterifque hominesfunttan-
tumhomines,nonmutantur, nifiquoad extrinfeca :

QuidProavosja&ent, quod fi primordiafpectent,
Authoremque Deum, nullus tunc degenerextat, • I

Omne pari mortale genus confurgit ab ortu.

Vera notaque nobilitas eftEfle clarum docTrina, confonanter
Socrati, qui hominem confpicatus prardivitem & arrogantem, fed
eruditionenullaprxditum, Hic inquit equus ejl argento circumteSlns >•
Solent ; enimequiflragulis,phaleris,ac bullis argenteis circumcir-
caornari, cum tamen mtusnil aliud lint, quamequi ; P^atio itaque'
&perfpicuitasipfadeclarat,folum fapientem efle nobilem, quid
enim prodeft ei, quem fordidant morcs, generatio clara , aut quid
nocct ei, quem mores adornant & nobilitant, gcneratio vilis ?

Malo pater mihi fitTherfites,dummodo ego fim
^Eacida: fimilis Vulcaniaque arma capeflam,
Quam mc Therfitae fimilem produca't Achilles.

Quisquisproindenaturafuaproclivisad bonafuerit nobilis cft,
quanquam matrc progenitus ^Ethiope : Meritiflime jgitur mo-
duler.

Nobilitas hominis mens £c Deitatis imago,
Nobilitas hominis virtutum clara propago j
Nobilitas hominis mifcrum relcvarcjaccntem,
Nobilitas hominismentemfmiarefurentem,

Nol

PROSIMETRICUM. 47

e\ti , Nobilitas hominis naturx jura tenere ,
tieris, Nobilitas hominis nifi turpia nulla timerej
nin, Nobilitas hominis terrenos temnere pontes,

:k Nobilitas hominis cceleftes quazrere fontesj

aiiil Nobilitas gemmis non auro vera paratur,
Nobilitas aliquid depofcit majus habere,
Res etenim fophice tantum ornamenta putantur,
Quas fortuna fuis manibus donatque rapitque :
Hascigiturnequeunt generofum reddere quenquam,
. Nobilitatis avos in fe doctrina refervat.

, . \ , s ' 1'

Rhythmi vero venuiluli, & Phcebi tripode digni verficuli _,• qui-

bus tangimur omnes Chrifhana* Philofophise mancipati, majo-

rem femperoportere habere rationem asternorum, quam terre-

norum,- Res terras& temporisinminimishabendaefunt,Quodil

] eft ita, certenobis, quantum conniti animo pofTumus, quantum

| diiigentid confequi , eontendendum, ut ne fegregemur ab iis,

■ quorumeftpropriumvitafruifempiterniae beata , quod efficerc

j quivoluerit(omnes autemveile debebunt, quifeipfosdiligere,

I convenicnterque naturas volentvivere^nunquam committet,uc,

j qua^casterisperniciofafore crediderit,eaipfusprofequatur.

EfTet enim multum fane res flebilis iila,

E6 temeritatis & infaniac devenire phiiofophum quempiam,
utpropter pun£tum umbratilis & imaginarii gaudioli cruciatibus
femetobjicereacerbiflimisprudens acvolens non vereatur, cuni
fugitivavoluptatulamanfurabonacommutarenon metuiscat, ob
fugaccm vix probe delibatam delitiolam in omnium miferiarum
abyflum pra:cipitarinonpertimefcat,obunicam inordinatam co-
gitatiunculam torquerier igne intemporaliin iternum non per-
horrefcat, Quis fortem mn defleat illam f ob momentaneam dele-
ftatiunculam gaudiis excludi fempiternis, Quis talta fando temperet a

lacry"

4 S PRiELUDIUM

lacrymis ? Vah carca, craffaquc ftultitia, non alio equidera , quara
cxtremocaftiganda fupplicio.

Ah cofmophile, calamitatis minitantis miferere tux , Creatori
recordare tui,eftocertus &memor, quiaparcaadmodum cxre
raoniarumfoletmorsefTeergahomines,fed veteranahaec verfuta
quc trivenefica adeo fe gerit Tigrine , truculenrer, barbare, ut
nullocumconniveat,aftomnes exomnibus bonis fpoliet: Inauri
rahxccnim&implacabilisParca, truxhax acManliana Libitina
ur variis nosin leclo doloribus afflixit & morbis confccit, lcnto
quodammodo nos igne excoquens , tandem penitiis enecat, ac
miferum in modum ujfTocat,nudos denique in alterum fiftit Mun-
dum, &ciim captivitatis noftrse epheroeris expiravit , ceu fumma
omniumhujusorbisLatomiarumlegislatrix, vincula noftra com-:
pcdefque illa abrumpit , &liberos iecedere exilioque edudtos in
patriampoftliminio renare permittit j

Imusad obfcuram LethenStygiamque paludem*
Unde relatura: nulla nos voce carinse :
Imus ad horrendosManesproperantitis, unde
Umbrofum ferimus, devidta morte, triumphum 5
Pallefcens erimus nudatis umbra lacertis,
Langvidulis cum corde genis , pendenteque collo 5
Attamen unverfos puppis nosdeferet illa,
Vah unatranfire vadum tot millia cymba!

MendaciorumFabriPoetxjam pridem Pandoram quandam fin-
xerc,qux a:rumnis & infadicitatibus, qtias quotidie nimis eheu ex-
pcrimur, rimam referiflet, Sc mille miferiarum , malorum , morbc-
rtimque hamaxam in orbem invexiflet •, Hoc quidem commen
titiumeft,atindubiratum,verumvcrius vero,Phlegethonta:amil-
lam Proferpinam ( qua: ferales iftas Deas humanortim fatorum
penfa trahentcsfemper occupatas habet, & nunquam fabbatiflare
finir , mortem intelligo peccato genitam} adamuflim quandam
cfle Pandoram, qua: ftragium quoddamdiluviumlliademque in

hoc

PROSIMETRICUM. 49

M hocconfufum mundi chaos induxit 3 interqUeJapetidas rabiem

:& fcabieminfoelici proh femineinfeminavit.
oij Tnaitemab iifdem fabularum ficloribus cxca defcribuntur, nu-
tfidus nimirum,tro(Tulus, & formofulus cum arcu infans, depiclus
Jt»& efficlus folis ex oflibus cum falce homo,

Et pulchellatenensmanibus gladiumcumlancepuellay

i, Quafi Nugivenduli illi per hoc fignificare nobis voluiflent , ea
niffimt, Cupido five amor, Mors, & Juditiaj & medius-fidius ! annon
Jtingeniofumiflud inventumeft? fane fic,

Atque etiamnonabsre animis egofsepepcpendi,

injNum ingeriofius quid comminifci poflet; j>rimb enim, duabus
i iipotiflimum de cauflis >

Verus amor carcus dicierefTe poteft.

Tr/ma, quodomnespromifcue fme ullo intuitu feriat,

Csecat amor mentes dementes atque fcientes ;

Altera , quod defe&us deformitatefque dilec1:iinmoremca?ci non
videat -,

Errat amor caecus, non eft amorarbiter a^quus,

Nam deforme pecus judicat efle decus ;
Quisquis amat ranam, ranam putat efTe Dianam,
Qinsquis amat cervam, cervam putat efle Minervam,
Quisquis amat lenam,lenam fore cenfet Helenam:
Quamvis foedatur, femper placet id, quod amatur.

Deinde flmiliter Juftitia exoculata depingitur, quod omnes citra
uj refpeclrum , aut perfonarum acceptionem dijudicet ; demum
irt Mors , quod omnia fine ullo difcidio perf ringat , & obvia qua>
ij| que demetat,

iEquo

5 o PR^ELUDIUM

JEquo conquaflans inopum clamore tabernas,
Regalefque aulas, ferto diademaque planans,-

Mors enimmagna,potens,actcrribilis, &quse pcrfonam non ac
cipit, nec munera, pauperes divitesjuxta habet, & ficuti panni ne
gotiatrix eadcm ulna holofericum fabaniimque metitur : ita mor
tam dominum, quam fervum ad idem trahit piitrinum s Mors mo
•res verecundos neutiquam patitur, Baronibus, Comitibus, Prin
cipibus, Ducibus, Regibus, Imperatoribus nihil bcnigniorem f<
prxbet, quam ruflicorum, aut mendicorum infimis, eodem nemp<
pede pulfans populos AiCtoo

Frigore decoclos, propioreque folc peruftos,
Quos videt exoriens, quos inditusaxmorePhoebus,
Qiios breve,quos longum rutilo jubar axe pererrat.
Hxc lex, huc Rex, grex : huc primus & ultimus ordo >
Efl: mala, fed cunclis via lugubris ifta tercnda eft,
Pcrvigil inferni mulccndus janitor antri,
ConfcendendaSenis fquallentis publica cymba,
Qux nullo pollto difcrimine tranfvehit omnes.
Mors ruit, & veluti maturas meflbr ariftas
Omnia vulnifica prarcidit falce cruenta,
Non fortunatis parcit, non illa beatis,
Divite cum Craflb penetrat fub tartara Codrus.

Q.iemadmodum ergoin frondidenfodifrarat6qucnemore,quaml
diu viret , genera arborum fpcctamus pcrdivcrfa , glandiferal
quercus, umbrificas fagos, nodigeras j uniperos, aculcata aquifolia
iublimc nutantes Populos , & perpetuo vcrnantes pilantefque pi
nos,ac arboresalias ,tamcumulo,quamnnmero infinitas , colore
que & vigorcmukifarias, intcrquas hx tcrram pcrfcrpunt, illa
comam Sc capillamcnrum intra nubila condunt: quarum ifbe i
floribus , ha:afrondibns: aliae autcm afruclibuscommendantur
c quibusha; vulgarcs funtSc abiecShe , illac verb fingularcs, nobi

liiim

PROSIMETRICUM. 71

iumqueufibus ac delitiis deftinata?, atqui quamprimumutfecula
n illasimpac~taeft,&:ifbe inignem jac~he,inque cineres redactce,
^uis obfecro rubum e cedro dignofcere,geniftamamyrto,facras
nacauros e fylvcftri Erica queat difcernere? Qaotus jam ufquefu-
lini oini degenerifque judicii inflcietur, hanc tumultuum affultuum-
que abyfTum mundum, eodcm quoque modo, fylvamdici pofTe,
aomines vero plantas ? juxta Theomaginoftri vetus efFatum y ho-
>no eji arbor inver[a>

Et converfa quidem plantula dielus horno,

CJiioniamut arbor inimo , flc homo in ako fuas habet radices ,
hoceft,capiIIos,quitotiuscorporis arcem,ideft, caput velant,- &
profecto nemus hoc, quamdiu viret, variegatiseft diftinclum colo-
ribus,hosnamque e verborum frondibus difcernerc eft, nonne-
mines vero tardi & bardi funt : quidam autem facundiatque di-
ferti, aliqui etiamPhilofophi, artifices, rarifices: Iftos autem e
floribus, hi enim formofi, illi deformesj neque eft eadem omnium
adolefcendiratio : Alios tandem dignofcere datur ex fructibus,
fuppleopcribus feu aclibus heroicis : Quofdam videmus animo-
fosScgenerofos: alios opulentos,alios porro pavidos, meticulo-
fulos, nihilque propter penuriam aggredi audentes, Sedftatimut
trux&violenta illa Magazramors incifionemfacere ccepit, ac ira-
cundix (ux jacula in illos intorfit, omnefque in pulverem & putre-
dinemredegit, nulla amplius diftinctio obfervatur, parem omnes
fortem obeunt,nu!la tunc differentia* fit mentio :

Sed quicunque exaequo fune dolantur ab uno.

p Elige tunc femel capita, qua* aureis olim redimita diadematis
confpexifti y felige tunc, fi potes , corporum cadavera purpura
quondam &cocco contedlrorum : delige inquam linguastam pras-
t , ftantium philofophorum , tam difertorum olimOratorum : com-
j monftratunctroniasNympharum decorarum,Dianarum,Helcna-
1 rum,quibusOrientis gemmx omniaque Arabia? nemora adorna-
J: G 2 tum

5 i PRiELUDIUM

tumnon fufTccerunt •, ejice tunc genas , qux tantum ftibii , fta-
des, fublimati & purpurifla: pridem infumpferunt: defignatunc
femcl fpeciofamillam Junonem,cujusclegantiaomnes inadmira-
tionem&invidiamtraxir,quamtot deperiere proci,qua:quefem-
per gemmisonufta, auro fqualens, byfloque cooperta fuit.

Occalionecujusplacuit jocofofemel racTo Philofopho Cynico
Alexandri fiftum ludcre : illo namque praeterambulante fanum
quoddam, Diogenes in fcpulchreto, in ofTuariis defunctorum inter
calvariastumultuabaturj & nunc unam, nunc aliam contempla-
baturj nunchanc arreptamabjicicbat , nunc alteram arripiebat:
hunc Alcxandercontuitusinterrogavit,quidifthicinter mortuos
fic vivus agcret ? refpondit Satyricusphilofophus, quarrere fe cra-
niumPhilippi Macedonis parentisejus, cseteiumhacTrenus rcperi-
re non potuifle, quod nullum inter ipfa difcrimen :

Nam utvariabene vernotemporeherbarum flonimque genera
in apricislocisvivifcunt vigescuntque?quantacolorum,nitorum,
nidorumodorumquediverlitas? quantainlatitudine, longitudi-
ne varietas? quanta in vigore & virore ina'qualitas ? fed quam-
primum ut meflbr falcem injecit, florefque ac herba: ad tcrram difc
fcclxftinc, nullum ampliiis difcrimendignofcitur, aft omnesean-
dem, magnaefimul fcparva:, pulchra: non fccus ac abjecta: fortem
fubjcrunt: Annon jam ha:c mortis monarchia mundus prati auc
viridariicujufdameftinftar? inquo homincs florum herbariimque
parre f unguntur -, at hi om nes magnitudinc inter fe difcrepant in-
terfiintque, honoribusSvfortunisfuntimpares: enimvero quam-
primum GorgoniaLibitinafcculaminjecit, omnes ocyflime pares
&a:qualesfiunt :

./Equat enim rapida immitimors omnia falcej
Eft fatale mori, morsnulli parcit honori,
Debilis 3z fortisveniunt fub fpicula mortis.
Magnos<Scparvos,dites,juvencTqu,fenefque
Mors trcmulcnta capit, mors truculenta rapit.

Dic

PROSIMETRICUM. n

Dicubi funtnamjamSampfones&Gedcones? ubinamHcrcules
fcAchilles?

Sunt omncs rapti vento, funt turbine lati.
O decus Uranicum mundi radialis Apollo,
Cujus ad Hefperios erratica luna vapores
Dilaflata levat nodturnae cornua bigce,
Defer ad a^ternos Alciden pergere Manes ,
Atquc canis regnum Stygiam recubantisad aulam ,
Unde regrefTurus non ullus dicitur unquam:
O mors, mors crudela, tyrannica, mors &, amara !
O mors, ut dura, &: quam triftia funt tua jura!
Concedit populus quantus fubftrata per urbis
Ante novi ludos avidus fpeclare theatrij
Quantus Scaccurrit Lenad ad Numen Iacchi,
Quinta coronavit cum Sacrum floribus asftas :
Quanta DeamCererem fecretam turba frequentat,
Cum longse fancita renafcitur horula nofrisi
Tanta per ignavas obtorpet turba paludes,
Pars gradiens triftis longaque evanida viti,
Pars & adhuc currit viridanti congrua verij
Virgineo nondum fpoliatx flore Corinnae,
Atque comis nondum pofitis de vertice pubes,
Et modo perdo&us maternum pufio nomen -,
Ut minus his cautum folis xtate timerent
Lumine pradato tenebrofam pellere nottem ,
Schemate lugubri reliqui per opaca vagantur,
Eft qualis nobis animus , ciim luce remota
Quifque fibi mceftus fentit caput efle refertum
Unverfa terra, vacuse ftant turbine nubes,
Atque chaos denfiim, turpes tetrasque tenebrse,
Et rcquies mundi cum casco chromate noclis;
Sera gravasvaque nos illo demoliat astas,

G 2 Nullus

PRiLUDIUM

Nullus ad id fcrd,fed tempor e fat venit,unde
Quum femel advertit, potuitdifcedere nunquam,
Quid juvat edurum, miferiim, prxvertere fatum?
Hxc omnis mundi terris vaga turba faccflet
Ad Manes, facierque quietx carbafaLethx,
Omne tibi crefcet,quod Vcfper luftrat& Orrus,
Parcito venturis, tibinos Libitinaparamur,
Quanquamtu fegnis, nos ftamina rumpimus ipfi,
Ukima,qu2Evitam nobis dedit, abftulit, hora.

Quoniam itaque in rebus naturalibus tanta iftius flnis necefliras
eHeperhibetur,quo Phyficieumomniin re primum ftatuere non
vereantur, ut, quamvis in executione operis poftremus , in inten-
tionc tamen & mente fit primus, tuncmors, cumrerum omnium
extremum lit atquelinea ultima , omnibus noftris in acTionibus I
prima fit, ac principem in omnibus operibus locum teneat, ne-
cefliim eft : Sicuti cnim navicularius, dum in mediis flufruum nc-
ceflitatibusnavimgubernat,inpuppi, qua: navis parseft extrema,
confidet : haut fecus Philomagus , qui mundi hujus difficultatum
occultiilimarum Oceanumenavigat,utdebite& redbe vitaepartif-
que iux navim dirigat, non in prora munerifve fui conditione con-
fidere debet , fuam fcilicet prarrogativam admirando, quia antc
alios adarcana prceelectus cft (nunquidnamque defc lutum pra>
dicarepotclfjproferetqueconvafculisvah, quod in fcclicioris for-
>mx poccllum fub figulitornorotatumfit^Nec etiaminanquina,
medix nimirumasftariabblandiendo, honores& dignitates, divi-
tiarumque fuarum affluentiam numerajido , at in puppi , in mortis
nocle , &noviflima ad mentem revocando.

Hoc,hoc eft, quod ingcnii & do&rinae princeps Plaro (quem
divinum, quemfapientiflimum, quemfanfriflimum, quem Philo-
magorum Homerum appellare mihi mandatumj) dicere folebat,
videlicet, prudcntes & fapientcs fcholam fibi quampiam conftitue-
re, in qua aliud abs vitx brevitate mortifquc celeritate nil docere-

tur

PROSIMETRICUM. fs

tur, ejiifque mcditationem verse quoddam, probxque gcnus eilc
philolbphia? , ftolidos autem & fatuos Academiam oblivionis,
quod nunquam Libirina: noviflimorumverecordarentur, &nullo
non tcmpore de annis prorogandis penficularent: Eft enim in
comperto, fapientes,fimplices,&virrurumfophixque armulos vi-
vendo ienfimmori>improbosaurem,faftuofos atque nefarios mo-
riendo viverc,vitamquefibifemper pollicitando , mortempcdi-
bus contererej Evidentereapropter nunc innotefcit, ftudiispa-
lasftradiujusquianimumformat: mancipatque, nullius rei avario-
rem eflc oportere, quam folius facrofandbe fapientix ,

Sis domibus multaque potis tellure licebit,
Nil tua calfa fuis portabitManibus umbra,

Omniahicmanebunr,omnibustuis, Scquidquid in hac vita defi-
derare poteris privatus, vile & anguftum intrabis fepulchrum y

Haud ullas laturus opes Acherontis ad undas,
Cocy ti Tragica nudus fifteris in acla:

Reges, potentes, Principes & divitcs Dii terris tantum prcfti-
tuuntj Hinc verus fapientix amator, \t\ fibris /^r/j,ytdicitur,
guftatafolummodo fapientia, nunquam poft aurum, aut vanam ho-
noris auramabiit, fedpotius circaPhilofophorumGalenam, qux,
exfonofcripturaefacrar, natura: theca eft, ha:fit, fiquidem adeptus,
nedum imperii unius, veriim rerum omnium, totiufque orbis valo-
rem, fuispoteftcircumgeftareloculis, &tanquam totius machinas
mundiDominusomniapoflidere, meritoque dicere, mecum omnia
porto mea.

Divitice noftrse nullo latrone pavebunt;
Subfannent alii, mifceto morio fales.

Quidnamque, interpreteParasmiographo, prodeft ftulto habere
divitias, cum fapientiamcmere nonpofllt.

f6 PRiELUDIUM

§. 4-

AD eam ipfam ergo authoratus fum ego vobis in prreludiihu-
jus theatro (modo Iivangclus mcus auguftiflimo auxilii fui
afRatucymbarnper procellofum hoc a:quor dirigere ne dedigne
rur) calcar fubderc, &c raram ac claram ad fummos honores & opes
viamcommonftrare; Ecce verotorrem ex apertavobisvallepra>
lucetphilofophorum Dcus dcciifque Socrates-, qui humanam di
vinamque naclus Adoream, & famafuperxthera notus, ficad fe-
quendum hortatur:

Quia hic, cum femel die quodam obviam habuifiet in platea
adolefcentem Zenophontem , ut ex Apophtegmatibus adverti
tur, contuensineum, ac ex phyfiognomia animadvertens v nacu-
rafhnce&inciinancead fapientiam comparandam habiiilfimum,
extenfofuo,quemhumerisgerebat, baculo, quancocyus detinuit
eum, talesproferensvocesjheustujuvenis, unde venis? ubi ven-
ditur panis, ficubi veneuncpifces? acque aliaifiiusmodi, ciimque
ad interrogata compofite refpondifle ipfum perfpexiflet phyfio-
gnomus, fubjunxitmox, ubilocorumnam habitent ftpientes? re-
fponfadeditjuvenis, feignorare,tumilIe: fequere me, aic,&ego
teinftruam, quiaturpe eft, nefcire ceid, quod maxime fciru dig-
num cfl, pofleaquam fcias alia minus neccflaria s Dignum profecto
Socratico ore documencum ! ac illud inftituto meo adaptans, dico.
Sapientix ifle inflitor Mercurius meus, caduceo fuo continuo
per vicos obcurfitat, obviantes vos vero ipfi, fcitantique eidem fe-
mel de nucibus, & illiusmodiaffaniis, miniifque neceflariis , indu-
bie quam exquifitiflime ftacim refpondere fciretis,fin autem a quo-
vis veflrum femcl de fcitu citimis, nominatim,ubinam alicubi ter-
rarum fimplexprobique philofophia,five ipfam continentes fafti
deliteant, aut reperiantur,percunc~cari inciperec:

Utique aqua hxreret vobis,&lingva palato
Vcftro, ac efletis muti> tcntiquc cerebro ,

PROSIMETRICUM. 57

Etmeisquidem aufpiciis, ut hac in parte non obflinem , (tot,
iilij, Jolor, hinc inde ubique cmiflis, refertis multiformibus, fraudu-
jjg-entifque receptiunculis) cumtotacuria&iftudprreterirevos cla-
^marepoiTetisy Heergoartemdeplorandam! & ores noftras des-
Lperatiflimas ! at hem, evax, etiamnum macli, mihi vobis, fapientita
p rx< r oholes deauratX) non numifbe, nec auri fame laborantes fophifta: ,
1( jj50cratice phyficularecommiiTumeii,fequimini me,-

Vos ducam in Terram latam, valdeque probatam ,

Futurus vefteranteambulo, duftor & do£tor , qui Apollinea me-
cum fubire facraria,ac fublimis inflar aquila? ad altiflimam afeende-
reLibaniCedrum, Chryfogonumque Alchymias Athlanta con-
fcendere nitimiriij harmonicoSpaltriarumhujusOdeitono, tan-
naiam jufculoLethxipoculiinebnati, adhocafylum , roburneam-
que arcem Capitolio Romano inexpugnabiliorem , properate:
rios Magicos coccos e paieis erutos, vindemiashas meflismex abs
ramentis,zizaniifque exfcalptas, inquam, fruclusculos hofceNo-
fturnos, feugeniiic ingenii mei Phrygios fcetusculos , folenni ac
Ambrofio choro approbatos , quantulacunque cupiditate com-
tnentaminor, imo duabus ulnis amplexaminor .

Nec enimfumus ii, quibus nihil verum efle videatur, fed ii, qui
omnibus veris falfaquasdamadjuncta efledicamus, tantaflmilitu-
dine, tantaque fimultate, utin iis nulla infit certajudicandi& af-
fentiendinota^ NamPhilofophorumqusefita, quodpenitus fcru-
! c " picafint&hieroglyphica, accaliginofissenigmatum opinionumq,-
J ' perplexitatibusopacata, nomnifi a divinitus illuminato viro, feu
J* Adepto philofopho comprehendi per fe poflunt.

j}j Si modo me modicum vobis audire lubebit,

Ab ipfls nafcentis Magise incunabulis

("Si licet exemplis parvis ingrandibus uti)
Et altiiis vobis rem repetam, atqueparadigmatiricabo :

Fa£ra canam, fed erunt, qui me finxifTe loquentur,

E ' H An-

5 8 PRiLUDIUM

Antiquasiymbolas,cuculicantum,innovashafce centurias re«
digendo.

Efringe dc viro, & muliere circulum rotundum , deque eo ex
trahcquadrangulum,8cdequadrangulo triangulum, dequetrian-
gulo effice itidem circulum cyclicum, & magifterium expleveris ;
cftenimres, cujuscaput Carbunculeum, oculiGagatici, & pedes
Adamantini, artificium> acmilleid genus alia ubique occurren-
tiaj quorumnon ultimum , fed carterorum velut fupplementum
(ut Stoicorum foccis incedamus, qui ad fummam conftringere
folentargumenta}fit hoc.

Purpuricomus Phcebus genuit inferiori in mundo filiolumj
quem MajugenaMulcibronutricandum,& Philyridxdeditadim-
buendum ; hunc primodiim jubemus pofteritatem omnem curr.
leonis Eoicruore(quiex continentide pruina cceleftina, terreo-
queteporeconceptus, inmarismediterraneirivis, a Lucina JEo-
Jo, Ennofjga:6que obftetricante, obdufrus fuerit) capeflei e : exhii
betenimhicMercuriumPhilofophorum,fpiritumillum mundi fe-
cretum, Syriacumque rorem , quia fpiritus ejuscircumdeditfa
ciem terrx, &intcftino illiuseduceturcolubertortuofus.

Poftmodo a marcore inutili Amphitrites falfilagine feparare :
ciimque lixivio purgare, nonquidem excineribusfageis, quernis-
ve, eonimque fale, compofito, fedmetallico, quod cazteriseft du
rabilius : nec fimiliterex vulgarrlarice, ateo, quide Parnafli fca
tebrj petitus ( abs-aliorum indole fontium in verticc montis exi
ftcnreabungulaPrsperis Medufxi ingenerata) quique fub juve
ne lliadein glaciemcryftalhimque abierit, urpote qui fit partiun;
iubtiliorum,quamftagnantes, lacunarumvepaluftres aqua: , pro-
pter quod ad nigri fqualique philofophici corporis intima, ad
abluendum ipfum, penitiuspenetrarepoterit..

Tandem Gemelliparam pra:gnantem Dcam blando tantispei
tcpore,benignequc ignefoverc, donec per elementari^orbis ro-
tas, artis, naturarque ftratagematc adfextanguli formam Cynthi:
fios, Cynthixque ros in indivifum quoddam confurgant corpuf-

culurrr

H Ij

': t

'n::

r e;i

»ec

rren .

ttui

ieci

Cuu

'rci

PROSIMETRICUM. fP

culutii) & ftupendarum virium duplioncm , mafculum atque foe-
mellamediderincurrumquetuncilatimfeorfim^proquefuounius-
cujuscunque geniodecenternutrire, fapone fapientum dealbifica-
re, lacteque Virgineo ad (olidam ufque a:ratem fccillare, germano
f fuo Pseani , Cinnabarinfi ftola, Corallinoque fatellitio fqualenti,
1 dcfpondere , ac connubiali teda jungere •, hujus namque proliilco
ingravidaraieminio ubi, elapfodierum curriculo, cumNeptuno
iVulcanusinreconciliationem redierit, dequeOpe Phcebi , Phce-
^belqueparente feu nutricejupiter Appollinem & Dianam proge-
nerarit, exoptatumillum tot precibus pretiifquePhcenicem, qui
,' fibimet nedum perpetuare vitam, fed & humanam prorogare vale>
1111 tudinem, vereque Aurca revocare valeat iarcula, enitetur.

Maremeherclepncaltum,perplexum, etiam eruditiilimo inna-
bile ! quanra: hic voragines, & abyffi ! proh quanta profunditas !

:xln Hic Zanclaea charybdis, Scylla, Capharea (axa ,

iic Hic Cyclopan fcopuli cum milleMxandrisj

Et nefcio,quid labyrintho ipfb inextricabilius; quomodocaptus
tyronum tantis intricationum fluctibus exurgentibus poterit trans-

w fretare,ubi OEdipodum mens propemodii iufpenditur & fubfiftitr*

., qualiter mquam mortalis intelligentise velapandentur, ubi im-
mortalia labefacTratacontrahuntur? vahlaboremlaborumomnium

] Alcidasorum fupremum &extremum ! hem prseruptas rupes, hem
naufragos anfractus ! O imperceptibiU periphrafi ambages Laby-
rincharas ! omnia in hoc monimento magno fubjeclafunt crucibus,
caillbus,cafibus,nihil hic intelligibilc, fedquaquaverfum inhofpi-
tainibi confpicimus Dindyma, pro quot hyperbatorumaltaria,

3; quot icones &echones/ hui quotinhocperiftylio exftruffce exe-
dre, quot emblemata pidtitiis fi&itiifque hinc inde literis con ftgna-

P f 'ta! quis leget bcec f O qualis nodus ! ipfo fane Gordio indiflblu-
bilior,polaifTicilis&omniacon(imilisHerculeo, inquo nec prin-
cipium apparebat, nec finis, qualis & fuifle ferturGordius , quem
cum Alexander enodare non poflet, enfe diflecuit: experientia

H 2 poly-

)ro

6o PRiELUDIUM

polydxdalcaquiane, ArgiTquecentoculis,& ipfa rhompha*a Del-
phica, ad Vulcaniahasc vincula, gryphofque diflblvendos, opuj
crir,adcc arcanorum myflcria perfabulofas, ambagiofifque fen«
tentiasacvoccsillis involutafunr* plenihbriphilofophorum, re-
fcrra? allegoriis, diftcnrarparabolispagina: fere omnes, tantaqui-
dcm limilirudmum copia, ur nihil pcflit efle cumulatius :

Ego iraquc, ncquismihiflmilemquoqueinvidia^notaminurat.
talibus circumlocurionum involutioniimque palilogiisConfulta
PrarteritorumPhilomagorumnoninnodabo, fed rupto Pythago-
rico ftlentio,candidislecT:ifque di!cipulis,paucis&planis , rem to-
tamdeclarabo: Hancigiturprovinciamreliclamcxplebimus nul-
lius adminiculis, fcd, ur dicirur, Marte proprio, neque cnim quid-
quamde hacparteftri&edivulgatum, quod mihi probaretur, del
iis, qux in manus meas vcnerunt : cum itaque aliqua fpecics utili»
taris nov'iterobjecl:ae{r,commoveri me necefle fuit, nec vero de«-
fcrtarum prorfus rerum parrocinium fufcepimus ; non enim ho-
minum inreriru arres quoqueopperunt, fed lucem Authoris tan-
tummodo deftderant ; excipietis eaproptcr hoc Orthomagio*
pufculum lucubrarum hisjam conrractioribus Noclibus ,- quoniam
illud majorum vigiliarummunus fub noftris aufpiciis poftea excu-
detur, & gaudcbirisciincliarchio hoc aperro Verfuum meorum,
quos forticompofui : ciim ea, quas fparfim tracTanrurab aliis , rara
atque prarclara, omniapariter ad meum hoc Metricum preflumqjl
transferam fcribendi genus. Incrcdibile quippc videbitur, quan-i
tumrcrummagnarumhicvobiscancre intendam, pracipuum ut-
porchumanorum votorum puncTum propherarc, recondirilTimum
iccrcrorumomnium hujusmundi thefaurum, non h)Cc, fed nudj
&z circumcife propinarc : eritvidelicetrurcmea regula fcu teflera
Jincarisac certa,quaceuducciiloincedcrepotcritis :Oclegantem
vobisphilomathiamin medium producam, quavclut mandibulo
aflniPhiiiftacosinfugamdarc, portafque gazae arrollerc valcbiris,
luculcntiilimum,uti opinor,vadimonium fponiionis mex pra:fti-
turus. caproptertalcmmidecetpraebeatis attcndcndi fidem, qua-
lcm hic vobisprocemiorfcicntixforttcm. Ve-

PROSIMETLICUM. 61

Veruntamen ad aureashas dapesfruendas, efl: ante omnia om-
m\im,quibuscunquefummacum gloria jucundam huicpulveri o*
peram navare, paremque fortunascommitterealcam,animus, Ar-
chimandritas agere, ciimque Diogene in iladio currente curfum
nonremittere, qui traditur, etiam inter negotia publicas pertur-
bationis, proje&opalliolo, pra;cincT:us dolium fine morafuum, tec-
tiimqueverfatile (inquo,velutidomiporta,perpetuoconclufus, a-
fnimum potius , quam vitam agebat , haud iecus acafrixamens lig-

a ? Jieo ccelo) circumvolutare huc illuc prarquam ardenter incepifle :
hic namque fudare^ hicin otio gnaviter occupari, hic multum acti-
tandonihilmolirftam ferioomnialudo,utindolio,tanquamequo
Trojano, falus Grxcice incltidi videretur ; ccepere vero ad hxc mi-
rari & indignaricivium plurimi, qui cum ex ipfo qusererent , quid
fibidemumvellet?equidem,edifleruit,commoveodolium,ut, cx-
terisaliquidagentibusjme quoque cerneretis a£hiofum, qui enim
nihil agit , nibil ejje videtur.

Magnificum vero & divinum Diogenis di£tum ! per quod non
obfcureargutulus ille philofphus indicare voluifle videtur, Ana-
charfidesfi natura domi non genuit, arte&exercitatione multa
multos adhuc poflibiles etiam ipiis Hermetibus ^Egyptiis Her-
metiores, & velPlatonibus ipfiflimisPlatoniores,quinullis fradti

31 laboribus, nullis pepercerunt fumptibus, nulliiifque illos improbi
fa£H,utfalteifi inceptum exanimi fententia fuccederet, piguit,
tantus philoibphisehujus in iis afiurrexerat ardor.

Tria reperiuntur animalia (inquit Adamidarum iapientiflimus
Salomon, quippe qui fapientiam fuperne adeptus fuerat) qure qui-
demterrse minima vivunt, fed fapientiorafapientibus, ea funt, for-
..rnica,lepuscu!us, iocufla, flellio: de poilremo hoc verficulus ex-

• : tat eatenusj jleliio mamhus ' hititur 3 e? morjturin csdibiis.

Parcemiarum autem Salomonicarum Scoliaflx habentex He-

I brseo, aranea manibus nititxr s quxHunc fereformantfenfum. A-
ranea negotiofis tenellularum manuum fuarum telis vitalitium fibi

: parat,nec,quod aitParcemiaftes*pmergrediendum,quatuor nimi-

H 3 rum

D
DC

iiii

6i PR/ELUDIU M.

rumha?cceanimaliaad certamen provocare prudentifllmos quos
quepofle, ignorantixquejudicareetiamcos, qui lapientiflimi &
videri & audire volunt •, ipfa fsMl fafianiorafapwitibus.

Inquoaranece vilis&exilis beftiolarfapientia arfque fir fita? ir
co,quod, tametfiin aulisRcgum morerur, nihilomninomanuurr
fuarum laboreufquequourarur, quo longirurniorem in annos plu-
rimos viramprorrahar, immo videri queat imprudenria: incurrer^
calculnm,qu6d,fiquidem mdomibus Regumdegar, ubiranra ef
ciborumcopia, annonarque affluentia omnis, illa mhilofccius uf
quc fcmper folicite, ufque impigrc, operoleque mtra vifcerurr
fuorum offlcinam retia texat , quibus incautas capiat mufcas , ui
cruore earum propriam fibi coniervet viram^quod fieft ita, cui
huic animalculo fapientia: tirulum tantum fapientiflimus tribuii
Para^miafles? Auguftumprudentis cncomium, & gloriofum fa
pientisepithetumperoptime mereturanimalculum hoc proagen!
digenio, quo Spagirice fru&uoie viroserudit,inftituitqueSopha
chymicos.

Jranca enim manibus nititur, & moratur in adibus T^egum : tan«j
quamdi&um-, quidrefert, quod palatium abundctlautitiis , quocj
affluat delitiis, habeatque promptuaria, quorum hxc rucTentuii
in illa , (i ego inter hsec non mihi manibus meis vidhim quseritem \\ ■
quem ncquidquam mihi ex ifto aulas rerum omnium luxu promii
fero, me ni evifcerem, nullafquenon noc~tes,&:dies,ducendisfilis ;
contexendis retibus,& mufcarum venationiimpendam,paribus-!
que laboribus ac cuns alimoniam mihi conquiram.

Hoc ipfummet,muto quodam ingenii fui exemplo, inclamai
& edocet induftrios Aurece fapientia confecratos , qui etiamfi exort:
Deidignationevi6toriofamfedem,fortunatumque obtineant do-
micilium in opulenta Alchymia: bafilea,ubi fupremus^Operatoi
adeo magnificasdelirias, tamque fmgulares favores difpertit , ub;
totfunt magifteria,tanta tinclurarum meflis,adeo fuperabundam
fublimis artisManna,pufillum nihilominus atquepauxillumexin.
de habebuntemolumenti, niquoquepro more aranex anticipi

rinr,

PROSIMETRIGUM. c 3

•int, fuamque fudoris partem perfecerint, ut delitiis illis fruifci,
inque iftius fcelicitatis portum penetrare poflint : Aranea mani-
)us nititur 5 nifi namque magno fe ftudio doclrina: filius defati-
garitjdelaiTaritjdiligentiilimequeallaborarir, erit in medio tanta?
:opix, ceu quidam pater Pelopis.

% f. •

ENimvero, quia tam inextricata , Sc erronea viarum omnia,qui-
bus ad A uream illam Jafonis Regiam,copia?qy cornu contendi-
| tur,utciimhominum myriadesmultae inattenuatofemperftudio,
nullonequefumptuum, neque difcriminumrefpe£luhabito,vexa-
tionibus, vigiliifque plurimis, atque labore indefatigabili , Sify phi
faxum vol ventes , Auratilis Tufoifculi majeftatem contemplari , ac
"eonquirere defudarint, &etiamnum defudent, nihilominus vix

? uni, aut alteri natuncporta, rerrojecto divinopeflulo, referatafit,
morigera illa Theano uxor evenerit , feu acciderit adire Corin-

i thum, ducatum quendam amufsimve Ariadnaram in hoc irinere

finuofo, erroriimque Ma?andro, nullo via? gnaro duce dato, prasva-

ricantibus^analemmatisinftar, inquaminftartriformisProferpina?

^probofcidisffaltuofisincompitisconrixas ad viatores edocendos)

ego compendiam,reclamquefemitam,.acfchema ftrictum inibo,-

quo ufque gravem , prsegnantemque Thtlofophorum Galenam inve-

nire queant;

mi " «.

lisl. SiclegiturThefeus monftrum proftraftc biforme

m Incafttim feriens obccecis cornua ventis,

Inde pedem fofpes multa cum laude refiexit,

ffij Errabunda regens tenui veftigia hlo,

iitt Ne Iabyrinthseis e flexibus egredientem

1&. Tecti fruftraretur inobfervabilis error,

J 1 Gratis accepi, gratis tribuo , fapientiam ftne fid"rione confecutus
lC fineinvidia communico, & honeftatemilliusnon abfcondo, An-
!J : tcgenitales quidem noftri non nifi difcipulis devotis monumen-
ltt ta ambagionibus pleniftlma, proprio abnucleanda nifu, per quafi

ma-

64. PRiELUDIU M.

manus tradiderunt, cgo vero hiulcabo hic lignum latum,

, Adde quocl heptathyras, feptem velut oftia Nili,

Et centum Thebarum portas:

Hcec mea porta patens nulli claudetur honefto,
Tros , Tyriufque mihi nullo difcrimine ridet.

Hxcmea lucerna pendula, ardens Sclucens, veratri inftar igna-
vos derepente in philofophos tranfmutans, & ad phyfiologan-

dum impellens j

Hac, inquam, noftra. per litora curritur Argo,
Sic tamen ^Eoliis tenfuri carbafa ventis ,

Ut naufraga fempcr, arenofaque nimie loca relinquamus , nec
ita in profundum velificemus, ut terram omnino deferamus, fed

Alter remus aquas, alter rafurus arenas,
Nempe eft medio maxima turba mari.

Ea duntaxat ex cclebrioribus,qux precise rem ipfam vel praxirf
concernunt, confe£tando :

Principibus placuifle viris erjt ardua fama.

Utvidelicet animos cxcultantes corroborare , ac diu mulriim-
que mobilitacos mitigatoria demulcere dottrina , adque expe-
dite experimcntandum ( quatenus per itiis congruos certum
fuum fortitum adimpleant} valeam fufcitare; at nec eo quidem
decreto, ut quxlibet mox monachorum more de objcfro textu
fermociner, inque apricum producam exigui corporis vocular-
que viribus : efiet enim id abruptis Amphitrites flucTibus fragi-
lem ingenii mei cymbulam committere,

Immenfum modica pelagus fulcare carina ,
Et parva vacuum penna volitare per axem ;
An non eft impar Troili congreflus Achilli?

Pkmxus,

PROSIiMETRICUM. 6 5

Pigm;eus,Satyrufveco]latusGiganti, Chius adCoum, Darus ad
Entellum: quid enim agat agniculus interlupos, quid pufio la-
ftensin medio molofTbrum, fi mater vel nutrix non patrocinetur ?
eflet profectohoc Echidnam Lernsam fine viribus Herculis ag-
gredi, cujus capite attruncato uno, decem fubinde alia cooriren-
tur > neceftenim aliud mearatiuncula 9 dumcryptica harc univerfa
rransvelificaretentomyfteria,quamlinter quidam angiiflus&exi-
!is vaftisprocellofillimioceani jactatusgurgitibus, mei inquam in-

jnigcnioli nihil aliudaccinclio, dumamethodicahsrc reconciliare ge-
(lio , quam audaculus quidam parvi culicis aut cyniphis volatus ,
qui altius folito fe tollere nixus,ventorum follibus arreptus,in ter-
ram dejicitur &enervafcit.

Quare mechanica tantum , infufurrandaque per Hermogenem

njtangere annitar, adjungendo pufillitatem noftram fublimitati Gi-

fd gantum Majorum nofzrorum, facile efienim inventis addtre fuper fe-
nesintellexi,,- inflnitusfim, fi fingula, qucein materia: hujus lati-
fundo adumbrari pof!unt,cumclara rei veritate &experientia ex
Authorum interpretiimque fenfu pariare voluero-, fuffecerit ut
propofitum profequamur noftrum , fatales penitiorefque lineas ,
quas Dei digitusTerrannfcripfitjin remnoftram plenius enodare.
Quia nihil ad me fpe&at fcire, fpirentne fub aqua pifces, nec ne,
fitne halex an balenaRexgregis fquamigeri? fitnefol lapis igni-
tus, utrum verocurrusigneus? Scfitne verafaciesin lampade lu-
nari, Steccur? aliaquehujufmodifexcenta,ex quibus frucKis nihil,
quam labor & afHiclio fpiritus , meraquepretiofitemporisjadturai

m parumquipperesreprefTk, at tempus tritum irrevocabile nomen

xtl efl, conteftante Acacefio Metrico ,

Damna nihil rerum, fcd pliis fore damna dierum,
Res femper rebus fuccurrere, nilquediebus :

Traditur Diogenes Cynicus fubtiliflime femel plurima de aftris
apologantem irriforie interrogafie , utpridem e plagis cethereis
venifiet , utpote tam gnarus politia: cceleftis : taliter Thales

I Mile-

Ui:

66 PRjELUDIUM

Milefius unus idemque illuftrior interfeptem fapientesGrarcia;,
cum,pra:henfis oculanbus cofmocolophonem vagafqueerrantium,
fidcrum finuationes, atque coruscantem iftum ftellarum exercitum
ad prafandum ex iis aliquid futuri, modo Dii innuiftent,in contem-
plationem abforptus , fpcculabundius intueretur , in luteam fo-
veam,quxantepedcsejuscrat, ciim forteincaute illos moveret,
incidit, tibiifque, ut dicitur ; fra&is , rediit ridiculus domum , ob
quodargutxcuidam adftanti vetula: meritoludibrio fuit, quseju-
reideumpatiajebatjqui,ciim adjuxtapedespofitaobhrutesceret,
cceleftia vellet explorare: j uvatne, ut itidem illud Prarpes Poetafter
acute attenuet, audire ?

Forte Thales celfi dum confpicit setheris ignes ,
In luteam foveam, pede caecultante, labascit }
Hunc ubi collapfum quaedam muliercula vidit ,
Qujcveniebat aquas craterra forte petitum,
Sic fuperinfultans, ciim perveniflet ad ipfum,
Alloquitur falfa caput intra voce tremifcens.?
Aftra quid ophtalmis cceleftia ftulte perdgras,
Non fat multa tibi terreftria commoda cernis?
Diimque futura ftudes aliis prxdiccre fata,
Non potes, ante pedesjaceat qux, cernere foffam ?

Sic piurimi adhuc nafuti contemplanturccclum, & mille nugato-
rias fubtilitates, hic omina hiat, ifte & ille nominum inhiat jurgiis,

Alterrixatur de lana fazpe caprina,
Propugnat nugis armatus, fcilicet ut non
Sit mihi prima fides, & verc quod placet, ut non
Acriterelatrem,fed fiat dottusin omnes>

Etinterim ad errorumfoflam, in qui continuo carcutiunt, nihil
2dvertunt,quousquctandcm profineadinfaniam redigantur •, hic
cnim dumnixos aftrorum, &vertigincs ccelorum accuratius ru£
patur ,

In-

PROSIMETRICUM. 6-

Ingeniluftrandofentit fibi contorqueri um.
Ille& lfte demurmurandis vcrfibus mentem vcrtit, & in rabiem
tncidit :

Iftefibi pangendopcdcscere comminuit brum.

iProinprudentiusdixit Pythagoras, Samius iileScncx, nobilifquc
[nomotheta,

Arduirate fua qux fupra nos, nihil ad nos.

ilk [dem hoc hic hautinconcinne ufuvenire poteft illud illuftris Efc
drar,adhuncfcilicet ajcbat Ange!us,fiquanta: habicationcs rcpe-
rianturincordemaris,aut quantarfint venazin principioabyfti, ef-
lempercunclans te , fortafiisdiceresmihi,ca:rula non cbivi, tene-
brofam nec defcendi in abyiTum, nuncautemadhucnon interro-
gavr te, nili de iis, a quibus es infeparabilis, & non refpondifti mihi
de iis quidquam, quanto ergo minus percipere potes alas A Itiflimi?
Itidcm& ego illos panfophos, qui dequovis vacuo argute ac
iftute difterunr,difputantque,ad araneacea, ad aquatilia remitto,
&dico 3 cedofu, quiinaniaiiderum,qui erraticos aetherum, aftro-
rumquecurriculos, &conftellationestam curiofe, tam fcrupuloie
fcrutaiis, feclarifque,quomodo fiat ex ovo avistambellepennata,
atque avis, cui fenum ferculum ? eccur torpefcant manus , utpri-
mum Narcus inciderit in retia , &quarequoque is torpor, manu
aliquidgeftantibus, impediri pollit ? aliaque id genus innumera,
qua: cafu quo fagire nequis, res fuperas quomodo comprehendes?
nunquidne tu, qui fapientiam ufqueencycliam & circularem tibi
arrogas, relponderepoteris, qualiter terra, quae verticofa gravita-
tis (ux mole deorfum pendet, in medio aquarum , librato fe ponde-
re fuftinefcat? vel qui mel apes,araneitelas,autbombyces fuafi-

. ila contexifcant? quod fi autem animalculorum , vermiiimque
opellasnoncapis, quomodotantumtibitribuis, divina: ut manus
admirabiliftimacognofcierabstepofleprasfumas? na^ifta gloriofa
fapientia haud magno seftimanda eft, non multum fiquidem difTert
ab infania. I 2 Ani-

6$ PRjELUDIUM.

A nimofi attamcn vos, qui aufpicato, auguratoque in hac noftra
naumachia claflica tantorumcfiepra:miatorestalentorum pracele-
gimini, rclittis, rcpudiatifque illis vulgarisvexillilegionibus, huic
mcnfe mese honorificae, perfpendidoque convivio, circumflua
ciborjimluxuria& dapfilitate decoro(in quo fympofiarches At-
lamiadcs) accumbite, fcmper in Apolline, fempcrincubiculo So-
lis cocnaturi :

Fercula trademus prcciispra?gnantiafuccis,
Inftruet Aurofashxcmeamenfa dapes.

Inclytum illud hauddubie eflet epulum, & omnium ore celebrare-

tur, dignumquc, ad quod prudentes, fapientipotefque vocentur , II

in eoPhcenix, privaillainterris avis, Arabia?que deferta pervoli-

tans, qua r.ihil m orbe rarius, apponerctur -, quid igitur de convi-

viohoc Adcptorum Ambrofio dicetis, inquoveretotiusuniverfir

vivaxPhcenix, folislunarque Bofchas , publica in menfa, mandu-

candaprofcrtur? annedefimiliquisunquamcpulatione loqui au-

divit, an non ha:c, in qua non philofophi & pruden tes , fed Reges

ac Monarchae delitientur, digna ? Dapale itaque Cleopatra: con vi-

viumapagefisantiquitas, quod Hiftoricorum omnium prxconio

cclebratumeft , quodque illain gratiam fui Antonii Alexandrix

apparari curavit, in quod illati fuerunt uniones duo pra:ftantiflimi

pretiofiflimique centum Coronatorum, qui millibus & amphus

liccbant; quandoquidemlonge eminentius, excellentiiifquecpu-

lum, hicquodinftiruitur,inquo praxlariftimus, qua:ftuofiflimuf»

que illc unio, natura: totius thefaurus,MeIe£lris Trifmcgifta orler-

tur,uniovero pcrfplcndidiflimus , cujiifque valor vix verbis ex-

preflilis, &gemma ; margaritumquc adc6egregium,ade6que exi-

mium <k Iuculentum, ut homo fapiens illud emere cupicns, omnia

fuaazrecommutct:

Atcnim tali magnifica. mcnfa convivando non nutriemini , ni
prcccs prius prafari, Deum placaritis pra:falutaritifque , qui fo-

kim-

PROSIMETRICUM. 69

itAum amicis , inauguratifque hoc bafilicum ad falutem benedicit
elJcpulum, eoquidem Minifteriarche, omni dubirationis caligine
<:. 'elegata, haut dubie tunc facile pervenietis ad Paradifum Ve-
k j"talem,in quoTmoliacarpetisMalaexillo Maronico aureo ramu-

1 lo,

Qui manibus nitendo volens facilifque fequetur,
Si vos fata vocent,aliternon viribus ullis
Vellere, praedurovepoteftis ftringere ferro.

Dives enim hic termesdemeti non poteft, nifi ca^remoniofo cum
:ultro, prxvio Divino Numine 3 natura:que lumine, ipfe namquc
1/apidisduxeft, &-laborantum emendator ; Duce itaqueillo, cu-
useftea:ternum eft, cujuspotentiaillimitabilis , cujiifque fapientia
>enitusadmirabilis,quitenetclavem, cuftoditque cardinem the-
auraricchujusTheriacesjinquoomnes fapientise gazae s quiquc
ter infantium facit fortunatum, in univerfitate omnifcii hepta-
.echni, & omnium , qua? Apollineo acceftu, recefluque reperiri
jueunt, facultatum Encyclopasdiafta:, mancipaminor, hicerit
equiffimus Brabeura,ifto Dogmatifte

Vela datoteNoto portos habitura fecundos.

Zolumbam itineris fui du&ricem ^Eneas in nemore errabundus
labuerit, nos in hacumbrofa, venofaquc Alchymica fylva e ccelo
lobis columbam,

Phafidisad flexus,Hermique rubentis arenas,
^omitem deftinari poftulemus, precantes,

Efto dux , 6 fi qua via eft, curfiifque per auras ,
Dirige per lucos^ ubi pingyem dives opacat
RamusHumum////^ gemmantem conicc fruclu :

I 3 Ccc-

70 PRiELUDIUM

Coclerafquc hujus candelabri cynofura , ac vigidce via* Dynafte
du£ti, ad ipfum Tntonia. tcmplum corriculo cbncertemus. Mel-
lificatricum ingcniofarum apum indu(rriam 3 & experientiam hic
fequi defidero, qua: de prcirantiiiimo , fragrantiflimoque apia-
ftn, ac rlorum fucco,celluIas fuas thymino mellc conflipant,of-
ficulatimque colligunt , optima & melligena abs rancidis fepa-(
rantcs, &: utilia tantum traclantcsj Atque fic hinc jam quidenu
eft, quamobrcm libuerit his Orthomagiopufculis facerc epigra-i
phen, federitque illa venditare fub facula vtntiiabrJ Cbymici.

Quemadmodum enim inllrumento hoc res nihili, filiquce, rc-iouro
fegmina, ftrigmenta , corticcs, crafliorefque exuvix propulfan-:
tur, & cxterminantur, quodqueiarmentitiarum qualitatum vap-i
pam & amurcam fapit,foras diftruditur, ac efarculatur, puro,
nudoque nucleo, & meditullio remanente. Haud aliter ex hoc;
meo centro, umbilicoque Adcpti Corporis, monftrofa.,confufa,
abfona magiftellorum multorum, fpheudoartificumque exercita^
menta, efrigmenta, ne dicam, deliramenta concellavi, peniciis-
c]ue climinavi, dulci folum, integra, & emedullati farriturce,
fcientiasque pupilla, ab omnibus parabolarum pelliculis, trans-
lariomimque tunicis defsccata, retenta, inque horreum palmati
portusuna reportata, ntque inim trituram inftitiiimus profter JlrA
mcn , fed proptcr fr:imtntum.

Nolo nihilominus proptercahanc empyriamlampadcmitafuc-
ccndcre, quafi, quam qux hic habeantur, nulla alia magnalia,
eaque eximiaeflent (nam non fum adeo ofcitabundus v tamque
dcgeneris animi,hebes auterTrons, ut.negare poflim aut vclim,
in univerfa hac hofpiralitate , nullum tot emolumentis efYartum
liudium , quod tot nos bonis-, totque donis beet ac cohxredet,
quam unum lllud Philomagiac exercitium, qux tanquam myfre-
riorum thcatrum, fccretorumque fpeculum homincm heroum,
iiKcgnimquc confervat, dcbilem incolumitati rcftituif, natura:
abdira eruit, animum folida fcientia, fercnat , corpiifque omni-
bus vitxclinodiis cohoneftat &coIlocupletat,actandcm ad lpfam

Crea-

?nr

PROSIMETRICUM 7 i

J t:>eatoriscognitionempertingere patefacit} fed quod metallo-
fc|>um metamorphofis, feu potius, ut vulgus loquitur, probumau-
^ficium extra hos Aphonfmos prorfus impofllbile , natureque
Mire&e bellum indicat.

;c( Tria, teftificatum eft , antiquitus celebrata fuifle impoflibilia,
-I» vertere Herculi clavam, Jovi intervertere fulmen , Homero
h erfum, quibus qui quartum addiderit, multifario fcilicet Alc-
;n rymiftas aurum , argentiimque inculpatum effingere pofle, me-
um te.nebit,inde &infcitiae, infipientiaeque minime purgandos
i« »uto, qui lenimen aut pulvillum 'eorundem cubitis fupponunt,
ao uftinentes videlicet, vario, diverfimodeque probum aurum Sc
ap rgentum per particularia , ut illi arguunt, conftrui pofle: quo-
ro iiam ficuti tales quotquot ab inftituto & navarcho nature re&o
k ecedunt, ita quoque oleum omne , operamque perdunt,hydor
i lydriis ftillantibus, Danaidumve doliis hauriunt,&, uthabct di-
ii3 tum , Penelopes penfum refuunt, illud Sifyphi

Sublimabundi faxum, neque proficit hilum.

w! ijufmodi enim prorfus irritus eft /Eolii Senis labor, qui ingens

jai axum in montem provolvere molitur,adcujus fuperciliumdum

\n )ropius accedit, rurfus devolvitur* Quoad hoc ergoomnes Al-

rhymiftae merito mendaciftae , inanefque fufHones habendi ac

fix :enfendi, non nifi opera adulterina, fcetiifque fpurios proflantes j

lia

Prima leo, poftrema draco, media ipfa Chimaera,

T Cur ego , fi nequeo , ignoroque , poeta falutor ?

§. 6.
et /~^ Onfimilia itaque notha portenta, fomniaquehac in aedelo-
(li <_>cum non habebunt,arborum non corrodam ccrtices,neque
ioi tramentitiarum fuperfluitatum faburras-, at ofla conabor,&me-
iiri iullas intimas pericrutabor , nova nec non vetera ,quibus facile
mj quitque Artem Antiquorum confequatur, prolaturusj inoraculis
[J vacabo, narrationem Philofophorum Adeptorum confervabo, in
id ver-

: :r. ! .

fflc

72 PR^ELUDIUM

veriutias parabolarum introibo,occulta Philomagorum exquiram 5
£c ia abfconditisSibyllarum verfabor. Gigantum noftrorum poft-
ncpotes Pclion QlYx fuperponemus, adjovcmpropius acceilit-
ri, Hquatius auribus melos accenturi.

Quia ad hunc iblum fcopum, unicumque intuitum hoc metri-
cumcompofui holigopomenon, cuni, ut Banauforum & Chymi-i
corum plurimi (qui nafum Ariftotelis autumant ArtemChymi-
cam j nafum quidcm cereum undiquefecus flexilem , duclilem-
que) ab impenfis fumptibus, ac inianis (adfit vcriverbio fidcs)
laboribus avocentur; tum.vel maxime, ut certificentur fins;uli,,
qui hortos hos Hefperidum omniobkclamentorum luxu fcaten«|
tcs , aut pcndulos Semiramidis, Adonidis, Alcinoi, Phasacia:, Ma-, u
hometisvc, paradifos quondam pras delitiarum compendio ha-
bitos, ingredi, dumosquehos plusquam Herculeos tentare <Sc ex-
antlare flagrant, dudlore Delio , atque ingenio acerrimo opus, tf
habere, Diisquepropemodum profatos,acTheophilos efie debe-L Y
re, hoc cil, Dei dilecTos , devotosque efie oportere, qui refra> D
natione externorum fenfuum fuccidant, refecentquc omnia in-
citamenta malorum, humili mente, & fimplici Tonanti obfe-
cundantes , inviolatis ipfius praceptis , in quo totius indubie phi-
lofophica: navigationis fummarium confiftit, fcilicet ut Chriftia-
des Creatoris iui continuo fit memor, futuri etiam am, &: fum-
mo ftudio perpendat prasfentis vita: fugacitatem, cadivitatem-
queeorum, qua* mundi funt, cum oculo ad asternaj

Nam opus, quod hic tangitur, tantce virtutis eft, & energia?,,
totque prodigiis pollet , ut non in poiTe volcntis, nec currentis, ^
fed in velle miferentis Deifervetur, harc utpote Sphingis ami-
gmata , etiam OEdipis graviflima non nifi intuitu annutiique
Altifiimi difiolvuntur , qui tantum gazarum impertit & com-
municat, non ut propudiose lubricitatem carnis ("cujus cuilos
Afmodxus ) aut Aphrodifia colamus, non ut in vertice pretiis'
arcium , Mauioleorumque, aut Damafcenis, Porphyriacis , fuf-
fitisvc veilibus pollucibiliter niteamus, Sc volutemur in feri- 1

co,

PROSIMETRICUM. 75

b , byfTb, cocco, oftro : aut auro, gemmifve calcaribus, ocrcifque

.oftris fulgentibus efThcnes,exleges, &: legirupse fuper inimicos

iumphemus ; ncque utinter ma£teas,inter fyflitia cum Hclio-

•abalo&Philoxeno delicate, afotosque heluemur, iifque abuta-

jur,atututamur juxtajura& dicas juftitixdivinse, nec enim ap«

prata 8>z extenfa profundit manu clementiflimus, dile&ionifque

lenifTimusDeus totius fublunaris naturarreditus, hujiifque orbis

f blecTamenta adruinam&excidiumeorurn>quosnitibundusmor-

s fux talento, &c eftufione vivifici, facrofandUque fangvinisfui,

n triftiilimo tartarei tyranni fupplicio, in novaj libertatis refrige-

umreftauravit, & ab ipfo perditionis Erebo, arrumnariimquc

jyflb relevit.

£x quo quidemmanifefhimevadit,quamobrem totmilliesmil-

bus ad illud Oiibalise pellicis pharmacum , Delixque balnea ac-

?fliis praxludatur, nonutiqueideo, quodhoc olochryfum minus

lolycalleant (aufimenimmihi,quivixfum Philofophorum cce-

am, & neque fcientia, nec ingenii fcelicitate venditare me pof-

im, omni ambitionis ja&antia fepofita, iftud inaugurare) fed

^ ropterea, qudd vel mente praedicta pura non aufpicentur , aut fl

^ : rorte, quod humiliori loco oriundi, quibus fimilibusvacare ne-

li itum, Fruftra namque venatum itur fine canibus, caflibufque

: invita Minerva, pifcatum abfque hamis&retibus, aucupatum

1 rtra vifcum,milvumve,nundinatumfinemarfupio, aquatum ad

lteos citra craterram ; eodem modo inane eft, & pauperculo

iafi impoflibile,BafilifcumPhilofophicum,fine divitiarum,quan-

lm fatis efl, communi inftrumento, excludere velle :

Nam mare Marshominumeft, Regina Pecunia, nauta
Navigat incertus, qui caret hujus ope.

12
iti

::
21
»11

lh.

m-Juc inexaturabiles illse mortalium partes&artes, huc omnes illi

lij ldefinitiGigantei aufusvergunt, tendiintque , hanc uno cuntti

ei :e clamant, & amantj

;4 PRiELUDIUM

Da Deus hos lasd loculos turgere moneti ,
Unicus hic clamor, folus & eft hic amor.
Proin fcite femel Diogencs olim interrogatus , cur aurum palle-
ret? qui j. multos, refpondit, invenit infidiatores,

Utpote follicita: tu murva occafio vita* es,

Ob te immaturum mortis adimus iter,-
Tu vitiis hominumcrudclia pabula prasbes,

Semina curarum de cute nata tua.

Veruntamcn, ut rette inproverbio, eflnervus mundi-, operiimquc
heroorum,ut enim avis non poteft evolare implumis, fic nequc
tyro abfque argentoj

Haud facile emergunt, quorum virtutibus obftat
Rcs anguftadomi, tenuiquc pecunia panno.

Per quod docere Poeta nos voluit, quod paupertas fitimpcdimen
tumingeniis excellentibus. Ad docT:rinam&: virtutemeft gravi
tas,qua:trahitdeorfum, nullum pauperie durius eft onus,eftofTen
diculum ad honorcs, ad dignitates >

Nam parent opibus, quas qui conflaverit, ille
Clarus erit, fortis, juftus, fapiens, etiam Rex.

Exiens femel, fi placet, forum circumfpice, quidquid humanis ufi
bus cornmodum,congruumque, idomne arc venale eft. Offici
nasingrederc, nundinas contemplare, quidquid oculis delefta
bile, quidquid cupiditatiacccptabile, idomne pecuniil mercalc

Tanguntur narcsmajoris odorelucellis

Addiverforium diverte,modo femel farcina t-ua argentifona au

diatur,

Mox tibipercipiesconclaviacun&a patcre,
Olfaclo nummo, quafi vifo Principe fummo,
Difliliunt valva?, nihil auditur, nifi fal ve.

Quid

llljl

PROSIMETRICUM. 7f

iuidquiddelitiarum,quidquidcupediarum, quidquid palato ac-

eptum,etiamex ultimisfinibus terrx,ad tinnitumpecuniarum,ad

P^&cem, tintinnabuliimque, quod in tabernis, ad manum advolat j

Maflica, Chia, Comata, Mofella, rubella falerna,
Quidvis intrepide, nummispra?fentibus, opta y

^eniet, &eveniettibi,feujuftum,feu injuftum, fiverc£bum,fivc
urvum.

"Mutnegra cum murva facient rectiflima curva ,

1 rametfi velformofasinftarFIora:,&auricomas inftar Aurora: cu-
•eretis,

Moxeritin veftris formofa corinna lacertis,
Namque & amatores Reginapecunia reddit.

feriiHma ergo iftafententiacujusdam, cujus videlicet verba dulci

(ulciora ambrofia : Divitia: , dicentis, ut impedimenta funt im-

™ >robis, ita bonis funt adjumenta virtutis s Alius fane efTe atque

fe terum facile alius potuiflem ego,ni paupertatis pondere depreflus,

Opprobrium magnum paupertasquidlibet urget
Etfacere arquepati, refpectum perdere ccgens,
Precelfeque bonum virtutis deftruit ufum :
Simplice me videas natum Tatre, & in tenui re ,
Majores pennas nido extendifle loqueris,
Ut quantum generi demas,virtutibus addas,
Summis multa viris me non facienda patrafTe
Corporis exigui, cenfiis nullius alumnum :
Pondo premit dextra, Iseva geftantur at alse, •

Ut me plumalevat, fic grave mergit onus,-
Ingenio poteram fuperas volitare perarces,

Me nifi paupertas durateneret humi.

Quantumcunque proinde fint quidam philomathac, fk alati, id eft,
nati,propenfi,atque inclinatia naturaadhoc,vel ad illud, ac amba-

K 2 rum

7 6 PR^LUDIUM

rumctiamalarum remigio, cquis & mulis , toto orbe profequen-
do,vchementereo contendant, in pulveretamen perpetim Pal-
ladisiftitogatx' milites harrent, nunquam mafculefcunt, fed pe-
detentim reptantes patiuntur duplex cum ftadii labore, & cum e-
gcftate cerramen, vixqueunquam gloria:culmen attingunt,quoc
paupertatis onufculo defetifcantur, & prceterea Meccenatum rari-
tate, velutRemeliginibus naves, alioqui velis remifque celerrime
iturx, retardenturj Partum vero perdifficilem , Scograveacae-
lumnofum pauperium !

Ecce Cleanthcs, potius Phreantes, Philofophus ille Stoicus :
nonne pecunise penuria,quam in chartam emendam exponerer
cogebatur ea, qux aZenone audierat, offibus boum, teftifque ficti-
libus infcribere?

Similiter Plautus Poeta ille Comicus feftiviffimus, omni fa-i
lium laude maclatus , nonne & is ob paupertatem addictus fuit
mola: afinaria:, ciimque vacabat ab ea, fine ulla temporis intcr-
capedine, fabulas componebat,quas vendebat? idemquoque, ob>
JiriozftOi fuitque in me multo verius, adco ut meritiffirne canere
poilim,

Pauperibus prarceptor ego, quia ftudui pauper ,
Cum deerant nummi, exponebam induua venum.

Inquam, eadem quidem exempla multo ih me fuifte eviden-
tiora, qui, m^rifiam* nifi continuo, perque omnes adolefcentino!
vitae mcrc annos, pra: zelo mufarum, plurimas, incredibilefquc
adveriitatcs, Sz tenuitates fuerim perpeffus, innurrieraquc cor-
dolia habuerim, ac quafi aquis tribulationum integerablorptus;
congerie calamitatum,plcneque afrliclionis mceftitii oculi oftus*
cati, noftu & die in profundo Pimplx fui,foliifque in alienis oris
crravi.in campos fcccdens , ac fubPapilionibus degens, finere
&a:re,finefacundo in viX convena, qui pro vehiculo , cum ta-
men fulatium fit mileris focios habere pcenarum.

Immoj modo referrefas eft. Antifthenisillo didaculo difcipulo

re-

PROSIMETRICUM. 77

! 'Crum omnium egeno,longe quandoque miferior fui, illi quip-
joe dolium femperdum tornatile, quod ad folium folis herbacfol-
fjftitialis inftar circumagebatur, reliquum erat, mihi vero , proh
< dolor! prce nimia faspicule mendicitate, vix porca quaedam vi-
minea, fub quam gallina cum pullis fuisfuccubare poffit, fuppe-
"jjitavit: erat illi tunica, pallio!um,quod fupenus circumfterne-
"bat, mendicabulorum fupellex ftipes , peraquc panaria-, mihi
lautem nihil frequenrer horum fuit , non modo non vifus Dio-
fcene , carterum & quovis pannofo mendiculo pauperior: poft
ilremporis aliquantulum , at cum Phrygibus , ccepi ftatum , ca-
jfiifque meos multiim ingemifcere, & vacuas fsepe palmas com-
cplodere , pedefque incertis greflibus quatere, nunc hanc, nunc
jillam capitis partem,qux mihi nihil pruriebat, adfcalpere, & ore
ifemiclaufo fingultiens, nefcio, quas querimoniasebalbutire, laf-
«Tus in die anguftia? mese gemibundus crebro triftiore anima pc-
iR iies me ipfum inclamavi:

Hei mihi! cur unquam didici, libriimque relevi,

Literaque eft oculos ulla morata meos !
Alchymiae ftudium ftolidus quid inutile tentem?

Res Laris eft lauti nulla relicla mihi:

Terra arida? colonus fum, ut quid me torqueo? vix, aufim dice-
>re, tot perfecutionum adoriibus Alcmenades odio Junonis fub-
actus, quam ego, modo his, modo aliis irapetuofis afHiclionum
'nimbisj accedit,qu6d pii. fenefque Parcntes mei hoc ambo an-
no ad plures profeclri, finiftre aliquando informati, lugubri oppi-
datim fchemate , quirituosifque fufpiriis fuis abs rubicundulis
madidulifque oculis meis lacrymarum ferventium diduxerint
rivulosy O ii arboribus ac arvis femel fieret loquela! atteftaren-
tur utique, ingravefcentibus indies dolorum aculeis, tanquam
defpectiflimum me circumforaneum, vironimque noviflimum,
feu trivialem Allobrogem,acriiis quamRomulidas a Saturnia ob
raptum Ganymedis Phrygis, divexatum, difcruciatum :

K 3 Non

7 8 PRiELUDIUM

Non fi mille mihilingvce fint,oraque mille,
Curarum fpecies cunttas perftringerc poflTem,

Verbis valeamadumbrare,nedum enarrare, totum pene meum
vivcre flcre fuit:

Adverfis tot adunatus, quot barbula fetas,

Quotque meum cirrata occiput arma gerit >-
Ovula ranarum,formicarumque bacillos

Vere mihi pofTes dinumerareprius,
Quam mala laflatus paflim quibus obrutus orbe,

Extera dum luftro fidera folus inops.

Ah quotiesegofletibusuberibusfaucius,&ambefus, catpas ede-
re , in luclu ac planftu heautontimorumenos atque Hcraclitus |
compertus!

Frigidulo potius numerabis gramina Majo ,
Multa paludofis fitqueutarundo locis,
Et quot manevagis culicesconfultibus errent,

Quotque micent calido vefpere certus eris ,
Quamtibi mcerorum notefcat creta meorum,
Florejuventutis quos bene paflusego.

Quam,inquam 3 credideris, ut multa illo, Heradaus, etymo fue-
rim complexus,verbum vere abbreviatum, 6 quot comprehendis!

I nunc, &faciasaurum, pretiofaque mille,
Niterisexcelfumqui culmen adire Sophorum !

Noxa itaquemea, documento, amicifque monitisomnes rccipis- |t

cunto,&ediscunto,

Qucis eft cunque nimis dcprefla, &curtafupellex,
Refqueanguftadomi, faperehaut fublrml wwifqtiam,

Vitare illam Alchymiamtanquam demeflbriam floris adolefcen-

tia: ,• cum Dxdalis Sc Icaris e Creta, aut carcere Minois non evo-

lare,

PROSIMETRICUM. 79

Si jaceas plano, non erit unde cadas ,
Daedalides fublime nimis dum fertur in auras,
Dasdaleum vitreis murmuradhasfitaquis.

Sii aliis aliquando cum ignominii velint efTe ludibrio & manci-
)ium, quemadmodum ego nunc, qui videlicet portavi pondus diei
k azlhis,gnaviterque in vinea vacavi, & jam alter metet, ac quideoi
argiter, ubinihil, aut paucifllme faltem infeminavit , inque labo-
■es meos introibit > Ego perdius, pernox executus, acconatus, au-
us, alteri jam autem pretium, falariiimque fudoris mei, & lucri
:ontinget } Ego mellificavi, in coitione, confli&uque femper no-
piflimus, Scjamalter eritprimusin mellibus meis, pradifque po-
riundis.

Has ego fcirpo rofas, alter fibi fumet odores ,

Sicfibi gallinse non parere ova folent,

Nec vslccx fibi fic ubera ladtis habent;

Sic fibi bombyces non fua filatrahunt,

Sic vos nec vobis bajula fertis equi.

Atqui, praefagio quemquam forfan hic penes fe tacite trafraturum,
[emper utpote efle eos, qui fubfidiari facile pofilnt & velint, modo
uperreiftd^interfortunazacMinervasamantiores, candide com-
iclmunicetur : adftipulari,exvotoPhilofophosfatis (qui ubicunque
^mnia fecum ferunt ,

Et quibus omne folumpatriaeft,utpifcibus unda,
Utqucavibusvacuoquidquid inorbe patet )

Tn occafione tali ade6exiguumrequirente,progredipofIe: eftato

Ariftippiphiiofophi, cui,ubidie quodam exegiflet mercedem la-

boris fui i Dionyfio Rege Sicilix talentum auri, quomodo tu , in-

quitRex, cumfisphilofophus,aurumamepoftulas? fapientes ta-

, men locupletat ipia natura, non videris imitari caeteros, qui aurum

, & opes afpernando , prasdicant, philofophis&fapientibus nihil

. unquam deefle pofle: Refpondit ille, tinni mihi primo, quod abs te

peto,

KK'

80 PRiELUDIUM

peto, talentum auri,.& tunc objeclioni tuae fatisdabo, aufiim ita-
que ubi acccpit, dixit •, Non mirare Rex, quiaPhilofophi docent,
iapicnribus nihil unquam defore pofle, rattonabiliter hoc ajunt,
nam fcmper, fineque magna difficultate reperirepoflunt eos.qui
ncccflitati ipforum fuccurrant.

VErum ha:c & confimilia occlamanti in promptu , fuumque
manetremonftrandi os } primb namque talia nunc non appa
rent tcmpora *

Terra malos homines nunc educat, atque tenaces,
Veriiis inverfbnnnc quselibet ordine fiunt,
Quantum quifque fua nummorum fervat in arca,
Tantum nunc habet & fidei, nam raditur Orbe,
Plurima fraus nunc, nulla fides, invertitur Orbis,
Ima fimul fummis in nequam diruta Mundo,
Inverfa; feries funt, ftatus, ordoque rerum ,
Dum fincera malis fobolcs poftponitur, & dum
Per cundtos reprobi populi vectantur honores,
Ipfo femet agon Mundus deluditur ipfe.

Ficri hodie videtur in mundo, qucmadmodum xvo Salomoni- 1 -t
co, pluris quippe animalia fiunt, quam erudiri & literati ,

(Oppida ubique canes venerantur, nemo Dianas)

Coctores piuris,quamDocl:ores, Arcades pluris, quam Ariftotc-
lcs ,• Glauci, quam Socrates s fcurrx ac audaculi pluris, quam ho-
nefti & verecunduli , quia iniquitas regit Mundum , & hypocri-
fis imperat,indignipoflIdent dignitates,ignorantesdominantur
doclis , fapientes vero reguntur a ftultis ,*& equi judicantur ab
afinis: Scelcrari ftant in culmine, vitiavigent, virtus eft vitupe-
rio -, mendaciloqui, logodxdalique laudantur, veritas & honeftas
exulant : fapientes expe&ant ante fores divitum, non divites ad
oftium fapientum.

H|UI

PROSIMETRICUM Si

En it dives eques plauftrjs rhedifque curiilis,
Pone Plato peditem raptat Ariftotelem.

n ardibus opulenti Epulonis canes catterxque befria? laute lur-

rabantur, & mifellus ac lacer Lazarus, vir innocentiilimus, Dei-

|ue. delitium fingulare, ante januam illius lupiens tmoriebatur;

feteriiis profecto etiamdum in domo Mundi res peragitur,quam

juondam in Epulonis palatioy nam immites , improbi, impii,

rui canum & beftiarum ritu vivunt, cupediis delitiifque redun-

lant, heluantur, epulantur -, miticordes vero, Deique fervi,pau-

>eres, &■ humiles pras fame pene pereunr, extremaque neceflita-

le premuntur j Vah ecqua ataxia ha?c & dyfpraxiain murido !

:cquis abufus, ecquse turbatio, ecquod chaos ! Fortuna favet fatms:

ncpti potiuntur honoribus , frolidi fuftolluntur, adque dignita-

es decernuntur j authentici autem in infamia & opprobrio vi-

^unt: fapientes abdicantur, & amuniis deturbantur,ignari im-

)eritique adoreis donantur : bardi lenonefque locupletantur,

Dxdali ver6 a pileis pedibiifque funt, & fapientes ad extremam

iecidunt egeftatem: equi pro beneficiis folicitant, at afinis pol-

icitantur, digni negliguntur , & indigni ut habiles judicantur,

nventiones do&drum , proboriimque uti nugae, ut anilia com-

nenta ridentur, & confilia ftultorum ut oracula ampledhintur*

Vlundus proinde nonne optime democratia baptizari poteft,

in qua quisque fapremus efle & prasefle vult ? an non regnum

sft male ordinatum fophiae ac poliriae expers , in quo homines

brutales , appetitus qui fuos brutorum inftar fequuntur , preci-

piunt , gubernant , fapientibiifque leges prazfcribunt ? Nun-

quid , inquam , ad vivum, ut verbo perftringam , proftibu-

lum?

In quo Tartareos ob nummos omnia fiunt,
Vix ubi confpicias, qui non tangatur amore

L Ar-

U PRjELUDIUM

Argenti aut auri, potioris fpeve lucelli,

Quid faciat ftultus? fapiens Sc munere gaudet,

Ob nummos patitur fibi rumpier hymena virgo,

Ob nummofque locant ingvina nudaLupae.
Ob nummos Vetulo nubit pulchella puella,

Junis & ob nummos vir quoque ducit Anum:
Ob nummos homines animas & corpora vendunt,

Ob nummofque vides quodlibet orbe geri.

In quo funt homines ficut limaces,vei illecebrae argentaria: ,.-

Qhg non cohnt amorem, Seduohnt datorem;

Non bamant ocellos , Sed amant locellos j

«S/ cares locellis , Non places ocellis :

Nam tenax glabellis Eji manus pnellis.

Tantifper adolefcentulum amant foventque lubricum,
Dum porrigif, quod poflidet, & poflidet quod porrigat*
Si quid feras , acceptus es, fi nil feras, exclufus es ,
Si quid feras, amator es, fi nil feras,arator es>

Si bene difcutias,facies, non uxor amatur,

Non glabra pellicula, aft: fcabra pecuniola
. Taida fiquis amat, non fe, fua credat amari,

Thais amore carens, munus amantis amat :
Thais dorophoris comis, quod fi hinnit inanis,

Thais in adverfum comprimit ufque pcdes.
Curia Mundus, ubi per munera munia dantur,
Hon nummos & opes Hebraica lingva vocavit,

Or aurum Galli, prodiit hinc & bonorj

Ut vulgare habet Grazcorum adagium, femper profpere caduntlovi
tax/Ilt.

Diligitur nemo, nifi cui foeliciter omne ,
Cenfibus exundans omnibus ille placet:

Pluris

PROSIMETRICUM. 8*

Pluris cnim nunc fiint, quam prifci temporis xvo ,

Dant vel amicitias,pauper ubique jacet:
Suntque Diis proclivia cuiiclra, reclivia cuncta,
Ad ie Magnetes velut omnia Ferrea praenfant,
Ad fe Magnates ita quadibet Aurea raptant,
Ad fe ficque mifer qua:vis faftidia capcat.

um obfecrationibus loquitur pauper , & dives efTatur rigide ,
juidquid enim dicunt, quidquid faciunr, ab omnibus laudatur,
accepratur, five bene, five male,

Nemo malus fcelix, quis dives non facit apte ?

Humilis locutus eft fenfate , & non eft datus ei locus , locuples
[ocutus eft, & mox omnes tacuerunt ,.& verbum illius ufque ad
nubes perducitur, pauper autem locutus eft, & dicunt , quis eft
hic ? pauperculus ille. Hemmortalium peftilentiam, fed ofce-
lerata filiorum Ads rlagitia! accidit, proh dolor, ut divites fe-
deant, pauperes ftent retro, toga holoferica ante forum fe{c ven-
tilet, lacera ante januam, ante feneftram, claudatur cito lapide
Lazarus, ut ne fceteat, vel exhalet , nefcio quid Aiphalticum, aut
Mephiricnm.

Vah probrofa nihil paupertas durius in te,

Quam quod ridiculos homines facis atque rudentes.

Beindh dicendum, nullos habere amicos, qui paupertate obrui-
tur.

Dileclros mutuo nullos habet ille fodales,
Qui femper queritur quod fibi pauca pecus.

Cur nullus , qui Hecalen, nulla eft, quse diligit Irum,
Nempe quod eft hic egens,illa quod eflet inops:

Ciim femel fapienti cuidam fuiflet diclum, duos,pauperem nimi-
rum & divitem, fummos efCc amicos, aftute arguit, hoc efTe non

L 2 polTe,

84 PRjELUDIUM

poflTej quia divcs alioquin pauperi opes fuas communicareti
quaproprer pauper & dives nunquam rire confpirant,

Non bene conveniunt, nec corde morantur in uno
Diviris ille puer, pauperis ille puer,
Si qua voles apre nubere, nube pari,
Eft ld, amjcitias & tibi junge pares.

Qux enim pars diviti ad pauperem, ecqua communicatio cab
bi ad ollam ? quod fi fe colliferint, confringentur ; ditiori ita
que fe focium efle, nihil pejus eft,ut evulgavit orbi miraculum
illud antiquitatis, omniumque Regum Rex Juda juftiflimus idul
mauis. Denique> quod

Fronti nulla fides,homini (ic nulla prophano,

Oportet moderno tempore vulpinari , Archimandritas agere.
Argi vel Lynceos habere oculos ; multi fiquidem bilingves, &
inftar Cerberi trifauces funt: Difficillimum item, ex vultu foloj
pauculaque converfatione, hominem noiTe, nifiquis forte fene^
ftellam Momi in pccTore geftet, ut fpcclantia lumina ad cor uf
que transmirtat,fed ncque Dii lurnus, ut omnia arcana, §c prae-
cipue humani cordis abyflum perfcrutemur, ubiplurcs,aufim di-
cere, vertibilitates ac volubilitates funt, quam in ipfo Eunpo :
quod tamenEuripi fretum,uniusduntaxat diei nccTifque fpario.
iepries ferunt redire : Plures inquam fkxus ac reflexus, quam in
quatuor flmulPiiniilabyrinthis : quinimo nullus Mxander, nul-
lus labyrinrhus adeopcre intricatus , adeoque implicitus : null
vorago adco obcarca, nullum mare adeo profundum, nibilran
dem adeo impenerrabilc, adeoque impcrforabile, quam corhu-
maniTm.

Nam inter vias clivins,ambagibu(quc retoftas fine aberratione
ulla inccdere grave quidcm cft & diflicile valde: attamen cum
pcrfona:,a quibus fcirando eo^nofcere, atatfve conjecTuris adexf-
tum pervenirc pofiumus, reperiantur, iperanaum eft, nos tan-

dcm

,1:

'Ut

PROSIMETRICUM. .8?

em evafuros : Enimvero cor humanum diverticulis , anfra&i-
ufque plenum, pravum & infcrutabile quotus cognofcct? Quis
rgo cogkatione illud fuperpenetrare , quis pcrTpeculari pote-
jit? quis ab errore ullo audeat vindicare? & quod adhucpejus,
[uas ad viarum direttionem conftituta funt figna, fcpe nos du-
unt, &: feducunt, atque a refta femita abducunt: pulchraenim,
;ratiofaque facies cor fane benignum &" amabile indicat, fed fi-
rnum eft fraudax,quiafallax gratia,&: vana eft pulchritudo:

Pelle fub agnina latitat mens fcpe lupina:

ingva quidem ut dux hujus femitse fe offert, fed varios con-
leclit Sc concinnat dolosy

Non tot ventivago ftabulanturinarquore monftra,
Quot fcelerata dolos lingva frequenter obit.

am vero, ex omnibus cordis adinventionibus, mala? cegriiiscog-
ipfcuntur, homo namque, quantum poteft, qua:rit eas femper
ei1 :elare & palliare. Expifcamini femel in deliquia, & huic, alterive
nalam fuam mentem objicite , mox rationum, cauflarum, late-
m >rarum, argumentorum, mantelorum mille umbracula*in prom-
\* ti funt, quibus prava intentio, & vulpinus animus honeftiflime
'eftiatur: nulla enim perverfitas, nulla aftutia rationibus caret,
rix vitio ulli fuum deeft palliolum , nequitiae & fallacire pene
lulla: non formofo prartextu excufantur , nulli latebra fui dcfti-
uuntur , nemo non aliquid argumenti obtendit , quod cxoi bi-
averit, omnibus nimirum va/culis fuum invenitur operculum,
pfo meridie , mero claro tenebrae denfiflima? fuperinducun-
:ur, & dies tam artificiofo fa?pe noclis fchemate invoivitur, ut
:erti(limam cfle juretis eclipfm j quot autem ejusmodi cclipfes,
' Deus, hodierno tempore eft cernere !

JEvo vidclicct nimiumquam vivitur beato , vix quifquam Ci-
niftre agit, & intenditj vel fane nemo fe oblucinafle fatetur, &

quam-

3o PRiELUDIUM.

quamvis fraudulenter, atquc etiam nequitcr , &r perverse fiaiv
plurima , ea tamcn fpeciofiflime femper operculare novimus
nam jam ufitati, & notiilimi artificii cft , juftitia: cercam nafurr
decoro fpecillo affi^ere, culpam a fe in alium derivarc, quotidia
ni moris eft,crafliillma mendacia finceriflimis nominibusobtexe
re, frequentiflimum j hic fodinas pollicetur tibi aureas , auxili;
omnia, ncc ferreas femel praftiturus, fed nec digitum autpederr
moturus, quare nihil melius? quam fua per fe curare, vel plant
intcrmittere.

Rem Lapidis reris cum multis pofle manere ?
Non bene cum fociis Alchymia atque Venus.

Jaclanda fuper folum Dominum cura, & ipfe enutriet,

Hunc mutare fidem nunquam palinodia prefllt>

Difficillimum enim cft in hoc inconftantia: theatro mundo br>
nos aliquos repirire amicos, ficuti diflicile eft, in flne Autumni
invenirc flores primi Vcris; quia fxpiflime , qui magnum in noj
proferunt favorem, & negotia ufquemodo promovere ftudent .
nihil fperant , nifl ut omnia peflum cant ., funt fane amici, quafi C
conchylia, quse crefcunt, crefcenteluna, deficiente eadem, defi y
ciunt:

Umbra velut fequitur radios perSolis euntes,

Cum manet hic feptus nubibus, illa fugity
Sic comes eft facibus fortuna: mobile vulgus,

Nube quibus tefris, protinus illud abit,
Tempore foelici multi numerantur amici ,

Sors dum dextra perit , nullus amicus erit.
Alternis tumeant fi turgida carbafa ventis,

Eque ruo voto profpera cunfta fluant,
Mille tibi focios, centumque videbis amicos,

Cognatus cuivis, ac Dominellus cris,

Afl

PROSIMETRICUM % 7

Aft ubifallacis fbrtunae Numine verfb,

Lasva femel velis flaverit aura tuis,
Tu qui jam circum fueras tot cinclrus amicis*
Et modo Cognatus qui Dominellus eras,
I Hsec a fola tuis triftanter dicla reportas,

Faufta dies bone vir , cogor abire domum.

fjuam ergo diu tu divitiis afHuis, & torrente fortuna? abundas,
^mnes velut limpidiflima aqua ad te invitas, ubi evanuerit , al-
eumproculcant >

Dum favet, & blandis plaudit fortuna labellis,

Magnifkas ultro cuncla fequuntur opes ,
Quamque diu fortis fons eft ftillando liquores ,

Ejus aquas omnes abfque quiete petunt.
Aftubi diftabuit, remanent, necpofcitur ulli,
\ i Centenis comitum qui modo cinctus erat.

Scilicet expendunt utilitate fidem ,
NilfiMagne/enw ibis Homcre foras.

Ed fatis Iongum jam videmur in his fpatiati pratis, ut autem
& e proprio femel flofculum decerpamus horto : Experimur
hymifta? , & eft veriflimum, quod maxima fit conformiras au-
um inter & argentum vivum , Sc quidem tanta, ut, cum aurum
ift extra ignem , quocunque etiam loco argentum vivum fit , il-
ud quafi quserat, quatenus ipfi fe uniat , & adhaereaty atvero
juando illud in fornace vivificamus, & punficamus, hoc in fu~
num verfum, illud deferit^ ita omnino fit in omni hujus orbis
imicitia,ei fiquidem non obftante, cum tu velutaurum in ignem
rribulationis, adverfitatis, vel anguftia? ingrederis, ficlus, fucofiis-
}ue amicus, tanquam Mercurius, inquam, uelut alter ille fer-
vws fugitivus te derelinquit, & in fumum fatifcit, ftcque folus
relinqueris in clibano serumnarum tuarum:
Quoniam vero noftrum fubiimus viridarium , juvat & ahos

adhuc

IllL
!DC

:nl

'IB

ict

88 PRiELUDIUM

adhuc inde depromere rlores } - cum amicorum par nobile vidi
iet olim Spagiricx philofophise illudabftrufifiimum mareThexIiM 1
phraftus , e quibus unus opibus inundabat, alter vero rerum tci itf
nuitate afHigcbatur, jocabundus ait>/4m;cz fi funt) quorfum tunc alte !&'
ita dives->alter ita inops e/i t oftendere volens, ubi iincera figillatu anr?
amicitia, adverfirates & profperitates communes efle deberc, ne Hc
a:quum efle: fed contra amicitia: jura, a divite pauperem & inc ircun
pulum amicum deferi. itrap

Verus amor miferum nunquam demittct amicum. wf

Profundius hoc fuccedamus rofetum, videamufque de amor« M
quid quafi quidam Deus philofophus Plato nofter dicat^- illeii va:
dialogo amoris ait, dmor mmietatis ejl & voluntatts parens ,-nonequi flpoi
dem fatis hic capio , quod dixit, fi nimietatis, cur fimul ftatin tn
& voluntatis eft parens ? ego econtra potius dicerem, Amor volutt k
tatuejlp nimietatis parens : at abfit hoc, Plato divinus divine hi« irid 1
locutus eft, quando dixit , Amor nimietatis cfl & voluntatis parensi :uoc
quod tantundem eft, tanquam protulilTet, apud eum , qui veracij dili
ter amat, poft omnia pro eo, quem diligit. profufa, poft omnmi
ab illms honore & exiftimatione impenfa & erogata, reliquumn;;
manere folum plura profundendi, impendendi, & erogandi de
fiderium,idque tam magnum,tamque candidum, ac fi nihil pra
fudi(rct,impendi(Tet, erogaflet nimietatis & voluntatis parcns: Hic
hic efl veri, germanique amoris lapis Lydius.

Sed unicum duntaxat adhuc profine ac quafiin corollariu
Rofario hoc cxiturus Icgam florem. De Heliotropio , cui
reconditas <k flupendas, variasquenature proprietates, Veterej
quoque nomina indiderunt diverfa , pafiim notum eft , quod fi
Solis amans, ut quem a crepera in creperam , aque primo ufqu
ad occafum ortu , avidis fpeftare ocuiis nunquam definat, tan-
quam a Solis afpc&u vita illius tota pendeat, Sc hoc illi viver*
fit, quod fcreniflimum illuftriflimumque iftum planeram videat
fed iorfan , utrum tunc foliim ad folem convertitur heliotro-

pium.

PROSIMETRICUM. 8p

!l 'Q Lum f cum abillo pulcherrima ftellantium radiorum circumve-
ft itur luce? nequaquam, ait, arcanorum ille naturae curioiiis ftu-
j ni ioriifque obfervator Plinius i quantula ha:c cnim benevolentia
^fi >ret,fifplcndicantem tantiim Phcebum prono capitc devenera-
lllai ;tur ? •

Mi Heliotropii miraculum multoties memoravimus cum fole fe
4 :rcumagentis, etiam nubilofb die: quanquam nubes fein medio
itraponac, & graciflimi dilucidillimique fideris afpcctum , veluC
immam per invidiam, occultet, ne cernendi cupidiflirmis illius
os^perfpicere adipfum poflic,fequi nihilominus illud non defi-
mo it, fcd obnubilo quoque die , cum omnia vencus mifcer, medias
ille lter injurias,ad amicum planeram deflccTitur, quid ita, quihoc?
eqt ifpondec Plinius 5 tantusftderis amoreft, exquo fic, ut nubilum
ati on minusj quam ferenum profequarur; Si rutilum admirabilis
'A lanetam planta tunc folum fequeretur, cum is illi fulgidus velut
ehrridec, nullum ea re exortis amiciria? daret argumentum, fed
ni uod die etiam nubilofo, quafi fubmiflb ad reverentiam capitc,
ra i illum quaquaverfum acclinec , tametfl tempeftas intcrjectu
m ubium videre prohibeat, id veri ac finceri luculentifllmum a-
uu loris eft indicium,^<* tantus ftderis amor eft: tacito itaque floris
id ujus monitu,

A pulfu debet cognofci verus amicusj

Jon dextm, profpericacum & fceliciratum.,- dum quis fcilicetfor-
iui una potitur fecunda&valetudine bona,fubque prolixo Deo re-
i( usomnibus hujus virx afHuit,fed a pulfu Iw^ibque eo, fiquis a-
:n licum dilcxerit conftanter, etiam ciim illum averfata fuerit for-
il iuna, &bonis omnibus enudaverit,adqueexcitasredegerit, &in
\i friendicabulorum ordinem dejecerit y hsec integerrima eft ami-
anitia, haec fincera,&quse magnam mereatur laudem, diledTio, hic
tj asvis lapis Lydius.

Scilicet uc fulvum cencamus ia ignibus aurum,
Tempore fic duro eft experienda fides.

M Qui

90 PRiELUDIUM

Qui tibi nudato, tibi fuppetiatus egeno,
Hic raros intcr dandus amicus crit.

Fallaccs funt cnim & falfifilmx hx tux amicitix , quas tibi tenv
pore abundantix reconciliafti, 6 vanitatum vanitas, 6c inanita-
tum inanitas ! has hominum velle curare confvetudines? nuga
liint merx, puerorum pulegia, occupatio otiofifTima , & fraudi
bus pleniflima,

Qui per vina tibi eft, per munera factus amicus,

Hic quod amicitix fidx fit rerene pefrus?

Quxrit, amatque fcyphos, & vina, & munera, non te,

Si dare defiftas, ceffabit amicus & ifte,

Et pennis abitum corvi aggredientur hiantes :

De his haud infcite exprefllt quidam , Vultures rcvcra funt , cx-
fpcflant cadavcr^apes volantcs ad dapcs-t cum Vulturum, apumque in
morem prxdx pappifque inhient : Hem rem jufta redargutia
ne, ne dicam, Novercali dignam, 6 peftem & fcelus anathema-
tizandum !ad quadrimeftre vel trimeftre cum hirundinibus apud
homines nidulari, etiam in domibus pauperum modulari, hyemc
autem algida appropinquahte , homines dcrelinquere , & tan
quam adulatores, tempore tentationis abfcedere ! Atque fic 2
planta pedis ufque ad cacumen capitis mendacii argumenta mil
le in homine reperies 5

Tu quicunque igitur, noli confldereMundo ,
Labere fallaci fi gerisOrbe pedem.

Fides fiquidem rara eft in mundo , & amicus verus, qui omnil
tcmporc diligit, ut rarus, fic carus,-

Rarus homo tcrris, qui verus habendus amicus,

Quin imo. ut unica voce vadum videre valeatis, Omnia menda-
cium funt veritatis colore fucata. Obite orbem & infpicite, ple-

>> nifli-

lei

PROSIMETRICUM. pi

ifTimus eft fimulatione, dolis, hypocrifi, fraudibus , mendaciis,
arvis,mangomcis peribnatorum gregibus repleta ubique omnia,
erborum & cazremoniarum nullibi non plurimum eft, parnm
hantatis & fidei, verba fpeciofa, cazremonia: blanda? funt, fed
or amarum natat fclle : Non igitur immerito harc hypocrifium
♦fficina mundus in iacra fcriptura diiTimulator, mendax,& ioipo-
tor baptizatur, quia exteriori facie pulchraiane omnia, blanda,
inceraque oftentat, atqui emptorem circumvenit, cum intusfce-
litatem, faftidium, fucum, mendaciumque tegat , vah vafer orbis !
Lt certe, an non re ipfa id mihi non raro accidit, & expertus fui ?
>ra:cipue vero, ciim anno Domini 1657 Amftelodamum in Hol-
andiam, & 1662 Londinum in Angliam appuliilcm , viaticoque
neo, quod fuerat tenue, propemodum abfumpto (nec , unde lu-
rarer fumptum, fcirem ,

Nam non rarus eram gallinse £}| us a lba^

itn nftar hirundinis tempus vernum prsevenientis,

Cui fuerat fat abunde res non vidta labore,

Jed relifta) publice perurbem fchedas, inPhyficochymicis me
)peram exerciturum, hac affigi curaflem formula.

PARi£NESIS ad PHILOSOPHI./E
A L U M N O S.

i.Kl On legitur a divina munificentia majus emanafle donum
]_\| fapientia, quapropter antiquitus ipfa , prx omnibus hu-
ius mundi divitiis, maximo femper habita seftimio , & expetita
fuit , ut liquido e monumentis philofophorum antiquorum (qui
de divinoMagico, cceleftis fux Artis veraci antiquitate,inviola-
ta veritate, & iingulari nobilitate, mirificaque prarftantia, cum
'' miraculofis & incffabilibus conjunda fruftibus , prolixum infti-
tuerunt fermOnem)innotefcit,atque colligere eft.

M 2 2. Vefti-

9 2 PRilLUDIU M.

2. Veftigiis igirur prsdeceiibrum , Seniimque noftrorum in.
ftcndo, fimplicihac animadverfionc norificare volui, vetuftoru
medicla Magorum orrhodoxis , le&ifque ingeniis interpret;
vclle, fuper myftico corum, veriflimo tamen,ienfu,quema?terri
typis,allcgoriis parabolis, p.riphraiibiisque obtec"him & obvelii
tum iverunt ,• qua: eft mbftantia illa temperata, quam nonpotej
ignis violentia ieparare,nec terra: fscculentia defcedare, nec aqi:
limofitas alrerare,nec conraclus aeris obumbrare, qui omne ccs
pus edurum mollefcit ; & molle indurefcit, & fugirivum figitu
fcedumque colluftratur candore mirabili^qua: dictatft a patre
philofophorum propheta, totius foriitudmis fortitiuio fortis , qt
iridem cft illa veritas occulrara a poeris , nominatim in fabu
Gorgonis,Jafonis,& Medea: de Aureo Vellere, eftque de nat
ra Solis,cor, & forma, &flosSolis,& Arbor Aurca, de qua fi fr
e~his auellanrur, novi ilicet recrefcunt ,• & hic eft iconifmus il
luteus, qui femper in igne durefcit, & ha:c imago illa cerea,qu
in eodem hqueicir,

Utlutum durefcit,odoraque cera liquefcit

Uno , Sc eodem igne, infumma , hoc eft illud forte & fortif
mum, quod omnia vincit, & ad fe trahit ,• hocque eft illud fep
ratum a fuo corpore,de quo tanta mirabilia philofophi, proph
ta:, poera?, reliquique cecinerunt.

3. Eja igitur dotlrina filn 9 pergite, jam, jam inquam, janua coj
nivet,ad ftupenda & abftruia naturar percipienda, temere acc
dire , cadoque ut alter fuftulit Aurea cuftode viclor Mala T
rinrhiusjita eviclo langvore fordido, difpulfifque infcitia: caftri
una mecum e portufolvite:crunt enim verbamea,tanquam ve
ba fspienris, conclufionefque mca: novaz & inaudira: , certacq
veritatumin hac materia determinationes.

4. Ca:teriira pra:ter hxc jam enarrata, quce conccrnunt Ph
lofophiam philoiophorum primorum fuper fccrcro fccretorurr
erudit quoque prxfentator hujus difcipulos in philofophia, qu

PROSIMETRICUM. 93

'« sin univerfitatibus di&ariconfvevit: Poterunt itaque Domini,
3 Uiercarores, mercatorumque filii huic fc magiftro infinuare, ex-
^(•enfifque magnis, qure liberos foras ad academias amandandos
e n omitari folent,fuperfedere,cuiquefiet ex beneplacito fuo, talia-
^ [ue audient, qualia fe nunquam, ab orbe condito, a quovis pu-
°hlice doceri audiflefponte fatebuntur&c,
iqi

» P R OT R E P TICO-M E LOS

qm ^ D

PHILOMUSOS.

ali

i. Q Icut in exigua pi&or quandoque tabella
ij Unverfas propera hneat arte plagas. .
Aureus Eois oritur qua Cynthius undis,

Occiduoque fuum fupprimit amne jubar :
Sic &, neUarei \lu\arum roris Alumni,

Qua^libet Aonii muneris acta mei
Hacce repentina, vilique fiudebo fchedella

Poplite declivis rumigerare genu.
Pulcher ab accinctis redivivus Apollo caballis,

Pulcher & effcetis cum juga laxat equis>
Pnlchra Venus rcfei quum lucet nuntia Phcebi,

Piilchraque cygneis Cynthia vecla rotis :
Pulchrior at quarvis prseftans fapientia vifa,

Pulchra quid a femet fola feratur habensj

•Hoc uno haefitans Herillus, fapienriam ultimum bonum efle de-
fenditjnec rem ullam aliam per fe expetendam, condecens con-
'Yenienfque cenfens, quatenus propter fe folam amaretur^

i Ipfa quidem fophia fibimet pulcherrima merces, &c.

M 3 2. Quem-

5> + PRALUDIU M

2. Quemadmodum ergo fieriamat inter indigcnas, aut qi
funt quapiam probe in urbe noti, rarius fcripto, vel pagellisqus
ftuari, nec ulhs negotii fui fitum philyraceis mdiciis aufpicari,e
parte, quod quisque>eorum fatis feria nofcat, partim & propte
lllubentiam, ieu verius pudibundae mentis rumentiam,quia ietri
per proprio in patrio ftridet, quod hofpito, vel alieno ridet ; Si I
ediverfo extcrorum ea eft confvetudo advcnarum , ut, quarcij
primum crepidinem allamberint, fociimque aut locum, quo an
navigabant,attigerint,plurifariis cominiis confultis 3 cceptifve viti
iux partes figniticent -, nonnulli choragiis , corollisj nonnemine
foris, loculis^aliquammulti etiam (quos videlicet prolixius fortu
nceNumen afHavit) literis demum recommendatitiisad amicos
ad antiquos: compendiario nemini non quamcontentifllmeftu
detur, ut ftatus fui aleam promovcat.

3. Quando ego itaquelitato, ac finiftro,uti timeo, aurasaucu
pio, nuperrime' huc, fed prorfus peregrinus appuli, & nundini me
conditio de more vulgi negotiari vetet, atque viciffim patroni
caream,necfautores, quicauflam fervefcere faciant, habeam,fchc
dulis his ha»Jt intempeftive , neque famen arbitrato , veriim po
tius uti fato ftri&us, Meccenatum vice, utor, inque horumhypo
thccam illas fuccenturio.

4. Quibus quidem membranulis omnibus Artisamatoribushi<
operam rncam vendito,&c. Sic volante calamo fubtexuit tridua
nusBritannici fidcris hofpes&c. Cumprimis ab honoreDei glo!
riofi & excelfi,deindea fervitio quorumlibet eorum,qui open
ftra egere pofllnt, five in philofophicis, philomagicis,& myfteriijj
naturae reconditioribus, five etiam juuenta ingenioli noftn bo-
lidc folide imbuenda:

Kobilitatis avos in fe docflrina refervat.&c.

§9

D ha?c plurimi nafuti homines,obfcuri, duplices, Sc profufr
di corde, nodos in fcirpo quxrentes, fpeculativi, animuir

machi-

IPROSIMETRICUM. 9S

achinationibus tegentes,fenfum verbis velantes,quibus nimium
rte otii erat,venerunt,occurrerunt,gratiam meam prcenfatum,
n partes fuas tractum, ac fibi devinctum prece, fed non pretio,
:: ,aluratum,gratulatum,colacum inftar palpatum, palliatx aflenta-
:; ionis poppyfmate blanditum,

JAjentes noftriRegni confcende cubile,
Solvere mercedem nemo, omnes fcire volebant.

nperantes fcilicet pifcari aut venari fub favoremco,Ovo fe ovem
rtaptaturos aut bovem, qualiter faciunt Monachi,Pra:dicutii, &
aid genus alutafi alii, qui nihilum nidoris afe iinunt provenire,
3i ifi videant genuagraeca, dextrafque dativas, in fuggefto fane
tyitcntantur omnia gratis, at domi dativo cafu,imitantur enimha-
aos dona,

Munera magna quidem fpondebant, munia magna,
Perfida fed dulci fub melle loquela latebat.

£um autem paullo poft, fama hsec efenuiflet , ac omnis ifte cla-
oor & amor in ventum fumiimque difperfus, rriox falutationes
tiam glaciegelidiores, calendis cceperunt elTe rariores, deticuit
lulcedo cithara?,canefque cevere,

Sirenum celTare melos,pocellaqueCirces,

,5uccinas, fonofque lyra? illorum non amplius audivi , nec candi-
,lis chirothecisdotatus! O fidos Amicos frontetenus, fed fyco-
^hantas & aftentores cute, cordetemifque corvos, ac verosVultu-
es ! & iic comperi pro fine,

Quod, brevis fft, verum, tnagni fortuna favoris,

\t hem Heraclite, quo progrederis? delabi alioverfum videris ,
)rotinus rcgrediendum, quod fi namque de hodceporico, vita-
jue mea incepero,Iliademfacile complevcro: quamvis enim in
,'ernantis, vegeta:que adhuc aetatis flore conftitutus, perpeffione

tamen

96 PR^LUDIUM

tamen moleftiarum, & expcrientiamundanarum Iarvarum pol)
tropum vel fexagintarium indubie exsequabo & fuperannabo
nam in miferiis tota vitii mea lu&atus iiim, Scyllxam quafi rs
biem,& Cyclopasa faxa expertus,

Poflxemus pullusfatus infcelicibus ovis,
Tot noftra tulimus Lernas serate malorum,
Ignea ftelligero quot in sethere iidera lucent :
Totque jocos patfus, fpecies quot in sequore nantes,
Et quot ad Oceanum rivi, quot flumina vadunti

SLhaec in viridi ligno, in arido quid fiet ? Vere manus Domir
tetigit me, caftigavit, cicuravit , & eruditus fum tanquam juver.
culus indomitus,

Pernimis afrlifrus, quia crimina plurima fcci,
Pcr proprias vibrata manus hinc fpicula pendo :
Sed quorfus funduntur inanes hsece querelx?
Poft tenebras fpera Iucem,poft nubilaPhcebum,
Cafibus adverfis agitatum luminat sevum ,
Attritiique novo tribulatum robur adauget,
Et prefium melius deterio candicat ore,
Flebile ut incceptum melior fortuna fecundat,

Qiiam tamen, difpeream, credite mi hoc , etiamfi forfan antc^ a<i
cordis vadum loquor, nunc non expcto.

Non ego nunc avidus mnrva fine fine parandi,

Abftrufum Chymise ignibus sequor aro>
Nec peto, qua: quondam juvenis,fccreta, petivi,

VincentemLapidem cruda metalla Sophum j
Nunc portum tenco, fpes & fortuna valete,

Luditc nunc alios, fat quia lufus cgo,
Ego ?wi fum jam> qiti fueram> ampUiis ego.

AfTyriis menfas extructas luxibus odi,

De viridi philyrd nexa corona jacet.

PROSIMETRICUM. S7

Ego nuncprprfusDiogenizOj&omnia rideo,fufque dequehabco,
jt Diogenes , qui interrogatus aliquando ab Alexandro, num
quid a fe vellet ,• nihil inquit aliud , nifi ut a fole paululiim de-
:lines , qui apricanti mihi umbram facis importunam,- quo ref-
ponfo adeo ferunt Alexandrum deleftatum , ut revcrfus ad fnos
dixerit, Diogenem fe efle velle , fi Alexander non eflet.Sic mul-
tis penitus paradoxa >• imo inintelligibilia vifa funt , lautiflirnas
conditiones ofTerentibus nihil refpondhTe me aliud , quhmutim-
iicum ahejjentalumine y hoc eft , placere mihi meome viverc mo-

JO 5

Idque vel maxime propterea , quodrem nullam efle fcirem*

e; quantumvis utiliflima,gloriofifiima,& jucundiflima ea fit, in qua

:or hominis quiefcat, prasterquam in folo Deoy Exquo occafio-

lem mihi fumere bene pofle videor quseftionis hujus perpiae hic

Droponendse, cur icilicet Deus, rebus cseteris conditis, hominem

i:ondiderit? creaverat caslos, eofque angelis repleverat, terram

jjuoque, in quam animalia immifit ; aerem, quem avibus appro-

3riavit s & ubi omnia jam condidiflet , tum demum creavit ho-

minem •, eccur autem obfecro Domine partem adeo nobilem,

1 .antarque dignitatis jam condis, cum nullus e creatis locus, quem

lliattribuas,& in quo commoretur,fuperfit?Ubinamigitur ho-

, ninem collocabis? quem locum occupabit ? quod fubiturus ele-

■nentum?anne cceloinferes?fedrefragabunturangeli,fibiclaman-

:es ccelum efle deftinatum, an in aerem transferes? at volucres

)bluc"tabuntur ,• in mari ergo habitabit? aft non ferent pifces,

i :erramne incolet? at obftabunt animalia , cedo igitut exhseres

lomo, quidtibi ruturum eft? ne quid vero nimis, ftate nonnihil,

:auflam fentietis.

Voluit nimirum Creator omnium Deus, rebusjam cazteriscon-
iitis,locoque difpofitis, ad extremum condere hominem,ut often-
deret,fe unum hominis haereditatem,& pofleflionem,fequoque
(blum hominis efle centrum , in quo feriari eum oporteat , fi
^equiem animas {ux velit invenire ; at quid ita ? quomodo

N hoc?

5)8 PRjELUDIUM

hoc ? qualis harc philofophia? Quid res habeat in fuo centro
tria reipondct mcus ab auribus -, quietem, confervacionern &
-unionem,omnia nimirum in fuo centro quiefcunt,fblpitantur»
uniuntur, hinc plcno fucclamat. gutture Dci delitium, Du&c
uimque decus: Fecijt? me Domine ad te t & inqmetum eftcor mcum, dcnei
rejideat m te ! Verba vero emphatica , & turgida fpirituali vena
quorum dum occafioncm fagacis mentis examine pertracTamuj
vidcmus quod res omnis in folo fuo centro otietur, nihilque
doncc indiclum fuum finem adipifcatur, contentum fit-, univer
fa cnini divinse bonitatis opcra circularia funt & perfecla, adip
fum, a quo prodierunt, rotata fphasrice.

/\b initio, ante creationis fux primordium , naturam cun&i
prarponens Dcus, fecit corporafimplicia quatuor, ex quibus con
frituit poftea corrjora quarque mixta , mixtorum vero quaedan
fecitintellecliva, quxdam fen'fitiva& vegetabilia, qua?dam in
tellecliva tantum , qusedam autcm folum cx raritate elemento
rum creavit, &ideojam gratia. hujus,inquietum efl: cor nofrrum
quoad veniamus ad ipfum >, nam omnium elemcntorum rafitaj
afcendit ad ignem, qui eft fupcr ftellas, idcirco ergo & nos, al
illa eadcm c;nditi, merito furfum tendimus ad Deum, tanquanf
ad unum principium -, fenfitiva vero cuncTa, nccnon vegetabili
de fpifiitudine elemcntorum effccTa in fpecie diftingvuntur di»
vcria,ciim diflblvuntur per mortem, non immerito revolvaintu
ad tcrram & aquam, veluti ad m^trcm fuam •, fpifiitudo quippi
elementorum naturalirer continuo tendit deorium ad centrun
fuunijvidelicet terram,qucmadmodum infernus hic nofler igni
femper ferpir furfum , uiquequo atringat clemcntarem fibi co
gnatum ,• Sic ftudiis totus incumbit philofophus, quoufquc fcien
tiam obtincat j propcrat affidue ibl, ufqucdum ab \ )rienrein Oc
cidentem pervcniac. Vadunt fmuofi amncs, quoad inOceanumj
cui funt tnbutarii , dcveniant. Iniumma, res qusevis naturaiite
inclinat ad fuum fcopum,quo habico, in eo quiefcit, qunrecun
cordis noftri ccntrum folus fit totius ille univerfiCondicor, x

ternus

PROSIMETRICUM. 59

ternus , & optimns Deus, & cor noftrum fandliflimce fit imagp
Jriados, bonique,ad quod creatum eft, capax infiniti,quidni, fi
inquies, ufquequo ad eum, qui fecit illud ad fe? quidni porro

: Dmnem afYecTum, amorem omnem , totum cornoftrum in nobi-
liflimum anathema, in monumentum, pigmisque amoris appen-

t: damus? ln fano Fauni, haud procul ab amne Letharo, legifie me

i:memini hanc infcriptionem amigmaticam j

Semicyclum , fpha?ram , primamque in nomine Roma
Exigit a nobis Divinus Conditor orbis.

Legi idem 5c aiibi alio modo fic.

Toile caput canis ac ovis , atqui vifcera cervi ,
Ifta Deoque lites , inde beatus eris.

Qux nil aliud denotant , me quidem interprete , quam Deum
;ornoftrum fibi depofcerej nam quot habet voragohsec navigan-
ium, Syrtiiimque macander Mundus defiderabilia , totidem&
feperire eft inexplebilia.

Teftis es infatiabilibus qui faucibus aurum

Optafti nimia calliditate Mida.
Teftis, qui duplices clamando Neftoris annos

Euclio, congeftas grunniit inter opes.

^uemadmodum enim equo non fatisfit,fi oflium plauftrum pra?-

ep o immittimus,nec cani, fi amplum fceni p-atum aflignamus,

)ropterea quod ofla equo non eft cibus fuus, & fcenum cani, fic

)enirus eoaem modo , mens hominis nunquam exatiabitur re

nliqui creatl, quia nulla ipfi cibus proprius eft, fed folus Deus-,

^am animus nofter,five cor noftrum trigonale eft, feu triangu-

3 are, unde fphserico mundo fatiari non poteft , fed fola compari

( iibi, fimilique triade, quod hac decretoria, at trita, explanabo hi-

1 toriola.

Philippus Rex Macedo in dapali folennique convivio, ad quod

N 2 inter

ioo PR^ELUDIUM

intcrOptimates, complures ingenio , dodtrinaque praecellentc
afciti philoibphijUt animumpaulifperoblefraret fuum,eorumqu
fcicntiam cxpiicaretur , hanc illis quaeftionem, feu problema d
fceptandum, difcutiendiimque prseftituit, ^uidrerum omnium i\\
itatura oiaxinwm ejfetl hic arreclis auribus omnes ac animis, qui
dam ajunt montem OJympum, quem ftadiis perhibent altumdc)
cems

Arduus aetherias nubes tranfccndit Olympus :

Qucm, fubjungit alter , fi de montium fublimitate controver
iia cft, longe Atlas exuperat, qui nimirum, non folum rcgio
nem

Aeriam primam, fed toto hoc vertice fupra

In viciniam Lunaris circuli educitur, &

Cselum ipfum firmamenti fulcire videtur,
Tangereque ailidue ftellas,quia maximus Atlas
Axem humeris torquet ftellis ardentibus aptum.

Tcrthis quid majus excogitaverat tota terra,nempe aquam,quc
tellurem univerfam primo circumdedit, Scambivit: quartus de
rnuai papagallum jaculaturum fe ratus, rcrum omnium maximun
folcm pronuntiavitjUtpotequicentiesfexageficsfexiesuniverfun
magnitudine exuperat: atquivero quintus proxime veritati locu
lus eft, dum cor hominis rerum omnium maximum, capaciifi
mucoquc protuht, quod in pullo illo Martis Alexandro ejus filic
re ipfacomprobabatj- hic enim,ciim aliquando Ariftarchumau
diftetdocentcm, plures efle Mundos,lacrymis legcm dicerenoi
potuit, quod nondum unum fubegiflet , adeo ut prazceptoren ]
ejus Ariftotelem libellum faccre de monocofmo, neceftum fuc|
rit,quo tamen jam fubjugato,cor cjusUniverfoeapacius,pIuribu
inhiabat :

I nunc dementansjlupienfque facefie pcr alpes,

LTtpueris placcas,& acclamatio fias,

Unu

PROSIMETRICUM. xoi

Unus Pcllxo j uveni non fufficit Orbis.

mo nec mille mundi cor humanum exaturare poflunt,quia hoc

apacitatis eft infinita»-, iftud autem quo lenius in aures animum-

! ue admittatur , capite theoraculum tintinans : Cor humanum m

\ f urigine aternitatis nonfixum , nunquam Jatiabile (3 ftabile poteft ejje^

'domni volubilitate volubilius de uno tranfit in aliud^ qucerens requiem>

H non eft : Sibyllina fane di&a, verbique penficulatu digniffima!

erum difluadentia in mari amoris terreni hujus mortalitatis

i (omicilii anchoram navis cordis noftri firmare , quia error eft

Jtridiculusjfi putemus, haec temporalia & momentanea nonquie-

ire pofle ,

Non pretiis tranquilla, beataque vita metallis,

Vut mercibus paratur Indicis : /Inimadvertite ut perpetuo , totdque

mamine qucerat homo adhcerere illecebris hujus vitce , tanquam bono re-
;(etizo,[atiativo & quietativo^unde tamen non nift laborem, anxietaterriy

olorem (3 inquietudinem reportat ,0 coeleftium certitudo verborum!

[uorum fi quis forte veritatem devotse mentis lance in dubium
lr ocet,confulat ipfos

Lenarum, Venerifque procos anagrammate/oratf,

u: \rdenti libidinis fcabie exseftuantes, teftesnon alios compellat,

" juam ipfos cofmophilos,mundique fe&atores, ingeminantes il-

'ud fapientiae quinto, ^Ambulavimm vias difficiles , viasfaftidibiless

'aftidium autem hoc undenam ortum habet? ex ftrophis 8c tech-

2 lishujus mundi, quiinftar Dxdali, Rtgifque Minois Labyrin-

•:hi, proclivem habet ingrefTum^cgrefium vero improclivem,per-

aboriofumque, maxime fi in Minorauriungulas incidebat ingre-

ui diens^ hanc ob ditticultatem,periculumque,locus ifte, opinor,

* Labyrinthus vocabatur,quod bene interpretatur, Labor intw.

Non Labyrinthus enim, fed Labor intus erat.

N 3 Per-

102 PRiELUDIUM

Perfubtiliteracdepol commentatum , quia hoc ftimulorum ft;
dium , difcriminiimque cequorMundus apte Labyrinthus nuifc
cupatur, cum totus fit labor intus ; Politicx civilefque dignitatl
etiamfi quietem nobis multam videantur polJiceri, mentiuntuiL
quia frcculi hujus profpera funt fortunce mendacia-, fis multis j
titulis, imaginibiilque illuftris , multa armorum glorii celebql
vario difciplinarum gencre , do&rinarque fupelle&ile probe inl
butus,

Divite progenie cum prifco natus Iano.

Verilllmum tamen pro coronide comperies illud lemma, labt
latct intns :

Sub tonitru multo Stimmates atque tumultu.

§■ 10.

TjNde Rex Demctrius, no&is nimborum mundi,fraudium,u»
dariimque gnarus,prae caeteris dicere foiebat, quod, fi qu,
n6lTet,quam grave foret fuftinere fceptrum , & quce fub Regui
gradibus 32rumnce,anxietates, inquietudinefqueftabulent , vi
qLiifquam e plebecula haberi queat, modo aliquanta eidem faluti
quietifve fuce fit ratio, qui Regnum ambi.er, imperium accept
ret, imo vel e terri diadema tolleret, §uis enim in honorefine di
iore> hiprccUtione Jme tribulatione, m ftblimitate jme dtfficultate ejje pot
rit? Quod jam vero infignisille Rex de regno, hoc utique i
omnibus huj us vitx lenociniis ufurpanuum , & plenis faucibi
cxclamandum,

Ut grave fervitium folvit levidenfe lucellum !

Contuere cor humanum ab ortu folis ufque ad occafum has mundi nundi
nas perambulare^alios javorabilis aura fuavitate captari, ahos vohiptatt
fetlari^alios pofi divitias palari,qu/v cum labore acquiruntur^ cumtimt
re pojfidcntur t cum dolore amittuntur : Verba mehercle magnific^
O crgo Cofmocortifani erratis,penitufque labatis, dum vos cojj

dat J

IPROSIMETRICUM. 103

te agere putatis -, vobis quippe confvadetis , magnam efte in
■) hujus mundi agcnda, honoribus digniratibiifque comparandis,
olupratibus ftcTandis, divitiis corradcndis , prudenriam ac fa-
Sienriamfitamjcreditisciviliratem,elcganriamque efleinfignem,
;>daliria atque confortia hominum frequentare, &: palam effe co-
icm j dies jucunde, Ixteque traducere, luxuriari, nec non volup-
•res venari, honeftatem ciTe, denique ridere, tripudiare, jocari,
audere, veram efTe hominis vitam , & hascqui non facit, non
•:>fle illum cum hominibus verfari. Sed phy ! hem vosPhxaces,
: amentes mundi clienrcs, ca?cultaris ,,• conceprus veftri inanes
inr,& prudentia falfa,quia non nifi labor latet intus ,

Vanida duntaxat quardam fimulacra falutum.

>iviriarum etiam pofleflionem, auri argentique afrluentiam dul-
m & mulfam iibi futuram facile fvadent illam ardenter concu-
fcentes,ar mentiuntur, funrque folum labor intus>

Retia eeftantes hamatis plena falebris i

lofcrirate ipfa, magno illo mundi ^Efculapio Chrifto Domino
itpnrcftante, Dhitias fcilicer [pnas ejjc pungentes ; Licet eapropter
i»oftr32 celliE, cloacse, feneftras, domus, omnia aurea appareant, lu-
tfearamen funt&fordida,quale fuic olim Babylonicum iliud ido-
ebm-Bel,qucd totum videbatur aureum, cum tantum tale extus
|jppareret 3 inrus uero foret luteum, quem dolumDaniel divino-

hm ille arcanorum interpres detexit, Ne errcs I^ex 3 inc[ULQns ^ ijie

vim intrinjecus luteus efl> £? fhrinfecus cereus y

Bel erat exrerne nitidiflimus, undique te&us
/Erc, fed intus erat non nifi vile lutum.

irundines ac canna? in paluftribus, uliginoftfque locis crefcentes,

lactereuntium oculos pulchritudine & exrerno virore ad fe ra-

iunr, quod li autem aperianrur, inanes funt,oculisque difpli-

; ent: Huiquale myfteuum, &ut oportunum rei, quam tra&a-

mus:

io4 PRiELUDIUM

musi annon enim mundus codem omnino modo non nifl cm
nofa & obfccene olens palus eft ? cujus honores & opes canic
funt,arundinefque, extus quidem fplendida*, pulchrxque, fi
tantum fpecietenus, cum intus

Grande nihil fint,illarumquc imporiat imago,

Omne quodOrbe vides, grande merumque nihil:
Plurima talia ubivis gentium terrariimque vifuntur illuftria oc-
lorum, fcnfuiimque irritamenta; multa, magnaque pukhritudiii
narivx miracula : Quotus enim nefcit, alibi fpe&ari nemorti
viridaria amceniflima, hortoriimque pullulantia prata, in quibs
pafllm, aut rofarumardentium purpura,aut vioke vcrnantis gi?
tia, aut uvx livefccntis vindemia commendantur s alibi pub-
fcentium florum areolas , liliorumve nives aeftimariihicSapiev
tum Lapidis AuratilemPulvifculum difcupi, illic auri graviflijli
pallorcs blandiri, ibi argenti divites venas , galenafque adulaij
Jam & unionum candentium , corufcitantiumque pondera, c
gemmarum, baccanimque fcintillantium pretia quid nobisaliiff
videntur, quam uberrimx venuftatis, voluptatifque argument?
6c tamen,vah! hxc omnia qualiacunque tandem fint, merae j>
dturx,inan^fque aliquot fifrura: funt, non ntfi '{qualore &laboreip
tus latente.

Nam tota haec vita noftra nil praeter mendax fomnium ei,
in qua non nifi dormimus,& dormiendo aliudpraeterinanes,f;-i
fafquc imagines non videmus , mors autem ipfa eft cxpergel-j
cl:rix,qux oculos nobis aperiens, rerum quoque omnium verit»;
tem difcludit & revelat, quodque inter dormiendum bonun»
voluptatem , honeftatem , jubilum, jucunditatemquc putabamui
ubi mors nos ipfaexcitarit, nil nifl malum , dolorem,laboreif
serumnam,infamiam,&opprobrium efle cognofcemus : Proinc
cum in delitiarum le£todecumbimus,voluptatumque plumisii'
dormimus, mens noftra mira fibi flngit phantafmata , videmf
quippe nobis divites, fublimes, fcelices, ac mortalium beatiflim»
veriim ubi nos fuprema illa Morta femel fufcitaveritj vcritatei

agn-

PROSIMETRICUM. 107

t : agnofcemus,&, omnia, quae habere nos rebamur, non nifi ina-
jjpias aliquor, fallax fomnium,Chim^rafque extiti(Te,videbimus,5c

Quod prarter larvas, fimulacraque vanida rerum
Nil toto liceat Mundi reperire Theatro.

Ahanima mea! .haec profundiori femper pe£torc ponderares,uti-
ojflam hujusmodicogitationesnunquam memoria tua exciderenr,
j,,ut fincere tunc,ut fecure, quieteque viveres ; quantum fellis,aloes,
ir[j accti, & amaritudinis in illis, quce te modo ita oblefrant, & ia
^uibus tantum credis latere mellis, reperires ! ut repente ab x-
j.xumnofa hac vita,quam modo tam perdite amas, tam deperis-ac
JjVelut idolum colis, diverteres ! in mortis fcilicet horul^, inquam
Jn illo acternae falutis punftiftitio, in illo , quo vita & mors diftin-
Igvitur, momento, anima mea deprehendes , quod fuiflet multo
jjj/atius, centuplo falubrius, milleplo melius foli Deo tuo ferviifle,
jjjufcultaiTe, quam tempus pretiofum vanitatibus,& inanibus illud
Jjmpendifle curis;

Quid tua fubtilis tibi tunc dodtrina metallum
* Proderit, aut Chymia? prodere pofle minam ?

,[parnis denique petulantiam, libidinofofque attus arnentesaman-

res faccharo & mellefibi confvadent dulciores •, Omniaridicula-
gjria hi cortifani agitant,fermocinariones imprimis hilares, illices,
^amabiles hinc inde inter illos proveniunt , quur fcilicet Venus
J^ingatur nuda? quid puerulus infit oculis ? quid defignent tela
' n: Cupidinis ?

lj:: Quid notet hamatis manus exarmata fagittis,
r Gnofiaque ex humeris rite pharetra jacens t

, {!: >imiliaque egregia adagia, ibi & fubinde fermo trahicur fuper
ij : :onftitutione microcofmi, ex libris de generatione & corruptio-
jj ie, juxta phyficam Ariftotelis ,
fl Quae caput, ac oculos, & labra rubella puella:,
Quaeque canit,foleant ut molliter ire verenda:
Unica enim haec nobis arridet philofophia,

O Hujus

io6 PRiELUDIUM

Hujus & appetimus folum replicafque plicafquej
Nec rerrahetnos da*mon ab his,ejiifve noverca,
Unica mens nobis ha?c tantum gaudia nofle ,
Vivcieque in tali, cumfali occumbere turba:
Ipfo contingat Veneris langvefcere motu,
Fataquc claufuri medio folvamur in actu.

At,6 vos profundi Venerimyftx Sc Afmodaei Nobiliflx ! calv
rnini,

Carnis delcclamina non nifi carnificina,

Emoriuntur, graviterque mentiuntur,

Ah operam carnem non exaturabis ad iftam
Luctifico ludens Cypridis orbe puer!

Hic enim, hic inquam maximus latet lahor, & fqualor inttis, id e:
perti, qui fupremo fpiriru infames fuas Helenas , Bolenas, Len
celebraverunt, tuque fub Veneris vcxillo antefignane,qui extr
mo haliru Cornehas, Hoftias, & Cynthias hias,jamque candelai
manu renens fuccinis,

Cynthia me miferum primo laclravit ocellis,

Conractiim Veneris nullius ante face.
Cynrhia lxvorem,nec neminis oprar amorem,

Conrinuo noftros ponderat illa finus,
Cynthia fola placet, nunquamnon fota placebit,

Cujus in amplexu morte perire juvat.
Laus erenim eft, in amore mori, laus altera,poffim

Si Phimis fruier folus amore mea: :
Quando meos igirur mors invida claudet ocellos,

Rclliquias capias Cynrhia fola meas $
Nam neque amare aliam, neque ab hac difcedere dignun,

Cynrhia qux vita,Cynrhia morte melbs.

Confimilem & intus Uborem angoremque experieris, cum tu ol

ferv.'

PROSIMETRICUM. 107

crvas caliginem adultcr,profpiciens per feneftras, per cancellos,
:um male agens odis lucem,

Veftequc fublata dulce faceflls opus :

^unc cum hac, nunc cum illa meretricula, hodie cum Laidc,eras
rumThaide, mane cum Cyprica aliqua, vefperi cum Corinthia,
4 [nortique vicinus,ac fatojam jam conceflurus,amorofoamafiam
;uam nidhi & nutu infonando afpicis,

O mea Chriftina, quam fxpe coivimus una,

Siccine nunc feparat amara mors ! cum inquam Alexandram

igens Pamphilum ad cubiculi fecretiora perducis , vagaque libi-

iine equiens , catellarum inftar , Atticos , ./Egyptiofque omnes

proccs cumClytsemneftra admittis,

Stans cuivis carnali perterebrabilis enfe:

;trCum Adbeone multo pejor per rimam obfervas in balneo nu-
!i dam cum fororibus nymphis iine vefte Dianam , tibique tacite
applacendo canis,

Ludicer 6 nude cum nuda ludere lude !
Cum demum duos fcnes imitatus in horto, Sufannse in fontela-
yanti ais, Oftia pomerii claufa funt, & nemo nos videt,

Dulce finus bella? jam ventris inibo puellse:

Vah autem abominatio, & mera, intolerabilifque ftultitia! cum
fenes niventes illi vertices, atque albentia tempora, qui cum ad
!occafum vitse- vergant, ad auroram refpiciunt, ac juvenum more
lafciviunt : Sufferendum quidem aliquoufquc foret , fi in flore-
aetatis conftituti, aut jam vefticipes , ad Orientem juventutis
oculos acclinarent ; aft incana illa capita & filicernia , qux ran-
4 tojam irinere a matuta vitse retroierunt , morti vicinos , alte-
rumque quodammodo pedemin cymba Charontis habentcs, lu-
mina ad Orientem adhuc convertere, deplorandum eft : Sene-

O 2 ciones

:cS PRiELUDIUM

cioncs fub vita? terminum floribus & corollis redimitos incede*
re,longius vitse fpatium iibi pollicentes 5 fafciculo uti naribus api
plicito manifeftum faciunt, irridiculum eft,fatiiis adOccidentei
oculos inflecte veterane & recane fenex:

Ducere grandcevi rcprobantur aratra Caballi,
Depofitoque vetus fecubat enfe pugil.

Noli temet fingere corvum, novit teProferpina canum,Noli an«
nos mentiri,

Aut ritu juvenum, confpedH, hinnire, puella:

Noli amplius attendere procacitati mulieris,favusenimdiftillans
labia fcemellse, noviflima autemillius amara, quafi abfynthium y

Sit tibi confultum, cultum contemnere vultum,
Dat vulvse vultum,quia vult ut des fibi multum:
Fcemina nam dicta ex hoc, quod det verbula ficta,
Extus pidta, fed interius maledifta, relidta.

In ore mel, in corde fel, in cunno aculeum habet : Flos Veneris
rofa eft, fed fub ejus pufpura multa: latent fpinx.

Mille latent mortes, velantur funera mille,
Ofcula,non arnat,indulgendo, fed hamatAmica j
Poft mortis morfum, vertit dilectio dorfum :
Tot Venere angorcs, quot funt Hermete colores.

Maximus ergo hic plangor & angor &: Lafor Utct intus.

Curis jaetaris, Vcneris fi caftra, fequaris,

Poft triduum delcclat & ingvcn.& hofpes & imber,

Si maneant porro,cum porrojure valebunc

Notatu dignum eft\quod legitur de Grxcix Oratorum Principe
Demcfthene: hic enim cum quodam tempore ad meretriculam.
condefcendiflet, & de raercede cum eadem ftipularetur, ac illa

mille

: *l

prosimetricum; J09

fllle drachmas in rem inhoneftam petiiflet , pretii enormitate
iterritus difcedens , braccamque colligans, ait, 'Tanti poenitere nm
ty, noio ba/iare tanti.

Exhilarat terne belke luttafle puelbe,

Quadriduana dolor, quinia prorfus onus.
FronsVeneris dulcis,fed finis amoris amarus,
Verna venire veges, vergere verfa Venus.
Semper in Oceanum fic flumina dulcia currunt,
Aft ubi guftarunt sequora, falfa fluunt.
aod inde ortum habet,quia ftultus credit confilio vulpis,
(Stultus quando videt,quod bella corinnula ridet,
Mox fatuus credit, nunquam quod pulchra pepedit)
eft, concupifcentise & lubricitati carnis,tranfitorium, muta-
ejpiftumj-bonum^verum, permanens & ftabileefle : cum ta-
m ipfa lihidinis o£era awcuptta inardefcunt , adepta zilefcunt, avnjja
•nefcunt, & transeuntia torquent, vaftdntque bofl?li i'aftatione$

Omnia labuntur, certe labuntur amores,
Lactare, aut la&as, hxc in amore rota eft.

de videmur nos cofmophilr , hujufque mundi cultores iilud

otidie pene experiri, quod evenit Patriarchae Jacob; Meminit

:ra Genefeos hiftoria, quiaexiftimabatille fibi in uxorem dan-

m pulchram Sc gratiofam Rachelem , propter cujus amorem

)tem integros annos , magnos eXanclans labores, patri-ejus

iervierat,- veruntamen nofte Hymensei, non comella Rachel-

fed fceda, lippifque oculis Lia ad ipfum ingrefla eft ; Non fe-

s nobis accidit hujus mundi amatoribus, qui,ubi poft oleum

Soperam perditam, poft perpefloslabores ingentes, defiderium

rftrorum bonorum, divitiarum ac voliiptatum- abunde nos ex-

I *turos, fperabamus, ridiculi dekidimur, relicto, pro fuavi odore,

Btore,

Portantes magium prseter inane nihil

O j' Nam

iio PRiELUDlU M

Nam nidus nofter,quem vocamus mundum, adulterinus quida
mango eft, hamiota, falfariiifque verfutiflimus , unumquemqj
fane exftimulat, honores, quos fucat,ut ambiat s opes , quas ft 1
ginat, expetat: delitias voluptatefque , quas ofFert , fe&cturj- j
mentitur & eludit, quidquid enim elimat & interpolat , inan,
inutilc, futile & mutilum eft. Apage ftultitiam intolerabiler
maximamque moriam, mundi videlicet paflionibus excxcati,
fatuitate dementati.

Ob tot follicitas orbisStygialisopellas,
Quas nihil efle fcio, fed vanas retenus efte,
Et vano phantafmata vanidiora vapore.

Prxterit quippe mundus, & concupifcentia ejus: voluptatcsilli
refplendent quidem inftar accenfx candela?, cujus rlamma
pulchra, fuftentatiirque quamdiu ejus durat materia, atqui ip
ad vadum perdu&i, omnia abeunt in fumum & fcetorem ,

Fumus opes, & fcetor honor, dumufque voluptas,
Et fpecics fumi dumique eft,quidquid amamusj
Et tamen hic dumus 3 quem non hic fumus inefcat,
Non premit efca jugo quem dumea fumea flendo!

Talis eft terminus omnium rerum mundanarum, quamvis enil
fplendor vanitatis illarum nunc nosobhihrct, in fine tamen p|
riet plurimas naufeas 'Sc remorfus,funtque omnia

In pulverem 5 Sz flatum, & favillas ,
Et tenues abitura fumos.

§- n-

HA bcnt antiquorum ingeniofa commenta magna fua faspe d
cumenta, Sc cgo in fabula regina: Junonis, qua* pro Dea d
vitiarum colebatur, eximii aliquid reperio. Pluto ergojunoqi
duo divitiarum Numina habebantur,quibus hocnomine proprj
dicabantur ar-c, & litabantur dona : cseterum in Junone etiam a

adur

PROSIMETRICUM. ni

iil dumbrabatur, & quemadmodum Jupiter ignem , Neptunus a-
itft»]uam,Cercs terram, ita aera Juno in comcedia Deorum exhibe-
sj >at. Expendite hicjam geminaSaturninesofficia,quod &opum
ir }ea erat, & aerem referebat, regionique illi,iub qua refpiramus,
m praefidebatj quid vero voluit dodra antiquitas, quando junonem
i| >andem & aeris & divitiarum Deam finxit? illud haud dubium
i Talvo tamen myftico philofophorum fenfu) fignificarc voluir,

juod in hoc orbe opes & aer, majeftas & asftas , voluptas & ven-

usidemfint:

Extima labra quidem mellitis mundus inungit,
Pliifque fatis blandis fingitur ire rotis,

ped intus mille fentibus configit, & interitu,ac amaritudine vi-
cera complet, quia,

Ut Juvcnalis, pliis aloe,quam melle redundat:
Gaudia, quse comi creat orbis imagine, fallunt,
O puer in pcenas Cypridis arte tuas.

LJniverfipotens ille rerum , Conditorque Deus delitias triftiriis ,
Drofperitates adverfiratibus ailiduo permifcet, ubi uber, ibi tu-
ber* ubi nux, ibi crux, ubi Dis, ibi lis, ubi mel , ibi fel. Hem
^uantus hypucrita mundus ! conceptiones illius dolorcm fpirant,
Darrus inquietudinem redolent, uterus mera ofricina fraudium,
interfemincum non nifi fterquilinium, & feminarium doli s mu-
icrum maxiPse, mamillae non nifmseniarum ftilla?, exterius qui-
iem pulchra: & libitae apparent , at verte femel faccum, inte-
rius non nifi nequitia , & falfitas.

I nunc , & mundi lethalia fpicula capta,
Vanidafi tantogaudiafelle natent.

Merito eapropter hsec cun&afublunaria, & omnia mundi bona
pro nihilo ducenda, illudque kpulchn lapidi lerrma infculptile >
quod pdft genitis perpetuum relinquo monumentum,

Uni-

ii2 P R JE I/U D I U M

Unicuiquc maneto profunda mente repoftumy
Terrca cunctavapo!: , flatus funt,fumus & umbra,
Et fpecies fcenar, nihilum, quo remate dicam.
Mundo nulla domus tutelar,aut ara falutis,
Sed vanitas funt omnia,ac inanitas :
Quazlibct ex nihilo, qui fceit, is unicus omne,
Nam Deus ex nihilo quod fecit, id omne nihillum.

Iftud fucaciflimum nihil ut fugeret fereniflima illa piellalfabell
m reconditiore auloe receiTu hos indies dcfcriptos verikulos e
aureo cordis fui thuribulo le&kafle traditur.

Sunto mihi vires, lautus mammona, quid iftud ?
Efto argenti, aurique redundans mafla, quid iftud.« ?
Si mihi fint prolcs Regis de ftemmate,qnid tunc ?
Longaque fervorum ftipato catcna,qurd inde >
Me rota fortunae fuftollatad aftra,quid iftud?
Milleque fi fcelixannis regnaro,quid inde?
Nam cito vanefcunt hxc omnia, quod nihil inde,
Tutius ergo DeO famulem, quia iic fatis inde:
Undique qui quoriiam bcne viderir, undique cuncTam,
Rurfus & undiquc in unverfo Mundo levitatem,
In toto pcnitiis Mundo nihil efle loquetur.

Quas metra dum attentiori mentis acie appendo, non poftur^
nonviragini citata: adftipulari; totenim & tantis obruunturmi,
Jis mulicres folx, quantum facile in tota eft rerum univerfitate< -
quandoquidcm malum omnc ex ipfis fumpferit originem , und< L
a:quum, juftiimq;, ut ad caput, a quo fcaturiit, redeatj& fane renJL
hancprolixius paullo fecundufe expenfurij cedo,quid fodes dejr
litiarumfit uxorivirofuofociatx,e6queceu corporeo fuo cenrrcl
poticnti, nili materno condecorari titulo,& natorum quorundarri
iui lpfius fimifli frutice congaudtrer' porro autem momentum il |
lud, pun&umque gaudioli immenfo dolorum, maloriimque acer

PROSIMETRICUM. 113

10, imo labyrintho intricarur: nam germina tenellula inceiTanti
pus habenr relevarione, rcfocillatione, advigilantia ,• pubefcen-
jia conrinul cuftodia, adultiora ikpe non niii cordolia iunt.

Quid igitur inquam voluptaris iit rem ex fundo penfanres per

lategrum viras fpatium fcemineo fexui ? ubi fcmel afluclum eft

Iji utero marerno femen earum, & omnis perfedtionis , virarque

iiunere doratum,in ergafterio vim paricur, loriique fatis lubncis

fciritum trahit, putridis, fcetidifque innarat aquis , & obicceno

Iteri volurabro obvolvitur, difrupris his clauftns, confractiique

Ibfcuri carcens clathris,ut jubare folari,ru]gidaqueorbis lampa-

le fruarur, biennii faltem ad minimum fpatio, lemnifcis & cunis,

Imquam compedibus, manicifque circumiigatur,rorum deinceps>

laetcriimque vita: tempus, parrim parentum,partim manri itri-

Iriflimo iemper jugo coercetur , arclifque veftimentorum pref-

luis infibulatur. Harum adolefcentia, non quo iibi, fed ut viris

|laceant J & dum ipiis placent,perennibus mterea fodicantur tor-

licntis, iiquc quid forte delitioli eft eis, dum ipiis viri adhinni-

Inr, & uidcm funr oble&amento, adeo vanidumeft iftud & fu-

|ax, ur meniium curriculo novem iblummodo quotidiet hujuice

olupratulas exiriale fupplicium, quo perfungi nihilominus fine

lolenro vita? difcrimine , membroriimque omnium exquifito

ruciatu ntqueunt,ac fi fupremus ille orthocrites, aftioniimque

riminofarum icitator juftus Deus videatur adhuc ab ipfis expo-

ulare rationem multae , qua viros praecipitarunt omnes & fe

'>fas.

Mulierem eapropter merito dixeritis, calamitatis cumulum,
menti originem,gemitufque initium: Quodfi proinde, ut in
tntate eft, tot tantaque mala fexum illum infirmum circumftent
circumvolvant, tunc mehercle oprato & fidere fortunato na-
(j virgines incontaminatx, quas beato periftylio liberse feclufaz,
a fua ccenobia colunt,priuiquam feiant,quid valeant hujusor-
ble&araenta , St fiuxas voluptatis delimmenta,

......

P O ani-

:•

ii 4 PRiELUDIUM

O animx torni melioris forte rotatae,

Eft quibus ha:c fcite nofcere velle datum!
Indubium eft illis cimelia tanta manere,
Quanta nec humano corde voluta latent.
Ecquaitcm gloria major, qua: lausmajor, laborque major?quar
infcvincere naruram rebellanrem, pedibus prorerere tyrannur
dome(ricum,Parrhum& Lacedaemonem vivere m Cypro, retr
tergum abjicere immundiria: omnis receptaculumjnihihpulchc!
rimum, nihihcudinifque pelagus :

Mundus enim haur mundus, fed polluit hercule mundos>
Ergo manens Mundo quomodo mundus eris?

Pifces oceani incola?,Neptunique parafiri femper, ne capianturlc
in periculo lunt, quibus piicarores nulla non hora infidianturW
mtlle retium, faginarum,hamorumque generaadaprant, mille aip
tificia, dolofque ad incailiculandum adhibent. Cofmopolitis i
mau hujus mundi exipatiantibus majoraciam imminenr diicr:
mina, quibus, fcilicer diaboli, mahgni 1II1 fpiritus, nullo non teni
pore infidias ftruunt, hamiota: hi veriutiilimi, qui diu nocliiqu
cxplorant, & in occuito latent, varia tendicula,cafies, laqueofqu
in eorum perniciem tendunt. LadlarorSataras perpetuo perho
arquor obvolitat , iemper navigat omnem m partt m cxcubans
rece femper &efcam manibus prarferc, urincauram animulam dc
faginet,ac in cafies iuos concludat. perrrahatque.

Ah ergo! nec de nihiloingemino , fcelices jure , terque , qua
terque, millsefque beara: dicenda: virgines,virguncula:que invic
lara:, qua: Zcphvro benigniorc affiata: optarum in terra vivefi
tium portum intrarunt , & ab omnibus Labyrinthi hujus flex 1
bus fe expediunti Mundos muliebrcs omncj, floccipLndunt, v*
ftes aurcas limbis circumdatas rcjiciimt , carcnulafque adamanr
radunte, nec non umonibus rutilantibus cxornatas,annulos,mc
niliaque preriofa qualucunque negligunf,-5c cxt.era cofmia bland.
mcma dcipiciunt, utobfequio divmoperpetuis devinciantur fa

der

PROSIMETRICUM. n?

eribuSjChriftiimque intcrris mendicantcm, nudum ac crucifi-

um folenni fibi tedi jungentes, eodem in coelis, Rege poli fo-

que,gcnitore lucis & vitse, mortifque menfore potiantur,&ip-

jm in perpetuas defponfent aeternitates, 2 quo fponfo donabun-

i .ir his omnibus inexcogitabilibus muneribus, qux mens conci-

. .ere non poteft, majeftatem, opes, & quidquid humanos ad fe

3 apit animos, non dabit, at profundet pedibus ipfarum fidiflimus

;. le,prsetenerrimiifque amafioDeus,cilicii loco limbus illis erit vel

)fo ccelefti balteo fignis ftellantibus picto prseftantior ; Merce-

emenimvero incomparabilem, proh ternobile tenerafcentium

■ irguncularum prsemium ! ut fibi fcilicet foli inhasreant,ipfiufque

leditentur obfequium, laudem & gloriam , cui pura & cafta me-

:;)dia, miritonaque voce perlitabunt,infufflante pneumone amo-

ii.s divini flamine turgido, cujus occulto caloris ne&arc delibutx

| jperccelcftibus delitiis medullitiis perfundentur, ac longe lon-

iiori quidem tum candidiori honeftse voluptatis face , quam per-

crui poiliint, quse terreno hoc incolatu , tetroque (Jrbis carcerc

jlauduntur.

» Imo vcrofi omnia illa, Stqua?cunque mundus habet deleclabi-
la, ad ea, quse in ccelis funt gaudiofa, vel delitioia, expendatis ,
Jpedores & putores videbuntur ,• quidquid eft enim in hoc me-
rlhitico puteo Venerts vel amoris, pellicator nominari debet de
xapanaribus exortus plagis.

Qiiia infcrior hic nofter Globus inftar falfse, deceptitioeque eft
^fficinse, cujus merces omnes, creatura? inquam etiam ncbiliflimaz
|: prseclarifllmx, non nifi figna funt, typi, ac notaz qusedam di~
Jitiarum merciiimque, quae in ampliflimo illo divinas majeftatis
:<econditorio continentur^ Quptus itaque, modo fapit, non liben-
• iflime defudabit, decertabit pro ccelefti illa polyplufia Hierufa-
-f tm ? quantum pro cxiguis urbeculis,qus tantum opera:, cala-

!aitatis, fangvinifque fteterunt, autquantum pro pufillo terre,
ninutamunitiuncula exantlatur? ciim tamenOrbisuniverfus ad
:ienfuram cceleftis illiusUrbis pundtulum fit.

P 2 Quod

m6 p-RiELUDIUM

Quod ii igitur tellus; qux nobis tam vafta, adeoque arapla vi
detur,ad axem, quem fol fuo rotatu agic,ufquc exigua eft,quan
rula finc caetera minutiora, exilioraque corpora , fi jam non cun
il!o planetarum principe, quinimo cum rebus grandioribus , qua
coelum inrerius cenec,conferancur? plus dico, ac fi omnis Gra
cia in armis fteceric, fi decennali bello Trojam cxrenuaric, uni
verfam urbem inccnderic, Canco generofiflimorum juvenum
Heroiimque fangvine& incericu depugnacum firpro unaHelena
vah peftilenciam ! digne eapropcer effervefcens infanio,

Expecicur canco cam Curpis adulcera bello !

Quid icaq-, nos pro incrcaca illaDei fpecioficaCe,pro cranfvenuftif
fima illa aecernse vericacis , feu divinitacis forma concempland.
facere par eft ? incomparabilicer enim pulchrior cft hieroduli
Chriftianorum, quam Helena Gracorum ; hic Camen,eheu, um
bella imaginaria, uc fsepe nos ccelo, Deo, bonis omnibus orbat
raalifque involvic ascernalibus !

Homo Dei creatura^ Quare brevi moritura ,

Ec in carnc orirura, Eft cibi cam parva cura,

Pro fempiterna gloria?
Quae quod quanta fic fi fcires, Non utique deperires ,
Nec mundana fic ambires , Aut humana fic fitires,

Vanida traftcoria.

Melliflue mehcrcule mclleo cxcurfum flumine ! quid namqtfi
gloriofius, ecquid vicloriofius , quam, mundo poftcergaro, Cocutt
mundnm habere fubpedibus? Vah lumen incomparabile, 6 fcin
cillam torris inexnsftuabilis ! cu pedtus force & inexpugnabile,n
poces, quod nemo poceft, eflicere, illicere, ecquis enim adulrc
rum vifco folirse libidinis illaqueatum ab inveceraca fpurcae lu
bricicatis confvetudine avellere ? in pelle pellicem , cui omni.
orbis balnca ad munditiem non fufticiunc

,'Ba

PROSIMETRICUM. 117

(Balnea corniccm non purgant,& meretricem;
Nix nec enim cornix, meretrix nec munda fic unda)

Prece vel pretioex profundo vitiorum ccenoabftrahere ? abftra-
rit & avuliit ad ipfam ufque divifionem anima? pertingens gra-
;ia, charitafque divina, abduxit Magdalenas, Lenas,Pelagias, Lai-
. das, thaidasj atqueindies tot teneras, Sybariticeq;educatas filias
i parentibus^patrimoniisjmatrimoniisjdivitiisjdelitiisaquafi ab u-
beribusmundiadChrifti vulnera perducens-, Prae hujufmodi er-
*o,fimiliumq> pertrcclatione, fi velipCumpbilofiphorumpharmac^i of-
erretur mihi ad impendendum, renutarem, &, modo eloquar, ut
entio,pro eo ferme, quod Hecalc pauperrima daret, reputarem %
iam 5 ut verbo abfolvam,ditatus fum ego nunc fol&rerum harum
; :ognitione, fuaviter propria inpelle quiefcens :
Nunc folum virtute mea me fulcio, flrmo >
Pauperiemque probam lauta fine dote requiro,
Ha^c efl una meo pliis apta medeladolori,
iiuod fciam,non omnibus, & prsecipue mihi, cxpedire ad lalu-
em,habere cum fanitate divitiarum & honorum libertatem, Sz
; d,anne tritum,non in divinis tantiim, fed & humanis efbliteris?
mjufce fvadeke nunquid hagiographa , codicefque faeri pleni
lunt ?

Nonne homo,quando locum nimis afTurgifcit in altum,

:3erebrum fibi fentit inverci , ita ut de rebus minimis fubtus

. :xi(tentibus judicare bene non poflic? Noctua fimiliter, non-

" le quanto fublimius de die volat , tanto miniis videtK? Non

fecus nos in aitis majeftatibus 5 & in die ac claritate mun-

jhnx dignitatis , proiperkatifque conflituti, vifum verce fa-

' nentiaz perdimus , Cum ejjet in honore bomo, non intetlexit j quia

'enflimum eff , veroque verius, voluptates, dmtias, mundf-

jue hujus bianditias, principalem efle caufiam lapfiis tot fcele-

' torum hominum > horribilifque damnationis animarum ipfo-

um>

P 3 Tur-

n8 PRiELUDIUM

Turgida nunquid enim Crcefum fortuna fefellit ?

Cofmophilus faruus, & infanus, cui omnia ad votum fluunt, qu
profpero fortunse vento utitur , qui blanda in rebus fuis malaci;
gaudet, qui inquam extra tempeftatem eft, & in delitiarum, vo
luptatiimque rivis obnatat , is de Deo nihilum laborat, de mort<
non cogitat,judicium non pertimefcit, tartarum non horrefcit
nullam animx , falutifve rationem habet s atque hoc folum lll
cervicem infringit ., hoc ipfius ruinx, exitiique cauffa & occafio

Hic ego fed balbus,quia non intelligar ulli,
Terreus & carpet talia texta puer.

Non dicitur noclis illa domina luna occrecari , vel pati eclipfin
nifi cumplena,quam enim diu dimidiata eft, kin cornua curvaj
ta, ab hujufmodi deliquio immunis exiftit ,• eodem modo homc
non confpicitur a bono deficere,nifi honore madtatus, diftentiifj
que divitiis : Sed haec hic latiiis exporrigenda funt , feriefqu<
harc pertexenda : eadem Phcebe,cum plena,afole, unde lumeij
fuum mutuatur, eft'remotiorj itanos, quo locupletiores fumus
opibufque pleniores, eo fere femper remotius vivimusafole ju
ftitix. Fertur dc certo quodam pelagio pi(ce,qudd,animadvef
tens mare commotum, fecurus intrepidufque per undasvagetur
prefciens quafi fe illo tempore a pifcatoribus non captum iri
haud aliter quoquc homo prudens , cuique res animae fua* cord
eft, tempore tribulationis tempeftuofo laetatur,cognofcens fepe
hanc a carnalibus faginis, cafllbufque tutum futurum.

Divitiaz fiquidem , luxus, &opes, & honores
Transmutant mores, atqui raro in meliores.

Tunc Helotarum inftar vivitur, graecatur, pergracatur : fragilita
tis nempe humanas nimia in profperis rebus oblivio eft j volu \
ptatum cceno, divitiarumque fceno obfepulti heluamur, popina I

muri

PROSTMETRICUM. u 9

nur, bacchamur, neporamur ; tunc relinquitur ccelum Deo, fibi
>erpecuain terris vita opratur, tunccum fcpicuns propter volu-
)rates dilcedimus a ccetu phi!ofophantium,tunc cum m.agnis il-

' is Babyloniorum MonarchisNabuchodonoforibus(illis inquarn,
jui fanctiflimum limulac ampliflimum Hieroiolymorum tem-

• )lum diripucrunt^apotheoiin^cum Alexandns & volumus nos,
Se jubcmiii) adorari, ac in Deorum numerum, canonemque rc-

L tanij

Ad fcelus atque nefas quodcunque eft purpura ducis !

)eftrahitis, ecaftor diftrahitis, &: divenditis glorix hsereditatem
ninoripretio,quam lentis edulio, vos opraefentes puiillitates, &
enuitares voluptatum, cupediariimque mundanarum,

Nemo putet dominis fimul infervire duobus,
Non poterir pariter Thens & Galarea procari>
Alterms vires amor alter caflat amoris,
Ut perit, in plures rivos qui ducitur, amnis,-

)ulcedinis exintegro mellilo fuffundimini mari , 'Periclitatur ca^
itas in delitiis, humditas m divitns, pietas in negotw , veritas in multi-
iqme j charitas mfircuio nequamsjugite di medio babylonis> & falvate
nimcis vejlras,

Quisquis amas Mundum, bene profpice, quo fk eundum,
Ut via, fic vita eft fracidam fortita mephirim,
Nam via, qua vadis, via peflima, plcnaque cladis^-

§ 12.

^ Arnalis igitur volupras ( quemadmodum fcite & ophtal-
^> mophaner^s prophetarum omnium rex , regumque prophe-
i Salomon fub fymbolo procacis fceminse prsefiguravit_) cu ave-
'■■ i nos via abftrahisi ac abducis ;

Turius cft mulro Bafllifci cernere frontem,
Quam bene fcemella* fpcftare falads ocellos j
Lxpertus dico,nulium efl fub fole venenum,

Quod

120 PRiELUDIUM

Quod tantoperc fugiendum eft - juvenilibus praefertim anni?
c^uan confvetudo exercendi furta/ hxc enim fcabics, & prav
c o:iIis juventutis pernicies.ubi femel prcbe inolevit, & prim
lanuginis artatem mifere illattavit, poterit quafi nunquam aoj
plius de cartero eradicari ,• Vitium luxuria? horrendum proriiisi
ac pene infanabile malum eft,

Omnes humanos fanat medicina dolores,
Solus nulla arte eft medicabilis ufus amoris.

Id ipfum non inepte Veteres fub fabuloforum myfteriorum frl
volucris indicarunt. Deperibat Apollj in formoiam aphnenl
illa dedignata amatorem,omnia illius afpernabarur officia, vehl
in iilicem durata fuifteti tam implacata, mdeliexa, lllacrymabj
lis,ut nec precibus feexorari pateretur, vocefque ullaj> trattab
lis audiret, nec pretio ullo induceretur, ied neque minaciis quai|
quam terribiliflimis moveretur, utvoris illius quidquam conce
deret; fubpudefa£his Apollo, deiratis quod-fuse potentiam fn
ftratam ccrneret, in laurum transfiguravir muherem , cui amc
rem fui infunderenequierar,cumque fupenora cogiratione vo
veret, ac amoris incendiis prxcordia ilhus perdite , & pertinac
ter deflagrarent,

Hanc quoque Phcebus amar, pofiraque in ftipite dextra,
Sentit adhuc trcpidare nova fub cortice pcclrus,
Complexiifque fuis, ramus, ut membra, lacertis,

Ofcula dat ligno: Laurum diftuaviari cupiens, quodDaphnedi
r,a negabat.refugit quoque ofcula lignum •, quam difficilis Dapli
ne, tam rigida laurus, non permittebat fuavia, & defugicb.it arr
plexusj Quorfum, putaris, hxc Veterum fabula fpcftat? ur lie
niflcarent confvctudinis in amore eflicacitatem , & quam n* m
tcr animse adhxreat , utque difBcile eam deferat Averfabatii
Daphne Apolhnem, qui, tametii eam in laurum commutaflet
cquidem illam amabat,& ipfaecontra, eciam in arborem verfa

a:qu

PROSIMETRICUM. 121

eque illum refugiebat , dedignata amplexus , abominata amo-
es-,

Ofcula dat ligno,refugit tamen ofcula lignum.
^uia veneria paffio, quse frequentiore ufu in habitum abiit, ea*
enus occupat animum , quatenus vix eam cxcutere poflimus,
r el fi omnium virium contentioneid velimus, & unice curemus.
Jluftrabo hanc vobis adhuc, quanquam fuopte genio, & ipfomec
xperimento notiflimam perfpicuitatem , illo alio Antiquorum
ommento,quod illi in Deum amoris Cupidinem fecerunt : Deo
lli affinxit alas ingeniofa vetuftas,nec imprudenter hercle id fa-
tum , a quocunque factum , quod fcilicet alatus pingeretur Cu-
>ido.

Is quicunque fuit, puerum qui pinxit amorem,

Nonne putas dofras hunc habuifle manus ?
Hic homines primum fine fenfu vivere vidit,

Etfacili magnasfruge perire penus:
Idem non temere ventofas addidit alas,

Fecit & humano currere corde Deum $
Scilicet alterna quoniam jaftamur in unda,

Noftraque non unquam fpes requieta manet.
Hamataque manus merito munitur habena,

Gnofiaque ex humeris rite phar£tra jacet:
Lymphat enim citius, tuti quam cernimus hoftem ,

Exque illo immunis vulnere nemo redit.
In me tela manent, puerique falacis imago,

Sed penitus pennas perdidit ille fuas.
Nam volat e noftro defixus pectore nufquam ,

Inque meo femper fangvine bella gerit.
Quid juvat enervis, ficcifque habitare medullis?

Si fic eft, alio fpicula mitte tua.
Eft ifto haud ta&os fatius tentafte veneno,

Non ego 3 fed volupis faucia vena mea eft,

Q_ Quam

iiz PR^LUDIUM

Quam fi difpuleris, quis erit } qui talia cantct,

Hxc mea mufa levis, gloria magna tua eft,

Qua; caput, ac oculos, & labra rubella puelke,

Et canit ut poflint molliter ire pedes,&c.

Ut jam autem alatus erat Cupido, fic mater ejus teftudiner

calcabat Vctcribus, at quae caufla, quod alas Cupidini, Veneri

pedibus tcfludinem appinxerint? Venerem Deorum nuntius ad

mirabundus lic aftatur.

O Paphia! ecquaenam hsec facies, teftudo quid illa
} ceda valet, molli quam pede Diva premis?

Tali enim forma edolavit eam infignis ille ftaruarius Phidias , al;
pernicitatem fignin*cari,tarditatis veroindicium efle tcftudinen
id pervulgatiflimum eft,fic ut nemo nefciat, idcirco namqueO'
ftudo dicitur

Spifligrada, herbigrada, domiporta, & fangvine crafla,
Sub pedibus Veneris Cous quam pinxit Apelles.
Qux modicum habet fangvinis , & fuum perpetuo circumfe
domicilium, hcrbifque praepcdita, foliim inambulat prata^quij,
miruni, quod lanee, lenteque incedat f Recurrit nunc quxftic»
cur quado axillis Cupidinis alas , quur Veneris pedibus teftud-
nem addiderit docla antiquitas? dicam (moraliter nunc fcilicit
hanc fabulam fic exponendo; alias orthophyfice& propriiflim,
per alas Mercurius Philofophorum , perque teftudinem fal mu-
di, feu centrale, quod tanquam fixum, in,vel fub eo cooritur, d-
fignatur) id fecit, ut eo emblemate duo amoris effe&a ingeni-
fe adumbraret, indicaretque eum, qui amat, habcre alas , quiba
perniciflimo volatu inferre fe poflit aedibus ejus , quam diligi:,
fed ut inde difcedat, id tam argre , perfpifleque ficri , ac fi tefl>
dineos, plunmumque pra:gravatos , aut impeditos habeat ped<.\
Carnis proinde mollities miferrime homines obcsecat,incai-
tat,atquea vacatione rerum fublimium,maxime vero ad falutca
animce pertinentium, detinet, omniumquc jegerrime aliquano

ob)»-

PROSIMETRICUM. 123

}bfolefcit, & fc femper, dum profpere nobis res ex voto fucce-
jit, prodit. Hinc finxerunt iidem Vereres, Jovcm ipfum cap-
;um fuifle amore fpeciofiflimas puella? Jonis Jnachi amnis filiae,
reicifle autem idjunonem Jovis uxorem, quce zelotypia in ra-
oiern accenfa interimcre Jonem voluiflet -, intellcxir hocjupiter,
jrque jonem ab adornata jam neceeriperet , transformavkeam
n vaccam,ne aemulajunoagnofcereti

Jupiter Ionem redeuntem fede paterni

Viderat, & virgo, 6 Jove digna, tuoque beatum

Nefcio quem fa&ura toro,pete, dixerat, umbras ,

Aut horum, aut horum nemorum ( & monftraverat ambas)

Dum calet,& medio (ol eft altiflimusOrbe,

Quod fi fbla times latebras intrare fcrarum,

Praefide tuta Deo nemorum fccrera fubibis,

Nec de plebe Dco, fed qui cceleftia magna

Sceptra manu reneo, tremulentaque fulmina vibro,

Ne fuge me s fugiebat enim jam pafcua Lernae,

Confiraque arboribus Dircaea reliquerat arvaj

Cum Dcus indu&i totamcaligine terram

Occuluit, tenuitque fugam, rapuitque pudorem.

Inrerea medios )uno defpexir in agros,

Et noftis faciem nebulas fecifle repentes

Sub nitido mirata die, non fluminis illas

Efle, nec humenti icnfit tellure remitti j

Atque fuus coniux ubi fit circumfpicir,ut quae

Deprenfi rotics bene noflet furta manti,

Quem poftquam cceio non repperir, aut ego fallor,

Aur ego ludor,ait, delapfaque ab arrhere fummo,

Conftirit in terris nebulafque recedere juflit :

Conjugis adveritum prarfenferat, inque glabellam

Pulchcllam Ioncm mutaverat ille juvencam.

Hic jam videte, quanta fuerit Antiquorum ingenii fublimitas, &

Qj* qua-

124 PRiELUDIUM

quarc nimisquam verum fit,quod dixi, nimirum, vitium luxu
rise JEgerrime aliquando defvefieri, occultarique pofle*, quid vc
luit|upiter,ciim puellam in vaccam vertit,nonne ut cum tran! 1
formata amica 1 ccretim fua exerceret furta, ficque lateret virgc
quam dcperibat ? imo fane hoc voluit, fed advertite, qualiter fu
illum aftutia luferit , & cautio , qua ipfam contegere fatagebat :
rem detexerit,urque per eofdem gradus, per quos ille ad occu i
tandam eam perrexerat,in cognitionem fuse luxuriei, nequitia
que alios adduxerit; ipfanamquein vaccam tranfanimata pue
la,ubicunque veftigia imprimebat, feipiam tacite & facete

Prodebat, nomenque fuum , cafufque premebatj
Litera pro verbis, quam pes in pulvere duxit,
Corporis indicium mutati trifte peregit:

Etenim ut vacca pedem habet rotundum ac fifliim, fic quotic
arenam aut faburram calcabat , fidlira quidem I; rotunditate au
temOformabatjigitur quovis pafiu, quonefque pedes in terrar
defigebat, nomen fuum Io exprimebat,ac veluti defcribcbat,i
per eandem viam , qua charam amiculam fuam ignotam Jupit
voluit, cognita fieret , qux nunquam pedes in terram fubmitt<
bat, quin fimullo Io velut clamarerliquaraque vocediceret,Eg(
ego illa Jovi in amoribus Io,ego ejus diktla, ego illius delitiun,
ego rivalis Iunonis &c. Eundem jam fic petulantem animum i
rebus fecundis excitate item nos docent paginse facrse : anno
enim portentum lllud virorum , miraculum orbis, victoriifqu
plurimis,

Robore & Herculeo notus fuper aethera Sampfon ,

InDalidse refidebat finu, ciim a Philiftxis comprehenfus Sz vir
ftus, harcque inadvertentia ruinx illi fuit occafio ? ita profi
616, qualirer & plerique adhuc noftrum virtutum operibus illi
ftres, quod nimiiim incurii nobis ipfis non providearaus, intei

dumqu

PROSIMETRICUM. *»j

:umque in voluptatis, ac carnis gremio, quae Philiftsea & rjrodi-

oria Dalida eft, jaceamus , fxpc ab inimicis obruimur , inque

txtremam decidimus captivitatem,qua2 tandem exitii>interitus,

erditionifque noftrae occafio eft : Rem hanc fcite deintegro o-

ulis fubjiciam, audite mira.

i Die quodam fub occafum vir opulentus & magni nominis cum

otafamilia in amceniifimam villam ad pollu&um feceilit, vo-

iptati liberius cum fuis indulturus,- hicdomus abletta& abun-

; ansj condavia , praefertim Domini, vario cum periftromate

xornata , ledHcse conopceis veftitae , ad voluptatem nihil non

gregie paratum^inter famulos autem homo fuit fceleftus,quiin

amhilari potatione Hero &confervis aliis lethargum mifcuit,ita

lenque tam vino , quam medicamento in veternum dati funt :

Jo&c media,cum vivi pene ut mortuidormirent,nequam illc

v)omini fui proditor,laverniones & praedones , fpumam ac fedi-

«en hominum, referatis fonbus domo recepit, hi ubi sedes ex-

^ilarunt, ii* domus Dominum vim omnem converterunt , pa~

' um illis fuerat mgenti damno afFecifte, nifi & horribile ipe-

:i raculum adjungerent:igitur Herum veternofum e cubiculo, ex

Mibus velut internecinum exportant , & campo aperto depo-

f : tum relinquunt s interca ccelum fcedis tempeftatibus mifceri,

i&iicare fulgura , mugire tonitrua , nimbi precipitare , itatan-

1 -em diftertereHerus veternofus,circumfpicere, pavere,in alium

! u rbem fe delatum putare, horrere ac obftupefcere , nuda fe hu-

] 10, extra cubiculum,extraque xdes, fine famulis , citra omnem

pem & folatium, inter pluvias,inter turbinofas aeris injurias at-

ue procellas, rigentem gelu,irato cceio deftitutum,& omniqua-

ue occidiiTimum.

Vultis jam hunc virum femel nominem ? date veniam , quif-

ue noftrum eft vir ille perditiilimus , quando voluptati va-

amus , quibus nequiifimus proditor fervus , videlicet mun-

■ i luxus, catalepfm propinat , ita boni nos Heri in exitium

Q. 3 P ro "

126 PRiELUDIUM

proprium fopiti, non dormitare tantijm, fed infigniter Iethar-
laborare incipimus, moveamur, vellamur , moneamur, impel
mur,at e vttcrno nolfro non ex< iramur, oculos inrellcctus n
apcnunr,quos cataleptica prolubia vincunt, nec fcnrimus, dum
hdo cupediarum canm mebriari obfopimus ; Volitat fane sj
quando rn fublime accipiter, oculos tamcn fuos in terram con
nuo detorquef , ut praedam, quam mde diicupit, eripiat : nai.
ram hanc milvi ac morcs nos, quando in fpatulisJuxibiifque r-
bis videmur fapientes, imitamur ,• fublimia enim nonnunqiud
quidem perimus, alra fapiendo.ccelique ipias tranicemlendo r
bes, a(t humanarum cupiditati rerum inhiantes, perpuiuo teli
rcmintuemur.

■

§■ 13-

VErborumfuorumfubtilitate-Scamplitudincquod rudifasm
tenuirafqne non potett, det rem hanc mage deiicatam ft
mus ille Eccleiiae Dcttor Aurelius. J^etment bic & irretiunt nos -,
gce nugarum, £J vanitates vanitatum^ volupt^ divttm, amiciUce , qua
lacerant vejhs nojlru cames> Divitiae dividunt, dantque animos,
ftus, flatus: Interrogatusego femel a difcipul > quopiam meo r
deirion,cxteriique meliori, quaiis fortaflis fierem, ii fcmeldi
cito forem , mox adjeci fimul cum quxiko, dic mi qualis el
filiyCi femel fecreto leo fieres?

Sarpe rogas//', qualis fim forte futurus,
Cum fiam locuples,ilico iimque porens^

Mene putas mores narrare potefle futuros,
Dic , ubi tu fies, mi, leo, qualis eris ?

Tantundem refpondifTem, idcm funt,leo &dives,nec vacanl
dum quippc omnium radice malorum ope pecuniarum valeir
divitiariimque torrente fcatemus, tunc ad modum lconis fuj
bimus,& fupra nosimus,tunc vcrmiculus opum iuperbiaanin
nottram fauciat, inebriat, lumenque racioms amulitur, tunc

PROSIMETRICUM. 127

eam peftilens ille tumor, demens ille fumus, infernalis illa efta-
f nathx nos inflat, pias cogitationes corrumpit, proprias paflio-
rs fortificat,vitiifque materiam ac facem fubminiftrat,nec lon
11 tunc, ut clarus fons Narcifli, quiipfum inamoratum mifere
r rire fccit, illadl:at,tramitemque avernalem nobispatefacity Ex-
umem ergo meritoj

O infcelices cundtarum nequitiarum

Divitias & opes irritamenta malorum!

Dextris rebus homo nunquamnon pene protcrvit y

Fortes namque pedes,qui tolerare dapes :
Hasfubit illa comes fortunce dira libido,

Non lolitae veftes, aut prior aula placet.

J:runt bombycum cuftodes, quia fericinese illse tineae, quamdiu
lori viridibus vi&itant foliis, adeo tenerse & delicatse fint, ut
l.jninimum cceli fragorculum , tonitruque perterreantur , ac
pptum filandiopus interrumpentes, fa:penumero emoriantur*
li omnino & nos viroribus affvefadti , id eft, voluptatibus ve-
'bntes, ufque teneri &: molliculi fimus, ut, fi quarido bonum,
Jumvefubinde opus cceperimus,primula peccandi occafione ob-
:i, pnmoque tentationis tonitru ingruente, ab inchoato defi-
tmus, ficque fomentis plerumque noftris immoriamur .,- idcir-
flos, faxquelnfubrise, re quam nomine dulcior,qui& melan-
1 habuifle in ore, quam voces videtur, taliter in hoc propofitum
lellca. fua egreditureloquentia,- Res plurimos

Supplantaverunt, & la&avere fecunda?,
Quos non crudeles potuerunt frangerc pcena?.

'enuitas quidem vena, at virtute divinorum pulchritudo me-
'orum> Vah ergo noftram dementiam, fed 6 immenfum divi->
pe clementise pelagus, irremunerabilemqueDei bonitatemlcum,
E ,• quod acerbl frequenter atque iniqua nobis accidere opina-
':ur fortuna,non nifi ex paterni, clementique Dei providentia

nobis

128 PRiELUDIUM

nobis contingat, qui nutricis inftar, ut infantem ablafret, fcll
iinapi, aut abiynthio papillas oblinit, quatenus ille amaritudine;
prxlcntifcens a la£re fugendo fefc amoveat •, Eundem in modu
ut nutricatrix perbenigniflima Deus ab uberibus hujus faxul
dulciquc carnalium voluptatum lacte alumnos nos abducat, pr
priam imbecillitatcm aflidud nobis in memoriam reducat , a«l
quejugem morris , m quo fcelicitas vitas noftrae tota confifti
meditationem nosadducat, confulto prsemeditatoque divitia,
voluptates, ac honores abfynthio, aloe,& amaritudine obungit
At funiculum hunc latiiis obiter ref >luturus, & per quaii tri.
dem extenfurusy primus A&orum trium in hoc fe theatro pn.
fentat Lacedcemoniorum Imperator Paufanias, qui, cum olim in-
ni quodam fuperbiae typhone inflatus , in magna hominum cu
rona a Simonide Mago popofciflet , ut fibi prseclarum aliquc
dogma,e philofophicis fcriniis depromptum , aut prseceptui
quoddam memorabile efFaretur, adquod & vitam & mores, orij
nemque agendi rationem dirigeret ,• Simonides pro ea, qua pr>
ditus erat, prudenti,perfpecH Regis infolentii, quo eum&fai-
tliorem & fapientiorem redderet, ac infanos illos tumores , i!
nimium infolefceret, deturgere faceret>iVadet ut mortem ufq^
in animo haberet, femperque cogitarer, vivere fe mortalem ,
proinde variis expoiitum miferiis , brevique moriturum$ Qul
Vero jam aliud efrato hoc Philofophus dicere voluit, quam ni- 1
lam legcm probatiorcm , nullum praeceptum falubrius j nullut J
ad arrogantiam, contumaciamque alicujus retundendam, effic* I
cius medium & remedium haberi poile,quam vilitatem originj, i
conditionifque fua: nihilitatem ei ob oculos ponere, & exitun, i
Libitinam , ipfifque exequias ad mentem rcvocare ? Elogiui )
aedepol peregrcgium, dogmaque excellentiflimum ! Sed fequu- i
tur rariora Teftamenti tabulis ftatuit quondam Regina Sen- i
ramis fepulchri fuimonumento ut hi characteres infculperenti y » :
T.QJ^F.R.N.I.A:D,L.S.QJ^O.

PROSIMETRICUM. 129

Tu' QuisQuis Fueris Regum Nunc Indigus Auri,
Devolvens Lapidem, Sumito QuotQuot Opus :
itex autemPerfarumDarius hos characleres cum legiffet, eonim-
aie interpretationem percepiflet,auri cupiditate exftimulantej fe«
-lulturam, thefauri ingentis fpe reperiundi fibi propofita; reclu-
li mandavir, fed fpe iua digne ludificatus eft, & voto excidit, ni-
lil enim prseter ofta , fcetorem, ac putifcenscadaverillic reper-
1 |Uin, cum his verficulis,

Ni malus, & auri famis infatiabilis efles,
Functorum nunquam voluifles mungere peras,
Talis eris, qui calce teris mea bufta pedefter,

Qualiter hic jacco putrida,talis eris.
SisCxfar, Macedo, moderator totius Orbis,

Aut Cato, vel Cicero, denique talis eris.
Difce morh quifquis referas hsec fcripta viator,

.^Equa manent omnes funera, dtfie mori.
Difce mori dives, difcat cum paupere Rex, Grex,

Doctus & indoctus, junior atquefenex.

ijflfquamvis hoc ridiculum, Reginaque ha?c pudoris tantum in-
^utiendi gratia, id fieri juflerit, hinc tamen myftiCe edocemur,
hjfullum haberi thefaurum in mundo meliorem, nullum luculen-
JJtiorem, quam mortuorum interdum excuflifle oflaj Et fane, fi
lituis morti confulenti aufcultare voluerit, ditiflimus brevi, fapi-
\ ntiffimiifque futurus eflet, omnes enim virtutes diligeret , ac
u iriis omnibus valediceret, nuntiiimque mitteret , & cunclam
nt:iundi negligeret vanitatem.,- Trias autem ut completa fiat, fub-
iucdtendum apophtegma sequis auribus excipite.EditurdeZeno-
2 | e philofopho, eum, cum aliquando ab Apollinis cortina , qua ra^
•j |ione vitam honefte inftitueret , morcs dirigeret , vitia vitaret ,
i^irtutes confe£taretur , &ccquonam modo vitae fpatium cum

onore traduceret , fcifcitatus eflet , hoc ex adytis accepifle re-

ponfi •, UY filutos corfore confiikret.

R Dum

i;6 PRiELUDIUM

Dum jam hoc Delphici Dei oraculum maturius mccum appei
do, &excutio,videtur veridicus ille Deus eum, ac poft eum or>
nes omnino mortales edocere voluifle, unicam ad vitam iancT ;
laudabiliterque tranfigendam,&: diem fupremum fumma in fo
licitate claudendum , efte viam , rapacem illam, falcigeramqu
Parcam Mortemconftinuo anreoculos habere,ac nofte fe ipfur,
nofTe inquam momen, nofte hominem fe elTe, qui,ubi oritur,i|
moritur^ debilitatu excmplum, quoniam nihil eft homine debilu,
rafmam temporis> quia unico anno, menfe, die, rapir eum tempu,
exuirque nunc pulchritudine,nuncvifu, nunc cnnibus,dentibi>
viribiiique corporis :

Fungus homo levis eft, minima" aui corruit aura,
Qui manet in nullo ftanfque tenaxque loco.

Nam modo frigoribus premirur, modo folvirur asftu,
Et, modo quam portat, cras cruce funus erit.

Jfortuna lufum, quia projecTis taxillis, de divite facit pauperem, i
cconverfo, ex honorato contemptibilem,&econtra, eft pro qu*
litate cafus taxillorum;

Si fortuna volet, fies dc paupere dives,
Si volet hrec eadem, fies de divite pauper,
Si fortuna volet,fies dc prseftite miles,
Si volet haec eadem, fies de milire praeftesi

Calimititis bilincem , quia in arquali pondere trutinre, appofitai
appenfamque elTe miferiam & profperitatem, experitur ;

LucTibus admixtam vitam mortalibus olim

Dicirur inftruxifte Deumque hominumque Monarcha.

Quam itaque diu hac luce utimur , vivere quidem videmur, fil
veniis ailidue morimur, aur falrcm viram vcrbo retinemus , :
ipfa aurcm amifimus, ( > ur viram hanc noftram caducam polio
clcgaatuloque fermone quidam, fancTirate non minus,quam err

ditio*

PROSIMETRICUM. 131

t litione notiilImus,prodelineavir ! quando ait , Ejusmodi vita no~

ra cji^fratres, qui fluxam vitam trahimus 3 cujusmodi in terrd ludus, ut>

iimnon /imus, nafcamur; cum nati fumus , rurfum diffohamur -. in/om-

1 lium lumus minime confftens, jpeclrum-, quodteneri non poteft , avis prcttc-

X \euntis volatus, navis in mari ve/ligium non habens^puuis, vapor , ros ma-

liii utimis^flos fuo temfcre pullulafctns , & fuo temporc etnarcefcens s Sa:cu-

r orum iraque temporumque ludibrium eft vita noftra, propudio-

liuiam cx re obfcoenifllma ducimus originem, vixque ea fceditare

pifcmerfimus, quando in eandem magno vclut impetu rcdimus :

«omnium fumus hominis miielluli, quem iua noclu imaginatio

udificat, ut fublimem fe magnifico in throno Regem fecundum

[uictcm videar,qui, ubi iub dio atque in trivio nocTrem tranfe-

;it, ex duro fractus iolo, ex frigore rigidus, ex egeftate nudus, ex

onga efuntione famelicus evigiiac s Umbella fumus , quam ll

<ra_nfare manu velitis, non poteftis: Nonne aves, an non naves

umus? quarum illa: pennarum remigio ventos , hx carbaforum

i,i|lispelagus fulcant, ied iola veftigia qusedam earum, qux in tran-

|i itu relinquunt, aft talia, quo nuiiius fint ufque radiantes,perfpi-

aceique luminum obrutus, ur ea perluftrare poflint. Pulviscu-

us fumus, qui eo graviorem fibi ruinam paric, quo fublimiiis fe a

xnrorum alpiriru ferri permittic : Roiculus fumus , qui vix fo-

em confpicarur, quando vel pro reverentia ceditde loco,velprx

imore arque admirarione Cam fplendidaf majeftatis confumicur

k diftabeicit: Flofculus fumus , quemfol unus videc aperCum,

Eiragran rem , morruum : C iim ergo cam mulca fimus, & nos, vita-

jue noilra ; equidem dicendum, quod eapropcer nil fimus, jufte-

|ue exclamandum :

Stamina quam pendent fragili mortalia filo,
Ut miferum noftrum vivere volvit onus!

>i enim fpeftemus corpus noftrum, angufta domus eft, ofricina
imferiarum, per anagramma porcus, fterquilinium nive cooper-
! um, quod levis febnculauno die dilcooperic:

R 2 Quan-

ijt PRiELUDIUM

Qtiantula mars hominum corpufcula fola fatetur.
Nil eis abjc£Hus,nil calamitolius s Merito ergo homo bulla vc
catur,parva bullula, qux cum

Suftoilit fe atquc effert, mox vanefcit in auras ;

Cujus infame fuit exordium,vita aerumnabilis, finis vero affl
ftionem involvens , e corruptione nafcitur,inter lotium & fte
cus , parvo vivit tempore, & Iliadem proccllarum , infortunkr
riimque fecum trahit;

Ilico mortalcs inter mala multa fenefcunt.
Qui lutulenti adhuc, & madore matcrno diffluentes,futura» vit
prxfagire videntur mala,cum a vagitu prima ducant initia.

Vociferant A vel E quotquot nafcuntur ab Eva;
Jufte proinde hx vituperationes , nil homine tellus alit infcel
ciusi

Vita hominis Mors eft, finifque ab origine pendet,

Cui praftat non nafci, aut quim ocyffime aboleri, ut habct C
Tullio deSilcno fabula, qui, cum a Mida captus foret, hoc ci mi
neris pro fuamiflione dedifle fcribitur, docuifleRegem ,non n;
fci homini longe optimum efTe,proximum autem quamprimui
mori.

Qualibus ah vitx tenebris,quantifque periclis,
Degitur hoc vefci,quod nobis dicitur, aurac !

Sanc vellem, ut lingvam Ciceronis de confolatione hic paul
lum mihi pofTem accipere mutuo, qui nimirum humanse naturift
incommoda ita diligentcr & accurate exprefiit , ut quafi luendc f
rum fcclcrum ergo nafci homines, &: in hanc luccm ingredi poi.i
fis agnoicere s F*c en?m, inquit, nafci bominem, & in faccm cdi , coi\
tinuo fcnfies y non rerum bumanarum dominum & guhernatorem exortum
fed ver/hs miferiarum fenum aiqr.t incommodor/m : Optarcm inqua
ut lingva Hegefiai cujusdam philofophiCyrenaiciraihihic ade
fct, qui aliquando

Tr;

PROSIMETRICUM. i 3 >

Traditur eloquii tantl virtutc fuifle,
t tam dicere potuifle mala hujus vita:, ut homines fibimet la-
ueos injicere vellent. Non dubito, quin noftis,jam olim duos
^lebres apud Veteres extitiflc philofophos , genio moribiifque
ildediflimiles, at doctrini dogmatibufque parum,quorum unus

Perpetuo rifu laxabat falfa labella,

Si .bderitanus Democritus nimirum : alter vero
Planctibus afliduis fufpiria clara novabat ,
)uem dixere Heraclitum ,

Ifte nihil nifi rifit, & ille nihil nifi flcvit,
Iftene ridendus, flendus an ille magisf'
.\c fa:culi hujus vanitates, infanrafquc falfas exfibilabat, hic hu~
z|4anas deflebat miferias> Et digne profeeto, magna cum ratio-
Ir, nemincm enim fore credo, qui corde fuo non abyflbs quas-
lam fufpiriorum Jamentoriimque erumpere fentiat,fi animo per-
Inbulavcrit abjecliftima illa naturae noftrae epiphonemata, qui-
|us poetarum principesfortem noftram deplorant,Bullulam bul-
|:,Umbellam umbra,Somniumomniu&c.Si mente percurrcric
':,iasquerimonias,novercam naturam belluisplus,quam hominibus
Jiviflc, cum accommodatis cas naturse fux inftrumcntis exarma-
tjhominem vero inermemproduxeritj- quodqueipfasvivacio-
f :s fecerit & veeetiores, hominem autem temperamenti cutif-
ue mollioris, ad afliduas tam animi,quam corporis paflionesab-
i cerit; Si deniquepenes fe tacitus deliberaverit tot facra*pa-
f inae loca, quibus ufque adeo deprimitur natura noftra, ut ver-
•libus poftponi aliquoufque videatur ; Utinam vero hxc inter-
um ad arquiorem rationis ftateram nos inteftina terrae pendere-
ms, nobiscumque frequenter & ardenter perpenderemus , quia
- a rra,putredo,pulvis, cinis iimus, merumque nihil , non dubito
)re,quin alas noftras brevi eflemus conftricluri,

Quid cinis& pulvis, quid fordida terra fuperbis?
Cum ruis in cineres, ficut cinis ante fuifti.

R 3 Ec-

i 3 4 PR.ELUDIUM

Ecquis ergo in mcdiis, quibus patcmus continue, anguftiis, m
fcrns , &Tcjlamitatibus de fe vel tantillum audeat polliceri? e<l|
qmsprudens forcc fua inturgefcat , fuiique geftis liberius infol<B
fcat, dum humanx vitas varia reputabit mala?ecquisingeniofu
fcu fortuna: bonisconfidat,cum audiet tyrannum SamiorumPjfib
lycratem, ab opibus&fpIendoribusinftru&ifllmum,cruci aflixuri
Lydorum Regem Crcefum, cunctorum, quos hominum meme
ria pra^dicat, ditinimum,CyriPerfarum Medoriimque Regis iti
perio iubJitum,quinimoCyrumipfum, qui potentue iiue corni
m immenfum tollebat, in aliorum carcenbus conftitutum ? ub
nam veronunc aulas,regiufque illorum omnis comiratus,ubi on
ncspnores honores, ubiomnes, quas priiis habuerunt, divitias
opes ?

Ortus cunfta fuos repetunt,Matremque requirunt,
Sic redic 111 nihilum, quod fuit ante nihil.

..--■£■ 14-

Egic igitur homo in hac infortuniorum curia, & serumn;

rum, procellarumqueomnium vaftifllmum pelagus nangal
Cor humanum quid efte cxiftimatis? omnium mifenarum eft r
conditonums ied adhuc ad vivum melius lllud depingam, fuiiq
coloribus delincabo, valleculatft., quo naturahter omnes aqu
tnbulationum decurrunt. Porroautem ha:cipfacertiftima,ehe
cum animis noftris,dum laetis nos flabris fortunaafflar,non pe
trciflamus^quin potius omnibusiilhxc anobis conatibus,dump,
bulis volupratum,delitiariimque carnis vefeimur, amolimur, ns
turam pifcis Nautili (didti fic, quia navis < :Hgiem habet ; im
tautes, de quo fcnbitur, quod mari filenti & pacato eatenus J
aurce fuavi exponat, ut,quail conditionis fux oblirus, de pell
navis figuram formans, vcntos excipiat, ac ventre furium natet
nec fe cafibus avium rapacium,pifcatorumve objicere formide
enimvero procellofa apparente tempeftate,in fe rediens^ profui
dum maris repetir, inibique fecure moratur & conquicfcit.
Xdemomnino nobis evenirefoiec,quiprofperitatistempore {<

ren

! PROSIMETRICUM. 135-

jno follescentes & ingrandefeentes, toto corpore vitiorum no-

jrorum paludibus,velut rana:, immerfi, vento vanitatis nos in-

lrcimus,aliifque preeminere geftimus, &, falutis propriac pcri-

ulo , homines nos efYe oblivilcimur j adverfitate autem pre-

:ente, humiliati & afflicTi , homines nos efle recordantes, fu-

sim ad fecurum pcenitenriai, ac timoris Domini afylum airipi-

: us Id quod experientia domus funerarise palam vobis , & ad

culum demonftrabit s hanc enim cum admiratione fubeuntes,

. lucTum defurcTi expendentes, cuncTa bene fapienterque ordi-

uta & compufita efle videbitis, fummo ltem iilentio ac quiete

t.nnes lbidem adefTe, & , fi quem forte loqui contingat , verba

:«us prudentia plena efie, perinde ac fi alter Plato aut Cato fo-

jt, quodque magis adhuc admirandum , non viri & mulieres

intum, ca:teriqiu setate provecTiores,verum etiam ancillx, alias

jjifcrum more blaterantes , juvenes, fervique viliores repente

rudenrcs, morigeri,& modeftageftione confpicui, mirabiles pro-

Irunt fententias : Quojdam enim in;bi audies dicentes, hominem

i>n aliud,quam miferiarum efle compendium, vereque tetigif-

I philofophum quendam interrogatum , quid efTet homo? re-

[liondendo inter caetera, Quod effet viator travfens-, & bofpisloci^

modque ex hac vita difcedat, tanquam ex hoffttio, non ex domo, comrnoran-

1 enim naturam nobis diverforwm feaffe, non habitandi locum s hocque

llem velle Apoftolum , non habcre fcilicet nos hk manentem civita-

[W, (cdftituram mqmrere.

Vira viatoris caupona, coronida cuncTa,

Qusecunque immundus Mundus honorat,habent.

Tranfit honos,tranfit fortuna, voluptaque tranfit,
Mente Deo fuppar corpore tranfit homo.

Tranfivere patres, fimul & tranfibimus omnes,
Patria ei ccelum,qui bene tranfit,erir.

l<4Iios, peroptime naturae noftrae conditionem intellexifTc Solo-
!i £m,qui, dum, quid eftet homcr' lnterrogaietur, refpondiflet} Vu-

\\ tredo-

i B 6 PR^LUDIUM

tredo cfi in exortu* bulla in omni vita, efca vermium in morte^ terra
is.

Quare, cum limus,cum rcs vilifllma fimus,
Ergo fupcrbimus, fub tcrram cerra redimus?
Alios, prxfcntcm viram potiiis efle mortem, quam vitam, ind.
quc acute protuluTe moraliura philofophorum primicerium S<
necam, quando dixit >Quotidie morimur, alttus autem veritatemi
tuentthm omnis vita fuppliaum, Quid cft enirn diu vivere, quam &
torqueri ?

Ecquid longa dics nobis, nifi longa dolorum
Congerics, longi patientia carceris setas?
Qui bene confideraverit toc vitatnoftra: fruftraneos conatus,fo
liciorcs longe judicabit eos,qui in fepulchris fu^t, quam in vivi
Alios, Ephcmeron fquod animal eft vivens uno tanrum die, (i
cundum herbarum ammalculoriimque illum natura* gnarum Dio
coridcm, unde 8c appellatur fcbris ephemera, quam latini di^
riam dicuntj jureoptimointelligipofle de homine,exCitharo
do Regio, Mane flor.t, & tranjit s vefpere decidit >induret & arefct
Ah vitam triduanam, vitam umbrd magis umbraticam, vercqi
vitream! vento velociorcm, fumo inconftantiorem ! Vitam ii
quam perdirioni objcdtam, vitam, cui mors ufque fuas tcndic h
fidias! dlws, nosomnes omnino eodemcogi, non infulas , nc
fafces,fceptra,fccures, mortem vcreri,aut revererij aftalba, \
dicitur, amufii, fine cura difcriminis tondere.

Ca?ca pari pulfat, miferum ! Mors fufte tabernas,
Rcgalefque domos,& fcepcra ligonibus acquat.

Non refpicicns Comitum galeas, nec Prxfulum tiaras, nonPoifj
tificum mitras,ncc Regum coronasj quia non cftacceptrix pc
fonarum,fed ficut eduem ulna pannus villofus, linum crudum
pannustmoliusmetitur,ficMortamorsjusidemRegibus,mend;
cJs,Principibufque reddit, eddem nimirum forfice telam crafiar,
£c fubtileni fivc pcplum , rufticam & Coam perfcindcns , JU

PROSIMETRICUM. 1*7

<:niqne a pundto mortis, vitx & honoris ftipcndium pendcre :
jifumma omnes philofophi efle videntur, curn in illis affliftioca-
f.edram fuam fixit, fcholamque inftituens, difcipulos fuos refri-
wtj Ac fic anguftia> qux philofophia* , fapicntisque mater eft,
iformante, fapientes cito evadunt, Deiimque jugiter exquirunt.
1 Venatrix illa mufcarum,cafliumque, quibus eas implicitet, in-
(:niofa textrix & diftentrix aranea, mirabili hac dicitur dotata
Joprietate, ut ccelo terfo non laboret, kd aere nubilofo, & nigri-
scnte,valde impigre & follicite operatur, forte quo serhra: fereni-
tte, lucifque candiditate fruatur ; optime proinde homo,quoad
t)C,illi affimilatur s qui nimirum , tempore profperitaris fereno
f tranquillo,otioie degens laborare renuit, die autem fubnigro,
^bibiifque tedto, anxietate premente, ad Dominum clamat , Sc
iimen ejus invocat, tunc labori, bonifque operibus gnaviter in-
I Jare gaudet, tempus nullum perperam frangipermittens. Et fic
laffliclionis,crucifque cathedra conftitutus, conclufiones amoris
I erga Deum animoie fuffert, demonftrationefque fcientiarum
rregie exhibet,

Atque venit fic tunc miferis folcrtia rebus.

: hac jam vero longa exemplorum ferie manifeftum redditur,

od univerfitas artium ac fcientiarum eft penuria & adverfitas^

mes fiquidem adeo perfecl:e,exacl:£que edocet, ut nulla imper-

Fda remaneat , omnes item artes in phrontifterio paupertatis

l-Iifcuntur: nam praecipuos, plurimofque philofophos, Orato-

:<,acPoetas fecit egeftas :

Et Laris & fundi paupertas impulit audax,
Ut facerem verfus,ut nocTe dieque ftuderem
Aque imo,virtutis fchola,noninfcite,aliquibus dicTaeft,-eft enim
fccax virtutis gymnafium , etiam nolentes ad difcendum co-
Jfs -, quemadmodum coegit Zenoncm Scythen , quem paullo
we,cumquafi fenatum philofophorum recirarem,in fcenam pro-
fri i hic namque de philofopho mercator effecTus, omnes fimul

S merces

I3 3 PR^LUDIUM

merces fuas in una conftituens navi, dum illa per mare fcelicitc
ferretur, ad fcopulos allifa , cuncTas naufragio merces fimul pc
didit s rcpentina fane rerum vertigo ! wrtie ex divite fubit
pauper faclus,

(Lufus enim fortis variatur,ut ordo cohortis,
Crcfcir, decrefcitque, in eodem fiftere nefcit)

Projecla fuaSoli tunica ad exficcandum , gratias referens fort
nx,exbilarabundus complicatis manibus prodidit illa verba , #|
nefacis fortuna^quce me ad phtlofophiam revocas s Hem advcrfitate 1
profeciro fuper aurum &Topazium diligendae, vah bcnedicla ti
bulatio,non^^///^, fedflabellum \ Et fimiliter illum, qui , pc
naufragium,amifTisomnibus, qux ad victum amicliimque fpecl:;
bant, dixiflet, Te riiffem, m pernffetis, Bonum mihi, quia humilia
& depauper afti me Domine , utdifcam juftificationes tuas,
lius ut flagelles me Deus, & rccipias me, quam parcas mihi ,
deferas me. O ergo auro redimendx afflicliones, qux cceleftc
gloriam in prscmium recipietislScntcntias veroaureopol digt
cothurno,iufcipienda?,cuftodiendae, & in cordis penetralibus i
condcnda? ! Indifputabilc idcirco illud dicTum Phalerei Dem
trii.nullam cfle perfonam infceiiciorem illa, cui necdum aliquc
infortunium accidit 5 Sicut ergo paupcrras, vcl anguftia,vel a
verfitas eft magnum donum Dei,

Et ad beatum (anUifiu bonum zia, Igwta vulgi finfibus<>

Ccdcfte ac falutare pharmacum, quod Dcus ut medicus ufurpj
& quo nos ut a?gri curamur,ira & pauper non incongrue imax
Dei dici porcft s quemadmodum enim Dcus fibimet cft fu
ciens, lic & aliquatcnus pauper, juxta iapientiffimum terrico
rum parcemiographumSalomonem,

Dignior eft pauper, fufficienfque fibi.

Tratere*) ficut Deus cft immcnfurabilis , eodem modopaupi

PROSIMETRICUM. 139

am totum univerfum ei pro domo eft, ciim nullum habeat lo-
lum proprium. Vaha qualis excellentia, qualis gratix prxroga-
va! ubi mifellus Chriftus,ccelorum toparclia, AngelorumMo-
•'archa, fpeciofus ille forma inter filios hominum,melIitulus 'i\lc
irginum fponfus cft , ibi fimilitcr futurus eft pauper! in Para-
i(i de!itiis,inter cceleftis glorice gaudia, incer choros beatorum
)irituum,in brachiisPatris ^Eterni eftChriftus, fic pariter erit
auper Sc afflictus i Hcm tribulationes, 6 omnibus votis exop-
xndx perfecutiones, quas tam ampla mercede compenfat Om-
ipotens! verax itaque profatum,

i Te judicamus effe miferum, qui mifcr

Nunquam fueris, adverfitatis infcius:

, tque fic nunc cauflaeftin liquido, curdi&us Demetrius, Athe-
' is principatu expulfus, Thebas profettus, cumque Crate philo-
|)pho ratiocinari ccepiflet , ex eo tantam perceperit confolatio-
em, ut cecinerit,

Sors maleditta, fovens foelici lintea vento,

Qike me huc ufque viri privifti fcedere tanti ;
ah beata, fandra, ac ter beata paupertatis conditio !

Non igitur fcripfit procul abs ratione poeta :

§l^m & divitias comttesfugit inclyta virtus.
n non ftolidus ille, demenfque dicendus eflet, qui montem al-
flimum confcenfurus, grave fufciperet in humeros onus?annon
mnes clamarent,nihileumminus,quam de clivo condefccnden-
pcogitarefidem omnino &cenfendus facere eft phiiofophus, fi.
!oim ad fcientiam atque fublimia ele&us, folicitudinibus opum,
Wilibus undis, curiarque curis fe implicet, aperte demonftrat, de
jteo, de fapientia nihiliim fe laborare, ac ne fomniare quidem:
lon proin indigno de divitiis ore concinam \

Divitias fugito ca:lum grave pondus amanti,
Narn perdunt animum, nec bene velle finunt.

S 2 Cdnm

140 P R M L U D I U M

Mum idquam gravepondw amanti s propter quod Diftichon,init. ;
Trtdudii No/iri pro paupertatis parte allegatum, divitiis quoqi
accommodarc pofiumus hoc modo.

Ingcnio potcram fuperas tranfcendere fedes,
Per nili verfus humum praxipitarer opes.

Hoc ipfummet oprime tenuiiTe videtur Anaxagoras,philofophi
ille Clazomenius celeberrimus, qui ut melius, quicriufque ph
lofophia: incumberct, opes facultatefque repudiavit : Ab I
enim latereMundus, velut Briareus centum quafi brachiis,
quinquaginta ventribus divites infeftat,- ab altero Argus infor*
nis , draco pervigil , & leo apertis oculis dormiens , opulento
excarcat, oftendcns illis omnia regna mundi &gloriam eorun)
Sunt fane divitiae atque prolubidincs mundi dulcis quardam f]
gina, fub qua deccptionis lactationifque hamus abfconditus, J
^zk^qua: femper prasdam capit , ubicunque eft enim efca, poti
tiirque vifcus in ramis, & diftenduntur retia , ufitato fit prasd;
qui volunt voluptuari, fieriquc divites,incidunt in tentationen
&c in laqueum diaboli.

Lccupletibus ut plurimum evenit id , quod evenire farpii
obfervavi mufcis, qua? cum vel maxime cxpetant mel, ncfciui
poncre modum in appetenda dulcedine mellis,atqueideo, fi m
alicubi invcniant, eatenus fe illi immergunt &■ intricant, ut p
dibus,alifque amplius ex eo, tanquam ex retibus fc eripere nc
poflint:

Sic quorum gravida eft obryzis arca metallis,

Qui ncftcs ac dies nil,nifi divitiarum mel, fomniant^hinc pe
grata ejus fuavedine comperta, ita immodice fe replent , infe
ciunt &c ingurgitantjUt cordc animoque ulteriiis exeo, quafi 1
queo, libcrare fe non poflint, {cdin tendicula avaritix interean
finemque, ob quem providcntia divina divites fecit, non confi
quantur ; Poficaquam vero, velut ultro, jam bis, ni fallor, de pri

vidc>

PROSIMETRICUM. i + i

idenria fermo ortus eft , oportune hic hercle refricatur mihi
iemoriay Non femel nimirum audilTe me, quofdam fatuos fibi
[taeque fapientise aflcribentes, quia divites funt. Hem calva pol
: vefana Poftpartorum Adx hypotypofis! 6 vacillantes in fidc,
|us tribuentes oculo.quam oraculo! vos utique enormiiis, quam
'iccx deliratis,hac quisquis opinione ducitur Sc feducitur, ami-
orum illura maximum Job audiat dicentem & docentem /

Fit nihil in tcrra fine caufla,quadibetautem
Exiftunt numero, menfura,pondere creta-,
Quotquot mortales, omnes pendemus ab Uno,
Prsefcriptafque fuas cceli tenet orbita leges>

lala, bonaque vita,mors, paupertas & honeftas a Deo funt,

Non igirur, cafu dites reperirier Orbe

Cenfendum, Superi quidquid voluere, peradTrum eft s

Ut quoque nec curax hominum prudentia ditat,

^:d providentia divina, Dives & faufer obviaverunt fbi y utriufque
\<tem operator e/i Dommus :

Fecit utrumque Deus, neuter fine numincDivum.

(oc tamcn addere lubet , quod fi res ipfas , progreflus, procef-
#fque vitx humanse ad noftram duntaxat five providentiam five
rticntiam expendamus,plurima certe cafu quodam, ac forte for-
i:na fieri exiftimabimus s fin vcr o ad Divinam, cui ab xterno
ngula,& minutiflima quxque etiam profpe&a funt, fitnihilNu-
linc fortunse, fed omnia ad Divinae providentias regimen, qux .
i ulti impii quafi cafu , temcreque, feu nulla Divina adminiftra-
nne fieri autumant , referuntur.

Paululum, fi modo placet, habete patientiam/ exemplo in-

i>uam fi vultis, id vobis explanatum dabo. Paterfamiiias e dome-

^:.cis duos,intentionis fua? ignaros,diverfis emittitviis, fedeunde

; 1 locum jhic altejrum alteri occurrere fortuna? cafus eft, nonHero,

f S 3 at

■

i < 2 PRILUDIUM

ac fervis.Eodem prorfus modo, thefaurumreperiria fofTore in«.
pc , fortis eft quidcm benignitas illi pauperculo, at nonDeo,q
nimirum iftas ibi ideo opes recondi voluit, ut eafdem hicip
mcrccnarius,co defofliirus loci, inveniret , & collocupletaretu
non fane cafu,afr mera paterna Dei providentia,- Dicere idci
co,res orbe gericafualiter& fortuiro,adeo efl: impium, adeoqj
imprudcnsScimpudens, Dcum ipfum ur e medio tollere habc;

Quisfluere indidris rerum neget omnia cauflis?
Fatapatent homini, nemo temeraria credat,
Fortuicoque geri mundana negotia cafu,
Omnia lcge meant,quam rerum Conditor illis
Sanxic in cEternale, fuae de mentis abyflb.

Quapropter ingenue decernamus, & concludamus sNihil in m
fitfortmd)

Nil quiafic cafu,fed legibus omniaMundo,
Non etiam cadit in terram paflerculus unus,
Ni patris /Ererni veftri fit fixa voluntas.
Ha:c utinam intimis cordium fuorum paginis bene infcribere fl
delicati ac comptuli Creefi ! dum immoci, fixis ipfis durioresi r
Chriftis in viis & vicis mendicantibus, oculos fuos dcflectun,i
fponceque avcrcunt,recordantcs illis velpuiillum de mammorB
fui adjicere iniquitate,ne prolixi Dei,tam munificencia,quam pr,|
videntia, (qua: abundantiam bonorum temporalium in huncfjl
lummodo finem, & neceflarium vitalitium conceflit) abufi,

Pofl: fcenam vitae, dicente Dco ,ite venite,

Secundum Evangeliciverbum Vatis,male habeant,& cum fatis
audiant irrcvocabilem illam vocem, Non efi olenm in lecythos

lanua cl.wfa eft, vah, qua! lamentabilis haec vox !

Orcina fcd fruftra. pulfabitis oftia pugnis,

Veftrce namque manus nequeunt diffringerc ferra.

■

PROSIMETRICUM. 143

""\ Ixi aurem,<& mammomfta tnjuflitici , neque & hoc citra ani-
J madverfionem , quia diviriaeomnes ordinarie cx iniquitare
efcendunr, & nifi alrer reliquerir, alrer pofiidere non poteft, ea-
; topter videtur pcrvagara illa fcntentia efle verifimillima.,

Injufti eft locuples ha2res,aut ipfus iniquus,
^quus vir nunquam multum cito pofiidet auri.

Juid iftud, quomodo hoc,qualis hsecTerpfichore? videor mihi

iic plumatos,infiatofque confpicere & audire divircs>dicentes &

<broganres,de gcntium, fideliumque illo omnium Parre Abraha-

jiio, qui tories in facra fcriptura amicus Dei nominatur, cuique

jllus fuit unquam virtute obedientise , propriarque voluntatis

::fignarione fimilis: De Jacob, Parriarcharum Vererum dccorc

1 ornamcnro -, dc longa:va venerandaque canirie Tobia-, de-

ae virrutum omnium, & prsefertim parienrise, fpeculo Job, ac

rt dllc aliis , qui & divites fuere & innoccnrcs, Scviri fecundum

fl >rDei. Ar ne quid nimis, bonavcrba unigeniii, Luftis nondumfa-

a !f lt fabtiW; tales fuerunr , fic cft, fed illi babenres divirias, qua-

„ non habenres cranr, & non fibiillas, aft peregrinis &egenis

' :>acervabanr,veluti abunde fatis libri Gencicos, & copiofe libri

pb reftanrurj infuper pofteflus eorum, nonin praeclaris a:dibus>

ercibus, veftibus, in vafis aureis vcl argcnreis , aut pretiofa fu-

:ile£rile, fed in pecoribus erant,qua? fane pofleiliones , & inno-

]£,& divinitus permiflx funr,arhem ru.cedo femel obfccro,

Unde ribi ram ingens argcnri pondus & auri,

r nde illi? fed ab avita, inquies,ha:redirare,rc£re quidem,Qua:-
> vero jam nunc fcmel irerum 3 poren' bene, longam propaginis
>eciem reperens,probare, cpes iftas crimine carere injuftitia:?
Jnquam profcclro id poteris, verum neceflum eft , deducere ini-
ura & fcaturiginem, ex aliqua iniquitatis maffa: Dcus enim ab
» ' ini-

I44 PR^LUDIUM

inirio crcationis gcneris humani,non fccit alium divitem, aliia
pauperem,fed candem omnibus humum aperuit,

(Omne genus hominum fimili confurgit ab ortu)
Quo igiturpacTo, quando illa communis eft, tu illius tam mua
jugera poflides,

Et mihi telluris non fuppetit unica gleba?
NecefTe etTerg6,per retrocellionis lineam afcendendo, invenc
injuflitia: Authorem, qui conquifivit mammonam iniquiratis. Ii
citisjdivitias facultateique noltras nequaquam paupenbus impr-
tiemur, hseredium & patrimonium nolTrum, quibus pro libitui-
temur,6 filii rlculnei, concava lane Mortalium imaginario, vh
frolida Adamidarum condirio ! Dicis,quia dives cs, tfplenus, & n\
hus e^co, Z3?ic[cis, quia paupcr es\ Z3 mijcr, Z3 ccectts, Z3 nudus, Veflse
funt dicitis? aft ehodum vos honi viri , ecquis vobis gratiam ai-
mae fecit, quis in tellecTus, quis viras, facultatum , dignitatum , Jc
omnium, quibus gaudetis, bonorum ? nihil hic opus longum i-
vinare, aut diu indagare, res efHn aperto, quod folius Dei m-
nifica manus hxcvobis omnia afruderit,agenerofoilHus profera
funt pecTore, quazcunque in vobis dona, qusecunque bona , ipfis
inquam largirati debetis,quidquid vel eftis velhabetis, & veflae
adbuc funt diciris? quare vero eas vobifcum,cum hinc breviii-
ris recefluri, non recipitis? an non dicetur vobis,

Claufa ubi conftiterit Magni cortina Theatri,
Ubi mortales omncs partes fuas egerint, ubi denique Antichi-
iTus fatalcm epilogum tragcedia: pofuerit, 1{eddite rationem viHit-
tionis vc/irw, quia no?i potejlis ?iunc ampliiis villicare f Veniam por),
veniam mihi dM,prcemeffbrum prati mei letfores, quihxrere hicni-
ncam tam diu , feracitate amceniflimi hujus campi (in quo ^i-
ger Agricola florcs fuos difpergit) tanta illecTusrcum itaque v.~
ra illa Sc fumma lex a philofophis dicatur. Ineftin cadem <c-
plicatione natunr infatiabilis quxdam e cognofccndis rebus v*
luptas, in qua una, confecTis rcbusneceflariis,vacui negoriis, I>-
ncfte ac libcrahrer polTumus viverejTunc vero potius etiam cci-

veni*,

PROSIMETRICUM. 145

enite, & vafa, fcnfufque veftros aptate, in quos ifta hinc fic pro-
uentia documentorum moralium nectara transfundatis , ne, ex
sftra negligentia accommodandi,ftare & fterilefcere cogatur ve-
a tam divcs.

Animus quippe mihi major vcrce fapientiseDei, quam mundi
srtraclandae magnificentise , quod omnis hujus vitse, fi qua eft
pientia,fluxa,vanida, &inftabilis flt ea,apud hominem poft fa-
im minime perfeverans , Thilofophia , qua verfatur circa clcmmta,
ngu ejl falfa & fucilis , quam vera fapientia , rufpatur enim orbicularis
*gas mundi, [patiafcrutatur^ftadia rimatur^ quce fibi nihil prcdejje po[~
nt\ Deum autem^quem unicum deberet inquircre , tranfilit. Philofo-
ius Thymelicus mille argutationes fophifticas,fubtilitatesSco-
fticas animo volvit ac revolvit,

i Dum vero placida dilaxat membra quiete,
, Ideac, fpccies, mox argumentaque ceflant;

.t nihilo tunc plus, quam ftolidus , quadratufve rufticus fapit.
-•auflidicus, controverfiarius, aut confiiiarius,

Difponunt animo cauflas, & jurgia,lites.

/aput Bartholo & Baldo oppletum , auroque guttur faginatum
'Ibent j non angina hi Vultures Togati, ut quondam Demofthe-
1 s,fed argentangina laborant: huc enim omne conamen, huc
.innis eorum defudatprudentia.

Jurisprudentes vocitantur jure periti,
Cum fibi duntaxat prudentes atque periti:
Hi Ixte nullam excipiunt partem, nifi. norint,
Quod gravis sere domum poflit fibi dextra redire.
Quserit avarus opes, fubrepit vanus honores,
Adque jocos fcense recitat prolixa theatra,
J Ubernator , praefedtufqne militum machinationum ftratagema-
B J 8c incurfus hoftium vigili mente peragrat.
Aft ubi fopito perflavit peftore fomnos,

T Nec

»1

i 4 6 PR^LUDIUM

Nec rei bellicae gerundae folertia , nec vifes aut virtus militais
mngis, quam folutum in fomnos Sampfonem obumbrabit: V<is
promde philofophis difcenda in terris fapientia eft,qua: poft pr-
duret, qui cnim cxtra hanc unicam fapientiam , fapientes fe ei<
ftimant, non fapientes, at amentcs funt, difcite hic,

Qua ratione venire probe poflitis ad illum,

Quem fifemcl videritis, ftatim fcietis omnia, Hxc eft ceternal-
la veritas, Ha?c eft nulla animi importuna curiofitate violatapi-
lofophia, Hsec vera illa, finceraquc fapientia, cujus vel unicab-
lommodo gutta pluris eft, quam vaftiflimum quodvispelagusa-
pientiae hujus vitse, Stire non multa,fed unum magnum,fe , faluttrme
tutan \magnum & multum ejl, quia fapientia hujus mundi ftultitiait
apudDe.um. Veruntamen ne videamur multicavas pcr vias o-
ftros ferre paflus, & perperam eccentrici evadere, pergemutfx
fcopo, amufllmque profequemur,

Nos iter inceptum noftrum modo thema fequamur,

Et Orthomagicam noftram officinam ,unde merces utraqucl
rundunturpretioiiores India, fuccedamus, quia hoc praeclant
mum Sapientum pancratium vifum Adeptis Immortalibus rin-
dcntum animos efle convocando omnes in fui pervenationi,
tanquam fapicntias humanx faftigium , horreolumque honda:
voluptatis, in quo incxfupputabilia fine numero dona, querrd-
modum olim omnia gcnera florum frugiimque cornucopiaA-
chcloo ab Hercule detracla,conftipabantur,

Divitc mecaftor plcnifllma copia cornu !

Scd fiftamus nonnihil dc hoc, pergamufquead reliqua, qua? pc
multa reftant, & fcitu ac cognitione digniflirna, dipbmate auj
ipfo , quod praxipue fpeclandum, gratiora foi taflis C< uberi^
At quid incipifcam?qu\ego atypus arrogantia frontem att(
ut de celfltudine tua, O (acrj Pbyficomagia omnium merito

dnh

PROSIMETRICUM. i 47

%umj pracconiorumquecommcntariisilluftriflima, fcrmoncm in«

? "lituam? .

F 1 Ore tuos titulos, Sc avitse laudis honores

^Tonarc? cum iis impares fint vel lingvse ipforum Ciceronum
atque Plautorum, tametfi facile vctcrrimus, & fine ul!a durpita-
rione Romanorum eruditifTnnus Varro de illis ait, Si Mufa latine
'oquerwUtr, Ciceroniano & Plautino fermone uterentur.

{ Define confimili texto perftringere tcxtum,
Define, pra:fatis potius vel membra refolvas:

JS Te fiquidem jam pridem ab ipfo la&entisOrbis exordio antiqua

\oraculaGentium toc obfcuris aenigmatibusjhieroglyphicifque pi-

1] £furis defignarunt, te toc omnifariis apocryphis ofcillis,atqueii-

SE gnaculis decantarunt, te inquam tot myfteriatis iconculis &ima-

u5 Jgunculis emphaticarunt,- De te ^gyptiani , de te tribus Phcebi,

de te Sibylla- folia ominarunt, te Colchidis cuftodes avito fibi

patrimonio vindicarunt, te ora doctiflimorum poetarumjdivinif*

fimorumque propherarum , fohanninx apocalypfes, Ovidianas

C£ bomceofes, metamorphofefque praedefigurarunt: Exclamem igi-

^turjure, O ars digniflima, ars nobilifHma, mundi miraculum, na-

Fturae prodigium, portentum & flupor ! equidem toto vitae mese

iS tempore nil unquam tantopere prsedicabo &demirabor,

Orbicus Unverfi motus dum definet efle,
Carrula circumagent claufum dum fludribus Orbem,
Cynthia devexam dumplena revinciet sethram,
Rofcidus addicet creperos dum Phofphorus ortus,
Altaque fpumantem dumNerea nefciet Ar&os,
Famofam celebri refonabimus ore Magiam.

Tu infciriae nubeculasdetergis,mentemqueclarificas,tu tanquam
'ccelum nebulofum obfcurumqueconfpe£lu ; fedabundantiae&fer-
tilitatis terrae occafio, tu cs illa,quce reliquas mundi fcientias,
Acartes, radians ut flellasLuna minores,

T 2 Plu-

x + 8 PRiELUDIUM

Plurimis parafangis prxcurris-, Vahaars fublimisj quae es iner
artes , quod fol intcr planctas ! tu in te cauftam complccteis,
alix non niii efftftum continent, tu oceanus es, cxterx non ;fi
amniculi, tu effe habes in facto efle, ut loquuntur philofophi,
liqux duntaxat in fierij-

Tu Sophix illa Domus Septem fufTulta columnis j

Tuilla, quam abOrbis incunabulis Arabes, Grazci ufquem(
mille emblematibus, ftatuis, figurifque hinc indecxprefleruntru
es illa virgula & virguncula AureiSoeculi, monilibus undiquacie
velut fponfa, condecorata, tu vera illajoviana Diana, tu coniusil-
la cafla Ulyflis, quae multos annos inviolata permanflt, quamis
nullo cuftode habito, & mille invafa adhinnitibus,

Penelope vixit viginti falva per annos,
Foemina tam multis follicitata procis.

Penelope manfit, quamvis cuftode careret,
Inter tot cupidos inviolata viros.

Tu itaque illa Dea incontaminata,& immarceflibilisab ingeno-
fa antiquitate ampliter fuis typis adumbrata, imaginibiifque 4- 1
picta, tu Aureumillud TheflalicumVellus, quodDanai,incredii-
li tui difciplinarum addifcendarum cupiditate inardefcentes, c*.
clrore Pelafgo pariter cum ipflus aflervatrice Medei ademeruit:
Scd nihil funt hxc adhuc,fi cum iis,qua: mox diclurus fum, cci-
ferantur. flaccefcam timeo & deficiam, Aurifera Artis Spudafta&L
cceptis adjuvetis, & micantia vcftra laudum fulgura, verxque <I-
comiorum voces perpetim infonent, & vcl utinam, in tanta: aiis
pondere, utiPericles, qui ab Ariftophane fulcurare, & fulminfe
diclus cft,

("Ejus erant fulgecra mcraca tonitrua voces)

Radiantia Sc nos mittamusprarconiorum fulgura,quod fi verorjc
•cx modulo five virili evibrare non pofllimus, faltem avicularfli

■ *

PROSIMETRICUM. 145,

nftar in fermunculos prorumpamusj quoniam nulla tam ampla

ie Arris hujus prsftantia poteftefle praedicatio, nullus tam hu-

imanus hymnus, nullum tam fublime carmen, quod ejus non fu-

ii xretur immenfitate, & altitudine prsecellatur. Sane celiitudo in-

lavigabilis hujus Amphirrites humana* intelligentia: ar&itudi-

nem, totiiifque prope vincit eloquii faculcatem,adeout excellcn-

:iflimis ingeniis, facundiflimifque lingvis longe fublimiorfit, Ex-

loendialiquo modopoteft, comprehendi vix poteft, In contem-

:!)latione myfteriorum tuorum,eorumque, quse fub eflentise tua:

ic nvolucris delitefcunt, ad nihilum fcientia: ac cognitionis reda-

is ;~tus fum. Annon Hxc vere eft infignis ille liber incomprehen-

t us literis aureis fcriptus,alciflimis magiftenisplenus, & profun-

liflima fcientia absque minimo errore refertus? annon Ha:c eft

llc torrens, qui tranari nequit ? anne Hcec eft aquarum illud om-

rium recondirorium, & catholico-thefaurus Oceanus, cujus alti-

udo nulla bolide inveftigari poteft l anne Haec eft ille Labyrin-

husmille millies fe gyris & fpiris intorquens , qui femel ingref-

bs circumducit & circumagit ? quid tandem Spagiria fit? quxri

ni>oteft, ncfcio hercle, & dum omnia dixi, nondum frixi, id unum

deneo, quiaMagico-chymia eft illa Jovi confecrata pyxidula, quaj

i.ntra coopercula fua, tanquam maritimum conchylium, confer-

,c et unionem fulgentiflimum, margaritiimque pretioiiflimum.

oj §. 16.

cc H Abularum filii poeta: de cerebro neverunt, Deos Pandoram

', l omnigenis donis muneribiifque concumulaffe, quod cceleftem

: lvinamque fobolem edidiflet , ut ex nomine illius fatis colligi

ani'C)teft, quod tantundem fonat Argolice,acomniadona: Fabulo-

r.m hoc quidem eft & commentitium , at certum , Ortho-chy-

liam tam peregregii partus prolis metaphyfica;, folis luna?que fi-

oli. exiftere genirricem , quid autem ad ha:c dicitis; Clientespa-

-ocinii tam exortis^tdmque aviti? annon in admirationem rapimi-

A i, ciim adeo inexfpectata hicnuntia vobis prasferri, tantifquc

r ^rtem veftram auditis expoliri encomiis?

T 3 Spal-

1? -G PRiELUDIUM

Spallerc iiftatis fcptcm miracula mundi,
Nobilis hic major texitur Artis honor;

Dardala Pyramidum taceas miraculaMemphi,
Tollimus hic decuplo grandius Artis opus.
Opus fub virginis philofophica: veftimento reconditum , q-)d
nec frater fratrem docere voluit,hoc eft, omnipollensillud,
prefTumque in mentis , memoriseque fcriniis fecretiflimis Sefc-
tum,fuper quo facramentilicaverunt fepofitiores fagaci ingnii
fubtilitate Philofophi, quod non indicarent in aliquo libro, ie-
que etiam quifquamillorum,in codice cordis cognirionem Lnc
lervantium, patefecit illam unquam, nili fenfum panentibujpa-
rabolicum.

Hic ergo invidiofe os tibi refncnandum, ut ne quid objpi-
nias, huc Cicero, huc attende Homero-maftix, quitine pucirc
vexaris, qui xdis noftrse idolum injurix dente corrodis, qujn*
obrem fclle calumnise experimenta planae veritatis infamas iuri
integritatem juramentis mille ftabilitam Theoninis probriJn- 11
ceffis? nolo hujus majeftatis veftcs difcerpas , ne charram tftic;
candidiflimam fuligtne prxftigiarum commacules, Hem hjc* 1
ron proreron ! obmutefcat os talia proloquens, hebetefcat u:ns
talia cogitans, contremifcat cor talia meditans,

Faucibus harcfcat denarrrans talia lingva,
Ut non refpiret proclamans talia guttur.

Neque impedit,fi aliquiPhilomagorum reperiantur tenebridjts,-
Sc homincs noxii, quibus frequens, unicaque cura eft, fub Alby-j
miae eluderc titulo, hscc enim non funtartis,fed artiftarurr|iri-
tia,

Quoquo fis populo, videas quocunque fub axe,

Laborat ars, & quxvis vitx conditio fuis abufibus, habetubs,
fk quadibet orbis regio, fuos probos Sc improbos, nec, ut dp*
muni dicitur proverbio, Omnes molhoresMercurii [unt mpotes&*\

oilci

PROSIMETRICUM. i f i

,mnes in Beetia fues> invenire eft in clafleCaufidicorum fures
[on minus, quam curiones, quid ? in Angelis ipfis Deus reperic
iraviratem s an oves deponenr pellem fuam , quod ea lupi abu-
antur? an mellificarione cefiabunt apes, quod e melle fella fu-

. ;at aranea ? an fampfychum fuaviter fpirare definet , quod por-
:is & fetigeris fuber acre venenum fit, quod nos tanquam mer-

; ; la recreare videtur? Ars monetaria non carer falfariis, parapfal-
iftis 5 numismatiimque acciforibus, horum nihilofecius vitio &

: raude,non definit efle rcs nummaria: fic,fi quid eft in Alchymia
.loli & fuci, hoc eft zizanium interfrumentum, lolium in horto

( )enitus averruncandum, fudefque nullius frugis ferro detruncan-
la: Terra profecto ram beata, tam pingvis, tam fcenebris nulla,

^usnon ftypticos,tribulos, aut urticas ullas alat,

ja Multafolent aurofispe fiabefle mala,

niaquoque non infiretur Spagiria propugnacula & convallia, e
„ juibus infidias moliuntur cacochymici & fraudulenri errones,hi
unt gurguliones & miilepedse artis , qui cocca Chymica depa-
cunt, cuftodiendaeft ars ab his gulonibus, na^vofifqueanimalcu-
,is 5 non vero grauiflimis malediclorum aculeis laceflenda,auc o-
Delifco notanda: nam fane minus bene faciunt, quotquot artem
gnotam arrodunt & explodunt, hoc vir prudens nemo faxit, ut
:onvitietur& confceleret imperfpe£tum,fed potius venerabitur,
)mnique ftudio ac honore profequetur. Omnia inter volatiiia 7
naxime obfonio quoad guftum & nutrimentum,commendatur

Regius illeales, nomen dePhafide na£tus:

" \ttamen,nifi probe condiatur, & crudus vel ambuftus comeda-
ur,parum nidoris $c frporis habet; itaquoque Alchymia,omnia
nter fcibilia,cuncUique fublunares partes & arres,facile citima,
: 'iljequidem, ni bene ufurpetur, nil valoris,atfoedoris, laborifque
d )lurimum continet , quanquam in fe alias honeftiflima fatis &
i )robiflima fit. Eft ergo Alchymia ficuti ager , in quo bonum,

malum-

ip PRjELUDIUM

malumve femen feminari poteft, ficuti papyrus, in qua,& auris
literis virtutes, & carbone vitia,defcribipofiunt, inquam,ficuc f>
bula rafa,

In qua nempe poteft pidtor depingere ccelum ,
Aftraque cum ftellis rutilante micantia luce,

Poteft etiam depingere ftygias tenebras, furias, ignemque inl
nalem,

Quid Chymia eft aliud, fchola quam fecreta Sophorum,

Unverfa* phyfios quas tibi monftret opes?
Quid Chymia eft aliud,pra*ter Stoa porticus, unde

Exftru&us quis abit, myfteriifque potens?
Quid Chymia eft aliud, quam totius Orbis Athenar,

Unde fuperrara prodeat Artis homo ?
Mundo quidquid opum, medicina? quidve medela:,

Id Chymia eft totum fuppeditando fatisj
Sed Chymia efle folet cunfrorum pus nebulonum,

Exeat hoc ccetu, qui volet efle probus.
Sed Chymia efle folet verges, valiefque dolorum,

Longius hinc abfis fpe procul efle volens ,•
Sed Chvmia efle folet deceptrix plena dolorum,

Labra favo mellis, vifcera felle narant.

Qucmadmodum ergo Dcificum illud fpeculum, poftremumq
creationis divinx fimulacrum homo , animalium omnium pric-
ceps & capur, non hercle repudiandus , aut conculcandus ei£
propter capillorum lepores pediculos fuos , aliafve impuras c»
pons fordes,quas natali forte contrahit : nam pefrine, aquaet
malluvio facile integer puriifque confervari poreft : haudfec
nominofa & inclyta ars illa Magochymia,omnium indubie pi
ftitium veraque Heroina, non, quia quid fquamofi, glareofiq
retrimenti, aut fumi denigrantis olet, pro turpi mox asthiopi^
eft, vel exoleta habenda meretrice, nec ad oletrinam, aut defpj

ftiflira

PROSIMETRICUM. j^

riflimaorbis excrcicia detrudenda, ac fatyrice infc&anda, id e-
1 lim lucis,vita:que indicium eft,& profundae do&rina:fcrutinium,
>retiofique tegminium s

Quarque latent meliora fere plerumque putantur.

, >Junquid fub nube fol, fubque vili Sz exili conchyli pretiofiflima
lelitefcit margarita?

An non florigena: de putri vifcere paffim
Enafcuntur apes, generafcunt crine colubri?

^ane fic effe, ratio ipfa evincir, & rerum probat exitus s quia na-
urx vis,ejiifque finus fpinis nunc undique feptus eft; offenfione
livina* p ft lapfum in calamitofam fortem mutilata, & perpetuis
errae, ccelique injuriis obnoxia, non profert nobis eflentias pu-
as,nec opfonat mel abfque aculeo,rofas fine fpinis- nucleosfine
Ipariis , fed qui e nuce nucleum vult ejje , nucifrangibulum ufur-
»et,&nucem decuflet,oporret.; ficque majeftatem fuam myfti-
o premit filentio, & nobis caftanex , amygdalorumve medul-
im, non nifi afpero ac fento tegumento, offert obfigillatam.
Hjec caftifllma virgo haud facile confpicicndam fe pra:bet,nec
idumenta deponit, fi non agendi ftratagemate fingulari furtim
etrahantur,id quod obftetricia manu faciendum,- proinde non
ifi acutiflimi artificis vifui fe reprsfentat j Nucleavit videlicet
Wagnus ille totius univerfi Dominus, ut ad philofophandum
in i:operandum nos excitaret, in occulto maxima , maxime-

ue admirabilia , in aperto minima , viiltque occultum fieri
'lanifeftum , eapropter pyronymica hoc diflecandum anato-

c ! 1

Me, utita Nympha," qua/compofitionis, compadtionifque vi&
•"lergia opacatur, per ingeniofam fubje&i refolutionem, in lu-
?*m prodeat.

l 8 Quam viam, vere philofophicam & interni reclufivam, fi fu-
? -rciliofi multi moderni,faepenumerodelana caprarum indirem-
wo litigio rixantcs , depofita ambitiofa? contcnti6nis ferra, in-
U V grcdc-

1 74. PRILUDIUM % I

gredcrcnturj2)r//j-^w,quot quantique myfteria de natura» 'ila-
nis eruerentur, qux nunc invidiofa oblivionis umbra ncglijLv
tur & exolefcunt! nuliam aliam proptcr cauiTam,quam quo^vi,
tilitigatorcs ifti quxftiunculis , nominibufque fuis contentifis,
tanquam Platonis inter fubfellia ,Therfite Homerico , & Itra-
fone Comico , Goliathque Philiftazo gloriofiores , fputalicsho-
dierno temporc acroamata extundaht,

Candida de nigris, Sc de candentibus atra,
De cygnis corvos, & de cornicibu* cygnos.

Unde quemadmodum femel Spartanus quidam, cujus mihi|ho-
men modo nOn occurrit , quamvis de rci veritate nullus aibi-
gam, ciim lufciniam curiofe deplumaflet, cxploraturus ecqurjarr
tam canori corporis , tamque vocalis & arguti gutturis iret
fabrica, tamque infignis modularionis conditio j fub plumisfcn
dem minimum carnis admiratus, folam vocem ipfam lufcitjan
definivit: prorfus eodem modo , excuffis diligenter animacrer
fifque omnibusCathedrariorum incedcndi viis, nil nifi vodk&
nomina tantum, nil nifi macrologiam, & logomachiam, pugir»
que verborum tantum , feu fputa Ariftotelica ejicere eos ipc
ries, Cum tamcn mn in verfo's y fed in rebus pbihfifcbia conjijlat ,• quaEci
licet univerfus cxterus orbis, cumprimis vero Chriftianus,|lu!
omnialio tempore videre & experiri potis non fuiflet , Jaa
unicus ille Paganus, quem in multis enormiter conftatimpelfTe

Non ego juraboParacelfi, aut Scripta Galeni,
Non in Ariftotelis fcita, nec H ippocratis :

Horum vera probabo dogmata, falla negaboy
Horum vcraplacct regula, hlfajacet.

Quoliber Hippotades rapiet me,deferar hofpes,
Nullius Authoris deditus ora fequi,

Nulli, inquam,facultati memancipare, fed fimilis Achilli illPer
ieo,qui de omnibus matcriis acquc fceliciter diflertabat, eiT(pcr

PROSIMETRICUM. i ff

olo; nihil eft enim tam incredibile, quod non dicendo fiatpro-

iabile 5 nihil tam horridum, tamque incukum, quod non fplen-

Jefcat oratiohe,& tanquam excolatur,quod ciim ita putarem,fe-

j|i etiam audacius, quam illi ipfi, de quibus loquor. Amicus mi-

iParacelfus, fodalis Galenus, etiam Ariftoteles , Hippocrates,

:d magis dilecta veritas. tam diu ab illorum partibus ftabo,quam

itiu illi a veritatis, tam diu mihi cum illis conveniet,quam diuil-

S cum veritate, & feipfis, a quocunque enim dicatur vcritas, a (pmtu

inStoefl s tam denique diu vobis erit mecum negotium, quam-

iiu(adfitaugurio fldes , nam non vivo caffus eventuronjm va-

zs) nova aliqua ftella aliunde non advolirit , novitate cujus ten-

i,adnovum velut aftrum occurratis, nec eft, cur prseteream hoc,

h fiquidem novitas vel Demofthenem Grsecorum principem

■ limduxit & feduxit.

J Quia hic , dum fe conferret ad fcholam Platonis , confpexit

Jsmelin foro Athenienfi ingentem hominum turmam novum

'hilofophum Callifthenem avide aufculrantem, ad quem popu-

3C c . . r j- j'.. t

ijs novitatis prungine confertim accurrerat,accedit auditque n-

^fiim & Demofthenes, ejufque garrulitate captus, decaetero Pla-

pncm faftidivit, qui tamen fua do&rinas foliditate hunc millies

1 icile praecellebat; itaadhuc aliqui , etiam de fuo faepe fenfu fa-

' ientes novitate ducuntur & feducuntur, fermonumque illece-

j ras, ceu Domicellae, fimiasve Erafmianae aflfe&ant, neque atten-

: unt, quid veram fapientiam fapiat.

Inhis meisPragmaticisSortibus bra&eatam eIoquentiam,pha-

'ratimque ne infedtemini ftylum,nonprsefcite inftru&os, poli-

tfque difcurfus, §ua; veritati operam dat oratio , incompoflta debet ejje

? JimpleXffmc plicis; non delectent verba mea, fed profint : nec

ft enim folas demulcere aures , illecebrifque earum infervire

nhianimus^Theoricisjafcititiifque quibusdam pigmentis,TuUia-

,];afcriniaredolentibus,excurrerej& grandiloquentiismerisabun-

d arc i fy intelktta y m verborum uju faciles rjfe debemus.

V 2 QiL cd

lf6 PRiELUDIUM

Quod fapio fatis eft mihi, non ego quasro Pericles
Efie, nec ^Eolidcs, nec Nelei nomina vettans ,
Facundse vense generantes ore meliflas,
Abs fe quando melos, mellitaque carmina fundunt,
Atque exporrettis fulgetrant verba labellis,
Terfa receptatas tonitrantes fibila Svada*,
Hyblaris mifcenda favis exculta decora:
Auree profe&o & hic inftitor cloqucnticc^ verborum flofculos i\
quarramus, qui maturi*atis frudtum petit,defpicit amcena camo-
rum, quid prodeft clavis aurea, fi, quod volumus, non aperiatin
hac ergo luce meridiana toti caligant, qui cothurnofum me cc
cxfpectant Oratorem,aut facrum de fublimiori loco rhetoricn-
tem Ecclefiaftem, cgo planipes plane & Laconicus magis efle ji-
debo, quam Afiaticus & redundans, ego fynecdochic^s ampiis
agere conabor, quam paraphraftic»s, allaborabo inquam , iin
brevibus tantum verficulis fquales plerumquefuhtElyfiicolaritij
fed & fignis, fyllabifque,imd mere monofyllabis, fi ita fieri tlf-
fetjquantacunque hoec ftriclim,quafi in fpeculo reprafentareJe-
ritatem videlicet vobis^ quod res eft, intimare, adeo ero mti-
tibus veftris gratificandi ftudiofus: De vero difTeram, de pllo
agamj non fum enim eloquens ab heri & nudiustertius.
Haud equidem hoc nitar, bullatis ut mihi nugis
Pagellx excrefcant, cerufla. comere chartas:
Veritatem penitus profequi, meus erit fcopus 5 in hoc totiusfei
cardo verfabitur s mavultis, credo, fub fordido cucullo plani)2>
diam, quam fub cyclade auro tecla philologiam.

§• 17-

QUemadmodum enimblitei imprudentia fua multum erdi-
tis fapientibufq-, profuntyprudentes vero&ab artibus infru-
fti nil ftolidis conferunti ficin folida philofophia rite inftitun-
daOrchcftrarii ifti (quibus ad veritatem, velut abreptse nydYso-
raci ad folem,caligant oculi) ad fophicam potius haram , qiim
aram accedcntes , femper difcentes & nunquam ad fcientun
pcrvenicntcs, digladiationibus fuis perpetuis, pertinacifllmifuc

PROSIMETRICUM. i$j

iirceptationum plagis, fapientibus non parum gratia* praeftantj

um quotidie in ipfis, quae cavere nos oportet, cernuntur exem-

pla : Nihilominus habent infulfiflimarum fuarum nugarum uni-

/erfum propemodum modernum fseculum defenforem , quod

non mirum, ciim Mundus non quaerat veritarem, fed fuas tan-

:ummodo larvas. Prorfus agunt> ac (i quis abfurdiflimi eunu-

^chia Hylse aut Hyacinthi perfonam fingeret,neque tamen, uti ar-

.bitror, proptereaNymphis pra?da auferretur, nec ipfius exftinfti

. Jumbellam Apollo ad florem renovaret.

j Sagaciflimus ille arcanorum Explorator exiguum opis ab eru-

ditione ea nervofa crat confecutus, dum in natura culicum per-

rjfcrutanda , puliciimque faltibus metiendis, fexaginta & amplius

jannos infumpfic * nae ifti haud abfimiles videntur mihi omnes,

''■.quotquot in orcheftris acroafes nectentes , fub Corona Magica

abfolutiflimi cenferi haberique geftiunt, fi altercationibus fuis,

^velut ferricrenulis,in theatricis illis congreflibus,invictiDifputa-

/tores,parieres atque fubfellia fragoribus repleant,ac inftar Panto-

1 mimi(qui cuilibet acute difceptanti fubblandienti bucca accom*

, modabilem fucum facit) mirifice verba dent,palpitatione tanta

conciri.perinde fi omnigene encyclopsediam abfolviflent, & A-

pollineis icoliis,vcl ipfis Sibullce foliis potiorae tripode protuli£

ient oracula, interim

Maxima de nihili viffltu fulgura fiunt.

■ Omiferas araneolas! quse totam in fubtilium verborum leviculis

'telis texendis vitam confumitis,- Vah infenfati! hem authentica,

& faftuofa fucati mundi dementia ! Huc accerfiendus Apu-

ieus Megarenfis, qui negabat , quemquam ad Sacra fux Ifidis

|poiTe ingredi myfteria , ni ex fuperbo philofopho in humilem

"priiis afinum converteretur : Huc inquam adducendus Itali-

acx difciplinas caput , nobilifque ille philofophus Pythagoras,

quiinanes illas verborum tricas acrius horruit, quam Lunaticus

[.genium malignum , aut Clirasmneftra Agamemnonem s unde

in conventu fuo fic obfervavit taciturnitatem , ut nullum

V 3 difci-

i 5 8 PRi€LUDIUM

difcipulum, aut auditorem admitteret, qui ad certum fibi fill
tcmpusjvelad quinquennium,utplurimum, vel ad bienniunut
minimiim, ad arbitrium, & peneplacitum ipfius , pro azftimio
captu folertix utriufque, non fponderet-, filere inquam, &c ufcie
adeo ftri£ce quidcm, uc omni illo conjurati iilentii fpatio,necie
percunc"bari,qux parum intellexerant,neque fermocinari,auc cct-
mcntari, qua: audierant, fas efTec, & qui deputati erant intra fji-
tium illud, audiendiconticendique audicores vocabantur:

O vir prxcipua calliditate vafer!
Qui,utficdicam 3 ferreo hamo delphinos ac cetos, Scquidemcr-
to pifcabatur, aliis interea tritologis illis ad ravim ufque vocir-
rantibus, aureo vix lumbricos caprantibus, quod gallinarum nb-
re Africanarum fenfibus mancipati,crecos mentisoculosin tri|>
fo verborum ftrepitu adeo contumacicerdefiganc, ut natura? fj:-
cum fuavifllmum , reique veritatem ipfiilimam indipifcere nit-
quam annitantur. Anacharfis philofophus degcnereScythanjti
Achxorum infipientiam , ineptiamque exibilando canere fcj ;-
bat,

Sunt Danai magni verborum philofophantes>

Sed vita & vitiis & moribus afTaniantes.

Idem Sc in Timazo Plato in iis ipfis Grarcis reprehendit, Vos
/fr,fnquiens , pmri ejiis,fenex autem Grivcorztm nemo-, garrulitat
eorum & verbofitatem uterque coarguit , quod multa quidm
docerent, varia magnificis foliim ampullofifque verbis praccjta
tradcrent,opere vero nihil, aut faltem perparum exequerencr.
At quanco hoc recl:ius,veriufque deLaureatis Cathedrariis, qi-
bus alterutrum horum deeft, dici poceft !

Aft eho, quorfum lingva ruisr' de his mu faciendum,
Non hoc convcniet chordis,quolingva labafcis?
Define regnantum mores taxare Deorum,
Magnaque metiri parvis aquifundia penfis,
Adfore fperatum tandem prcfagio tempus,

PROSIMETRICUM ijy

I ( Quo Palladem noftram, raptamque Helenam ab iftis predoni-
fbus recuperabimus : Vah magiftellilab erroribus demum pedem
,;retrahite,veritatemque mendaciis opprimere definite , hxc fa-
Jjalis lilia tcmporis quanquam prefla,

i Non penitus femper tenebris opprefla manebit,

'?At tandem aliquando ex orcoOrphei,deciduoqueDemocriti elu-
^cefcens, inque compellucidum fubve&a fpeculum,preinentes op-

primet, opinionum commenta fubfannabit , & natura; ratiocinia

confirmabiti eft enim veritas,

tij Vilibus exemplis , fi fas cft , Vatibus uti,

°|Veluti pertica, qux in aquam projecla,ftatimad fundum defcen-

!Jdit,fed ex natura fibi indita,eveftigio rurfum emergit : fic per-

n fepe veritas mergitur, at tandem cum Adrafti^ Nemefi rrium-

lll phar, omnia exuperans , ac veluti oleum omnibus liquoribus fu-

'fjpernatans s Solem quidem nubes ad tempus tegunt, & menda-

cia pariter veritatem •, Catonis enim ceniura , jus atque aequitas

Egrire poteft, premi ad tempus, nunquam opprimi : Quemadmb-

dum ergo ea eft falfitatis, vel erroris innata conditio, ut , nullo

etiam impugnante,plerumque confenefcat, & defluat, ita exad-

jverfum hac eft veritatis a natura infita proprietas,ut,quantum-

itecunque fepulta,multis etiam oblucTantibus, fufcitetur & crefcat:

k Maxima enim vis eft veritatis , utpote quse contra omnium

cpingeniorum calliditatem, folertiam, &adverfus fictas hominum

ininlidias, facile fe per feipfam defendit : Cum itaque excellentia

(ji Artis Magochymicse ejus conditionis efTe perhibeatur, ut , pluri-

mis infane oblatrantibus,aliis impudentiflime in eam debacchan-

tibus , fupprimi fopirique non potuerit, quinimo infeftiftimi il-

lius hoftes,rei veritate compulfi, a praeconiis tam Myfterialis Ar-

tis, abftinere fe non habuerint,Tunc non pofliim non vehemen-

ter fatifque mirari, quofclam hujus noftrsetempeftatisScribentes^

alioquin doctrina femofos, au/os f uiffe muflare, non contra totam

folum

i6o PRJILUDIUM

folumPrimorum philofophorum venerabilcm antiquitatem , i
evidentiflima veterum voluminum monumenta , ied adverfu
difertiflima etiam rei experimcnta , irrefragabilemque veriii
tem.

Quamvis tamen , fi propius paullo res in fe penfetur , qud
fortailis multum hoc obftupescamus,non eft-, quoniam fecus v|
fentire quis poteft, quam inftrucStus fit, eritque miraculo fimi), J
fi fiat, quare cum nunquam tales aliter audierint, nec difqutfti ;]
rint,quid mirum ? fi in ea pertinaciter opinionc perfiftant, &,

Qua arte dati circum, reliquos fruftrentur eademj

Nam omnes lubentius femper credere volumus, quam inquireftjr
otiari, quam operari; & fane veritatis hujus hoftis ipfus aliquaji*
do fui infeftiflimus, non alio ex motivo, feu caufla, quam qu<i§ :
aLectoribus in Academiis eatenus imbutus s profundius autejf
& altiiis poftea rem appendens , & ab ipfis naturx operib
expendens, implanatum me mifere comperi,

Error enim fallit fplendore fcientise & umbri,
Ut pulchrum digito monftrari, & dickr 9 bic efl \
Sic inrlat ftudium, hinc me plurima fcire putabam s

Et revera denfiflimis ignorantiseinerrabam tenebris, palpans
cuti cxci parietes exftimulant, ad fimilitudinem fpittaci, e re 1
quor, nil prseter aflertiones aliquot

Illarum Cathedrales, verbaquc nuda tenebam:

Quanquam modo adhuc nil certi cognitum , & compcrtum h
bcam : nam quantum zdTheoloriam fpedtat , omnium prorfus ij
narus fum, quoad Tbilofophiam, paucorum valde callidusj qua c
Mathejiy fum alter ignorans; infumma , quoad reliquas omm
Scientias & Artes^ nihil novi , Deo fit laus , & gloria & gratia
quantum fiquidem zdjuris intcrfintamentum , aliter redtum, qu<

adeji

PROSIMETRICUM. 161

^lejus fceminse veftra: procul dubio mclius, quam ego, edifferc-

[ii fciunt j & vos fatis informabuntj quantum porro ad Alchymiam^

rijiasLapidem Philofophorum, illum piftrices, foffores vel latri-

nrum purgatores fcitius, atque cgo,cffingere poflunt ; quod fi

],c igirur contulero ad Abbatem Clericorum Anticyras, fecero

jirfolla mea haudindignum,ubi enim incipiam, neicioiin om-

iibusaudio valde ingeniofus, fed pene decies aliquid tranfpice-

i debeo,antequam legere poftum.

\ Ego ipfe paullo ante, cum tanquam ftemmata philofophorum
icenferem, fummos viros defipere, delirare , dementes efle aje-
Im, quorum fi nemo verum vidit deRe philofophorum,veren-
rt cim eft,nefit omnino nulla, nam ifta, quse ego fcribo, funt to-
] commentitia, vix digna lucubratione anicularum ; propter
.gjoiod nihil ambigo, quin paradoxon plurimis videbitur, me ( qui
[inper fui,inque prefens fum, afinorum fus} huc temeritatis &
^dacix proccflifle, ut oberrantibus porrigerefilum,inque vaftif-
fno hoc pelago fluctuantibus, Helicem & Cynofuram figere,
pfumpferim: At definent illi tandem mirari,fi me philofophum
cmpererint, qucm, Artis, quam profitetur,legibus, naturamfe-
cii , illiufque Bofchadem semula operatione excudere, non fu-
git,- ncque enim credendum omni rumufculo , atque incerta?
J me famse , filiis Sapientum absque ulla demonftratione cre-
.cndum eft:

Hoc enim Atlantiades teftatum voce reliquit,
Utpotein his placitis nil prius efle fide.

c plane difcipulizandumPythagoric^s, qui, rebus etiam mini-
\ apparentibus, tacebant , credebanfque , audito folemni illo ,
|iola:que Cux famofo verbo,//^ dixit > tantum Pythagorae pra>
tori fuo tribuebant, ut ei crederent de incredibilibus : func
alti quippe meri fycophantae,Mercuriique fabularum,

P >

X Plu-

162 PRiELUDIUM

Plurima vcntifequum proferc mendacia vulgus,
Nofque malo ftatim credula turba fumus.
Dicunt unum multum, multum unum, verum falfum,falfum u j
rum, bonum malum, malum bonum : Homunciones humiles, r i:
milix, fortuna:que tenuis etiam aliquando ardua callent, non h»;
thenis tantum,fed Sc inScythiaquoque nafcuntur Anacharfid , :
& LacedcemoneHelense s nonne & ^Egyptus etiam Antonios.-ji
lit, & Democritos Thracia ? \

De quibus infignis nobis prudentia didtat,
Summos pofle viros,documentaque magna daturos»
Vervecum in patria, crafloque fub aere nafci?

Poetarum illud archetypum Homerum quot urbes jam certatv
fibi non adrogant?

Quem vivum, asterna laceratum lumina nc£te,

Indigum, ftipemque petentem vix quifquam bene norat,

Septem contendunt urbes, ubi natus Homerus,
Smyrna, Rhodus, Colophon, Salamis, Chios, Argos, A the

Ut ergo multi vocanturMedici, qui curare non pofTunt, mul
que infomnes, qui nodte tota dormiunt , flc multi vocantur
pientes, & in rebus minus inveniuntur, quiahoc,quod vocanti
non funti & iterum , Quemadmodum plurimi habent nom
fapientis fine fapie nt ia, fic multi habent fapientiamfine nomir
Ferunt Hippomachum Aliptam, generofum illumalacr£mq
Ducem, cum in corona celebrari aliquem audiret, qui corpc
erat procero,ftaturaaltiore,longimanumquoque,& duellis idc
co,manuiimque confertionibus aptiGr cenferetur , refpondifl
J{efie quidimyfi corolli i3 hrabrum in alto penderet , adcu utnon nifi ma.
forer decerpend/m s infinuans corporis proceritatem parum, a
nihil in palaeftra ac gymnafio prodelle , ni pariter robur, & gl
diatoria quxdamfirmitas,ni membrorum nervi, dexteritas, m

PROSIMETRICUM. 163

is,agilitas, & imprimis animi vivacitas, cordifque magnitudo

jeflent.

Idcm omnino & in propofitodicendum,efleprofecT:6 non mc-
s iocre ftoliditatis argumentum, aliquem celebrare philoibphum
"Jjljermetc Iice^philofophiorem,perfonareCommeiuorem,Ca?fa-
Kk quanquam clariorem,fi animaillius fapientia yera non fitim-
: uta,Chriftianifque virtutibus undequaque circumveftitaj quid?
;uod experientia compertum fit, ficpiiis iub interpolata vefte in-

enium latere excellens, judicium acre,acindolempra?claram>

diverfo autem Narciflbs, comptos, balteatos,delitias parentum^

upidos,obtufos,fungos,atque & pervcrfos, intra&abiles , indo-

Jefque efle.,- audite mira.
m Officinam nundinatoriam Dominellus , undque Pauperculus

beunt, illedivite, bullato , limbatoque veftitu s hic vulga-
jl, lacero , fordidoque amictu : incipic inflitui de his calcu-

,iis,uter plus ferat? de Dominello haud dubium , quin reftime-
lar, tam venire auro argentoque onuftus , quam amiclru habi-

ique corporis eft venuftus j Inopulum vero prseter cento»
J;es fuos , obfoletamque lacernulam nihil conferrre: ubi ad rem
Jenitur, &: quifque feorfim exploratur, plurimumlapfum eflear-
iitrio deprehenditur , qui enim exiftimabatur opulentus, ille
lauper, & citra nummos comperitur , folaque exteriore fpecie
ifenus, quam oftentabat , fplendicans -, qui vero inter mendica-
•ula recenfebatur, penes hunc nullum reperitur in paupere vefti-
iu aflumentum, quod non fit fcutatum , aut punflimi auri duca-
iis infartum,Hem!quis hoccogitaflet?

f Recte itaque magna cum venere dixit moralis illud philofo-
|[hix fidus illuftriilimum Scneca : gladms bonui utique non efl , cui
meauratum eft balteum, aut vavina gemmis diftrncla , fed cui ad (ecandum
wcies fubtitis $ quid vcro ? annon in putri pluries vagina chaly-
■kEus enfis reconditur, &exadverfo feiTugincus,pIumbcuTque in
y^emmeafnonne fub fordido palliolo fkpe fapientia eft? nonne

idemus,

X 2 Mul-

164 PRiELUDIUM

Multos fa:pe viros, nullis Majoribus orros,

Indolc pra:ftantes, aliofque fuifle Catones ?

Nunquid fa?pe olitor, molitorque juvantia cantat« p

Nonne necat niorfu levicellula vipera taurum?

A cane nunquid aper non magno fcpe tenetur?
Ut crebro prxterea non videmus, quosdam plagofos, fatuos,f i
pientum doctorumque loco haberi, vel ex conftitutione , yel c
dicacitate: ediverfo vero fapientes & eruditos,deliros, afinoii sti
aut vulgares homines credi, ob folum, vel cultum, vel gefturr.j rm
vel taciturnitatem ? cum tamen hortus conclufus florulentioi ms,'
fons fignatus femper illimior,nec hoc adeo aiienum: ipn

§' T °-

ESt aliud fiquidem Mundus nihil,atque theatrum ,
In quo quisque fuas prefentat imagine partes;

IcCrcefi,iIle Codri, hicCatonis, ille Morionis, nonutiqu jpei
eft thcatrahbus fcenis vita noftra difllmilis • nam ut ifrhic i U
le Imperatoris,hic gubernatoris, & altcr militis implet ofriciun;
ita hic j ubi autem confecuta nox fuerit,nec Imperator agnofc
tur, nec gubernator,nec miles^cortina clauditur,&: perfona exu i
tur. Scite in hoc propofitum lufurus eft Angelicus Vates :

Plebs agit in fccnis mimos,pater, illeque dives,

Filius hic, alter nomine prodit inops:
Mox vero cxhibitas ubi claufit pagina partes,

Vera redit facies, diflimulata perit.

Eodem plane modo comperictis in illa noviflima cataftroph
Domini,fed & eum,qui hic fecutus hortantem,confulentem,fa
muli perfonam fuftinuit bene, seternabili non raro Regia,inte
Ccelires, intcr Empyrii incolas, impertiendum corona, cu
interim non modici Optimatum fcrvient fervirutem omniun 1
miferrimam , sternas mter flammas,ina2ternum non remitten
dam 5

Quan

PROSIMETRICUM. i6f

Quando femel Stygias fubjerunt funera fauces>

Flexibiles nullo funt adamante Dii.
Cernat ut infernas Rex te plorare paludis,

Surda tuas equidem lingec arena genas:
Fata preces torqucnt,ubi vero retrograda cymba

Navigat, obturat Porritor enfe fores.

,Iutat nimirum tribunal illud Domini theatrum,fcenas,partes ,
:♦ e primariis ultimarios,ex ultimariis primarios ftatuit, prsemiat
brvos, vindicat dominos. Eugcpa? fortunati tunc Servi , quo-
nm prazmia fcclici& perenni commenfurantur libertate ! infcc-
l:es econtrari6Heri,quorum vindidtae, miferandae,32rumnalij a>
irnaeque refpondent lervituti ! nulla tunc erunt ampliiis,inilla
[ie,difcrimina purpurae & fagi, non diadematis & cudonis, non
jeptri Sc ligonis , non docta: & indoctas mentis , non divitis &
luperis,non domini, fervi, Regis , Gregis: fola enim virtute
iibi difcriminabimur, folis meriris, demeritifque difcernemur;
lura nimis, heu, nimisquam dura fors,Regum,Principum, faecu-
■Magnorum, divitum, nobilium, dottorum,- ineruditas , abje£tee ,
rcense, mifella?, vah & toties pedibus conculcatse adasquariplebi!
loc videlicetSummatibus continget, ubi forfan cras,forfan ho-
le, forfan hdc horuU fabula: (quam agimus , redufra cortina}
ierint expurpurati, exfericati, exholofericati, nulla dignita-
|s cujuscunque prarrogativa. , nullo difcrimine ferti & coro-
|e,tremuii ftabunt, quibus illud cataftroph.es A&or Deus aeci-

Lufiftis fatis, ediftis fatis,atque bibiftis,
Ultimus hic pulfus, icbis difcedere tempus.

Ittisdiu cum corona, cum cudone,fatis diu in fago, in toga, in
kirpura,

Ukimus hic pulfiit, vobis difcedere tempus,
Funebris 6 dixx funefta tragcedia fcenae,

X 3 Tot

ICI

166 PR^ELUDIUM

Tot Regum, tot gefta Ducum , Proceriimque Coronas ,
Ventofa dum forte tument,reperire Popello !
Inquamigitur , nihil aliud, quam omnium mortalium comcedi,-
quJim ludus, qui in thcatro exhibetur, ubi multa: quidem indi
cuntur perfona:,fed omnes habitu transformata* incedentes, nu
lo fuam veram formam,eunuchiamque habente, prout ab afroi
quxquc induitur & exornatur, ifque fcit, quam ad rem uti um
quoque debeat, fuam unicuique congruentem perfonam tribuer
& larvam,fecundum quod ludi exigit ratioj Alium facit icnen
licet juvenem, alium fingit juvenern,licet alioquin fenenij hun
auro, gemmis, txniolis, pretiofifque veftibus adornatum ceu d
vitem , qui quandoque pauperrimus eft : Illi contrarium fac;
mendico eum aflimilans,alioquidivitcm> Alium inducit ranquai
mire potentem , Principcm feu Regem, perfonam cxteroqui pc
ie contcmptam : Sxpius in hoc ludo amplo quis honore cond<
coratur ,

Qui tamen eft tituli nullius nomine dignus.

Alius habetur contemptui, qui tamen omne laudis encomiui
mererctur. Deus Dramatiftes ille folus eft, qui nos in hocfuui
amphitheatrum producit, is fcit,quid ad ludum pertineat, nc
ftriim omnium opera a i fuum utitur opus,nov r it quo fingula d(
ftinare habeat ad fuam gloriam: is unus eft, qui nos omnes fc
lus nofcit, quemque in fua vera forma, alioqui fcire nos pofliimu:
quis quihbet fit,donec vitx noftras fibula pera&a eft:quia quot
quot in hoc ludo funt, nullus genumam, propriamque fuam foi
mam habet ,- quamdiu ludus durat, nemo dignofci poteft, domi
nus an fervus, divcs an paupcr, juvenis an fenex fit :

Aft ubi in arternam noftem clauduntur Ocelli,
Et fua vox ubi quemque fonat, ludiifque pera&us,

Et Archhfror Deus funcftam illam vocem intonando reboat,

N:;do, fmzs L\!o,pro lamentabilis echo!

PROSIMETRICUM. 167

. c fuam cuique larvam detrahir, tunc apparet, quis itnusquifque
:r, tunc quandoque Mendicus, & Fazx invenitur , qui in ludo
Jenricus, & Rex erat,- alius,qui in ludo pauper erat,longe nunc
aus deprehenditur, tunc multi filii Dei vocabuntur, qui in hoc
;nphitheatro,in hac vita, in hoc ludo defpe&iflimi fuerunt.

Noftra proinde fua cenfura vifio fallit,
A diverticulo quo femita tendat in unum.

)ux AlbanusFerdinandus Toletanus traditur ita dicere folitus
^Gallis,Portugallis,Britannis,Hifpanis &Italis,ex ipfis alios vi-
«eri,ciim procul abfunt , fapientes.,- cum autem prope adftant,
dituos: alios eminus videri dementes, fed cominiis infpec"r;os,fa-
:)entes invenirij alios videri ftultos, alios fapientes, tam eminus,
wam cominns : Labi ideoque vifum in cenfura de quorundam
jpimi dotibus, certiflimum eft, etiamfi fenfus vifus vel omnium
rf: acutifTtmusy nonne capitur afpefru arcus cceleftis, qui iris di-
«ur,quem ftatuit efte coloratum , cum nihilominus iana philo-
iphia doceat , nullum ibidem colorem adefle? Absque dubio
Iteft multo major terra, & tamen homaagreftis barbariifque,
\i folo vifu regitur, diceret oppofirum ,• quod non mirum , cum
ioras & rufticos philofophia cireumfcribat , fed & peritiflimos
ofque in iua fubinde arte fallitpotentia vifiva.
Quemadmodum decepit Zeuxim prsclariflimum illum quon-
lm Heracleotem pidorem, cum pi&os a fe racemos in fcenam
ptulerat, tzhti fimilitudine tantaque identitate, ut ad eos eden-
|)s aves advolarent : Parrhafius autem, alter celeberrimus pi-
ttorF.phefius,pi£him attulerat linteum, fuper quod leviflimo 3 fo-
Jrtiflim6que penicillo tenuiculam duxerat carbafum,adeo perfi-
3ilem,ut vera omnibus efle videretur,tumZeuxis,judicioavium
i^acior^Parrhafium rogavit, ut,remoto velo,picT:uram oftende-
it, rifit hic : comiterque in illum cavillatus eft,indeque errorem
f um perx r pexit Zeuxis>ingenu6que pudore fufTufus, majorem illi
i arte fua peritiem adfcripfit, facete ac jocole refpondens , ego

heti

16S PRiELUDIUM

hcri aves dcceperam , tu vero hodie me artificem fefellifti.
Errar igitur, ut vidimus,vifus nofter,fcilicet in judicio de al
quorum animi talentis,at fi auditum quoque confulamus, & ljj
rrofque loqui jubcamus , mox ftultos Sc bardos cfte cognofoBj
mus, qui vidcbantur nobis fapicntes ac docti, &: e converfo. Indft
ciim olimfcmcl homo opulentus filium fuum adolefcentulum ajm :;
Socratem mififTet , indolem illius ut infpiceret, ac psedagogus dft B
ceret, 'Pater ad te, dSocrates.mifit filium, ut vidercs : tunc fcnex /1..
dbcus ad puerum, loqucre ergo> inquit, adolefiens,ut te videam , quaM,
occulto infinuans,ingenium hominis,non tam in vultu relucerm
quam in fermone, id eft, non tam vifu,quam auditu dignofci.

Cum tamen invidia* mordaci faucia fempcr

Incorrupta fides confpiciatur acu*
Sitque comes livor folitus virtutis & hoftis,

Qup celebris fcedo virus humatur honosy

Veluti diferte & decore Nuntius meus , Sicuti non eft ignts , ir.
quiensj/ins fiumo^fic nec virtus fne bividia ; &, quemadmodum pcr fi
lem euntihus umbra eflyita quoque per iter gloria virtuti fqm gradientibt
hvoris rabies $ & fimihter,cum exurgentium, mortaliumque fui
cefluum pedifequa fitinvidia, atque nec Jupiter quidem ipfus
feu pluat, feu dnTerenet, omnibus placeat , ac randem, ingrat
Mundo operamgratam pra^ftare pofIe,graviflimum fit, miferatic
ne fraterna hi potiiis, quam iracundia digni funr, donec aliquan
do de cruciante livoris fui carcere feCc liberent, quo,ad talionen
torquentor, qui illorum efto equuleus : Rabiofum vero virium
inferorumque malum! vah fangvinulenta beftia,ut miferenduni
quod invadis,cordis,&, quam occupas,quamque torques, animai
Quis crgo homo, cui alioquin pe&us fapiat, de invidia, fi quan
forte patitur, queratur? eftne enim aliquis, vel fortunatior invi
diofo, vel infcelicior invido ? ecquid laudabilius, quid encomiil;
dignius magis fcmpiternis,quam talia operari prodigia, e quibu |
livor oriri aliis poflit ?

Oni

PROSIMETRICUM. itfp

O nimium foelix, 6 terque, quaterque beatus ,
In quem homines odiis,in quem livore feruntur!
(uis unquam malo? bono quis nunquam invidit? Hem virtutis co-
jes invidia, quse Bonos infequeris plerumque, atque adeo infe-
caris .' Quanquam equidem facile credam, haud paucos homi-
i:s,viros alioquin doctrina confpicuos, ea folum de cauffa,vigi-
l.s fuas in lucem prodire reniufle, quod garrientium contume-
I s, ac oblatrantium ora (pra»ut hodie inrlnitum maledicendi ca-
cethesjquae nemini,quantumvisfapientiScriptori,parcere con-
feverunt, valde pertimefcerent & reformidarent •, Nec fane abs
rtionc , vere enim nullus eft , qui pluribus fe illigat arbitriis ,
ciam qui animum ad elucubrandum applicac , h&c maxime xvi
sate, qux archaifmicis delitiis eatenus inaflvevit , ut, nifi fubti-
ILterfi, limati,& curiofiflime culti fint aphorifmi, vix fiant ven-
|biles,ita ut.merito triumphare poflit, cui licet latere , tefro-
lie concedere : idcirco ergo ego nunquam mecum conftitue-
|m,aliquid typis evulgare^ prsefertim cum non ignorem , in i-
lusmodi commentationis genere, multos fe ante me in vanum,
ItenuaiTe, quorum libri irndicule circumferuntur^- deinde ne£
sbam minime nafutum hoc fseculum, in quo

Er pueri nafum Rhinocerotis habent:

Uapropter turius cenfebam multo, domi tranquille molirt, quam.

m dedecore in publicum w/r;; quoniam, ut nunc funtmores

'•minum, nulla res, nullum negotium, nullum opus tam juftis de

liuflis fufcipitur,quiniqui illud carpant, maledictifve fuis figant,

afint^

Nemo pol Antimacho, nec tutior ibit Homero >

Vellicat & magnos livida Parca Deos.

t fibi cenfores contra fe afliimit,qui in publicum cogitat,^o?

ldores } nam quidam in illum querimonias excitant , quia pro-

|::us efti alii, quia brevis, hic quod nihil novi adferat, fed antiquu

a:um agat^ ///equod a communi tra&andi modo decedat,- ifle

Y notat

BT)i

170 PRjELUDIUM

notat ftylum, ille loquendi filum, alter taxat textum •, multi ind;d
nantur, quia carminice proceditur, quamplurimi barbara, exole r
&fefquipedalia verba,qua: fibi forfan non fuerint comperta, c4
mantj infumma, tot pene contra fecalculis materiam quivis Co;^
mentor fubminifirat,^//^ verba gloflat.

Res hinc cunctis fapientibus perpetuo fuit plena timoris,a
quid in vulgus dare : id namque eft manirm in ferventiflims
flammam mittere,confodientiumque fe lingvis prodere, & oj u
nium maledictorum tela adverfum fe torquere, prsefertim fi n
de quibus rhombus,ponderofae fint ac momentofa^ cum itaq
reconditus thefaurus,qui hic oraculis cantatur, humanum pi
pecaptum tranfcendat, perfidiam incurrere formido,dumabcL
ejus myfteria, tam clare &fummatim revelarc pergOymaxime qut
fciam , oportere

Sumere materiam, noftris, qui fcribimus, aequam
Viribus,& penfare diu, quid ferre recufent:

Imprudentis eft enim hominis nefcire menfuram fuam; G? /
terea t qudd memini, unumquemque faikre fua fcripta,& Aufj ^,
cem prxterire^ quia ut filii etiam deformes deleclant parent<
iifdemque videntur formofiflimi. , fic quoque, ferrei & indecc
verfus, Jnventores titillant, ipfifque videntur optimi s ex <j
fitjquod, cum iifdem arrideant, facile eos , in publicam luce
prodire, finant.,-aft id inde commodinancifcuntur,ut, unde h
dem, nominifque gloriam comparaturoj> falio blandiebantur,i
de contumcliam, dedeciifque non modicum fibi pariant> du
eorum, qux latebat,infcitia &ftupiditas,jamtoti mundo fitm
nifefta.

\Jt fcabies & glabrities plus digna cachinno

Quas nudata prius ftabat amicta coma.
Callidus humanam formam geftiimque facete

Simius aflequitur,dum fedet aptus humi.

PROSIMETRICUM. i 7 t

Sed quanto fc plus efFert, tanto magis ipfe

Confpicitur culo Simius efle glabro.
Sic Sc glorioli, quos ingcns nomen adegit,
Quo mage confpicui,funt mage ridiculi:
Quandoquidem temere qui fe majora capeflic,
Si fit confpicuus, fit quoque ridiculus :
ic vero,rogo, quem,etfi fortifllmum Achillem, non perterre-
oerent? & revera ifthsec ego mihi tantd firmius appendenda
fcifebam, quanto minor eft,tum ingenii mei facultas, tum vitae
knmoditas,majorqne nuncTra£tatuum,nonScriptorum folum
werum, fed & modernorum copia atque ubertas s fsevior pro-
«e proniorque lafcivia, & rejiciendi omnia lubido -, ita ut ni-
ifenuncjin praefenti exulcerati hujus fseculi facie, magis agere vi-
litur, qui in lucem opera fua edit, quam detra&oribus , obace-
iiDribufque menfam fternere,qui omnia, qux apponuntur , ne
lo morfibus, fed violentis ruptibus , obliquifque dentibus, dif-
Ipunt corrodiintque , non quce difplicent modo, fed & quse
f gnopere fubinde placent, fimiles felibus, quse tanto vehcmen-
|s in aliquem folent obgruhnirc, quantd lautiorem fibi offam
itiunt exhibitam. .

Quanquam equidem ego,de hujusmodi occentatoribus nihil,
admodum parum, viro prudenti curandum,fed floccipenden-
n femper cenfuerimy

Nam mihi quod vivo detraxerit aemula turba,

Millecuplo reddent fcenore morte tubse.
Nominis in viti nunquam prasconia clangunt,

Surgere poft mortem fed prius ifta folent.

prudentia? igitur & pufillanimitati quis non afIcribat,ob inci-
tium detrahentiumque timorem,quempiam abfterreri ab ope-
alias curiofo,& pluribus mirum in modumdefiderabili?quia,
inquit Ecclefiaftes, qui obfervat ventum, non feminat, & qui
jifiderat nubes, nunquam metet :

. Y 2 Rufti-

i 7 i PRiELUDIUM

Ruftice cun&eris, dum defluat amnis:at ille
Labitur, & labetur in omne volubilis asvum.
Nequc eft: etiam, cur Ariftarchorum Sc Criticorum obdud
frontes , cenfurafque multum timeam , ut enim mihi ipfi n,
blandior,fic his-non ita periochis ducor, quin, me in aliquem f
Lapide lapidem ofrcndifle, lubens agnofcam^ adeoque non rj
mihi ita inter fcribendum difplicui ( quod in alios interdum
fualiter libros, non veneris minus decorifque lima, quam docl
xix \ym& depolitos, incidiflem) ut, modo liceret per genium m
um, tam Vulcano libenter , quam typographo darem } jufti
haud dubie, rationabiliiifque agens, quam Epicorum ille Latii
rum facile princeps poetarum Virgilius, qui poft editum pen
lebre illud,& vixunquam fatis commendatum ^Eneidos deci
fibimet in fuo opere adeo difplicuit, ut, cum,morbo opprefli
adventare mortem videret , petierit oraveritque a fuis amicii
mis impense ac obnixe, ut opus abolerent, ignique commiti
rent abforbendum,indignumillud interpretans, quod Sapienti
prarfentaretur oculis ; liceat ergo mihi millies potiore jure ft
cinere :

Perdius & pernox decompfi pumice chartas,

Quas per inane fimul parva favilla vehet.
Scribere flagravi,jam fcriptos lampade verfus

Mulciber abfumet,comminuetque rogo:
Pingere fic volumus,fic fingere quserimus omnes,

Ipfeque depidtus difplicet arte labor,-
Hinc, cum quisquilias relego, fcripfifle rubefco 5

Plurima nam fpurco podice digna cano.
Ablatum mediis opus hocincudibus efle>

Teflatur fatuansSc fine mufa chely.

§. 19.

VEruntamen, fit,ut ut fit,qui non vult legere , intermitt;
podic^mque codice detergeat,ego opufculum hoc ab Hqjic

mog

11
ik

IXll

PROSIMETRICUM. i 73

i ogenc acceptavi, ne fine merce in forum prodirem , afymbo-
Jfque faberna exirem,&ut commonftrem exemplo meo,in mag-
4S vel folum animum plerumque fatis efle, five itaque inten-
mm aflecutus fucro,fivenon,\:niuscujusque proprise confcientiar,
impori & experientiae relinquo, meis nihilominus ego fum fun-
ius partibus,

Quod 11 defuerint vires } audacia nobis
Laus fuit, in magnis nam voluifle fat eft.
tuia fi fingulas difciplinas percipere magnum eft, quanto majus
ijnnes ? quod facere necefTe eft iis , quibus propofitum veri re-
Jpriendi caufsa , & contra omnes philofophos, & pro omnibus
ficere, cujus rei tantae tamque difficilis facultatem,confecutum
ile me non profiteor , fecutum efle prasmefero s Quanquam
Iroinde multis parafangis me huic negotio imparem fcirem, ma-
Ji nihilominus omnium oftentui , ludibrioque obnoxius efle,
Ec non mundanotheatro, temerariorumque calculorum pericu-
me ipfum committere, quam in tam utili & religiofo propo-
:o operam Paraphraftae Mercurio meo denegafle, volentemque
um non fequi, omnem potius aleam experiri refolutus , quam
utius anceps fpemque metumque interhaerere.
Et quamvis iterum, praefens degeneris hujus xvi conditio, ab
iusmodi adorfu deterrere faciie aliquem poflit , in quo nimi-
imanimi hominum ufque adeo male feriati & exacerbati funt,
fi fieri poflet,omnem conatum & ufume medio femoverentj
: ideo (ni finiftre addivinem} fexcenti erunt, qui mihi boc meum
tale penjum pro ftultis animis; alii vero pro impudente fuperbia
itelligant & interpretentur, quod ego, qui neque ftudiis,neque
'axibus, fortifque meas talentis pradentare me nequeo, rem uf-
uearduam aggrcdi fim aufus^ cumprimisin eo Artis genere,
i qua tum alii tam illuftres , tantaque experientia & eruditione
rasditi viri,fumma femper cum diligentia vacarunt, tumin qua
>mplures,navifragaingenii defperatione abrepti, mifere inaqua
kfere.

Y 3 At

17+ PRiELUDIUM

Atqui hoc unum eft, quo iftam meam animofitatem,five p. :;i
ut , illud mihi invidi interftingvant, cum coram Deo(cujus i-
etTabili in me gratia, & benignicate hasc confignavi, adque foi-
cem colophonem dedu&a funt , & deducentur) tum coram .pp
ipfo defendere pofle fperem, me fcilicet, non tam favoris, mu^
minus humani honoris aurx aucupio, quandoquidem caput o -
pufque cclem,quam genii duntaxat fatalitatis, utilitatifqy publi c
itudio,ac ipfius folummodoevallendae veritatismotivo>eflead<i*; ,
£tum,ad labyrinthumhuncmillemaeandrisxrroribufqjimplexuk, [
& inaufum hoc,fyrticumque pelagus,extentiflima etiam ratio.ji;
bolide quafi inveftigabile,quinimo myfterium omnium fublu
rium arcanorumDei maxime abftrufum & obtextum ,ingredi
dum.

Hinc profectojcuirem paullo aequius trutinatio fuerit,non vj
licandum, veriim potiiis impense admirandum , quomodo ni
rum ego adhuc opus hoc qualequale, aufu pari, atque formidi
etiam peregrinus, fine re & are in itinere , Sc nullo> nec libro
focio habito, aggreflus, in peflimis nimirum temporis, quod tot
plane extremae ncceflitatis oncra,& curas comparandi victum
amiclrum diverfiflimae extorquent, perduxerim ad portum opi
tum verius, quam fperatum,Duce fcilicet Scientiflimo,qui fici
prsefentis hujus tehe author fuit,idem ita,ad exitum ufque,m
rem proprise imbecillitatis facile confciam, dextram denique i
fam rceliciter reget, fpero :

Multis modis fui circumdu&us, morbo, carcere, atque inopi

Tum pavor fapientiam mihiomnem exanimoexpedrorati

J^lures^edicuh, &glires, quotidie mihiper fomnia

JErumnabilia minitantur vita [upplicia & mala $

Qua: nemo eft,tam firmoingenio, & tanta confldentil,

Quin refugiat timido fangvine,atqueextabefcat metu.

Ex quibus jam liquido patet, non hercle fatis profperos fortun
ftatus his Symbolis, Symbolographoque afpiraffe, proin & nc

rai

PROSIMETRICUM. i/jr

iro mecum ipfe in ea opinione verfatus fum, fortaflis nimirum
■v\\e Deum, utinpublicum prodirent, eaque de caufla faepius
onftitueram penes me ipfum, ab eorundem evulgatione prorfus
nimum avocare: enimvero ignoro, quo tamen minus propofi-
j. fati refponderit eventusy quodfi qua forte,mearum ergo lu-
dbrarum

Le&ores eritis, dextras nihiliimque gravati
Admovifle mihi, veftrafque dedifte monetas,
Irrumabo ego vos y laudabo, vofque beabo.

4 f ilcfiusilleTriales(qui,ob prceftantem ingeniifui aciem , quon-

(im in Grecia primus fapientis titulo eft falutatus) ubi cogno-

itfet, Pherecydem Scyrium,minime vulgari dcctrina virum,de

(:ris myfteriis,convocata concione, diflerere in animum indux-

4e, fcriptoei fignificavit,fatiiis fibi videri, fi quasfuper rebusuf-

^tte arduis retinuiflet domi, ifta, fevocatis tantummodo confoda-

l>us, judicio sequiore, mageque adulto deJibutis, proponeret di-

)ticnda-,fubtilia enim & fubJimia illacaptujcrafla: ac imperitas mul-

it:udini,nullum aut certe prarquam cxiguum operse pretium fo-

:i allatura. Egregium hodviri accintli , Thaletis dccumentum

xeditanti mihi , nefcio quid de profundiflima illa HermeticcC

zmis parte, qua: de Lapide Thikfopbieo tractat, fcribere, faspenu-

<rerd in mentem uenit., auremque vulfit, in humeros fufceptum

cius iJliusmodi efte, quod temere difleminari in vulgus non de-

..trec, confultiiis vero pra:ftare, ut in familiari eruditorum homi-

r;m congreflu recenferetur.

Alluberet mediusfidius rem fic geri pofte : at ubinam obfe-
b locorum , quos myftica iJla,de gravi pnegnant/que pbilofopborum
(»/«!*> non lateant, invenias? quia, licet nulla propemodum or-
is plaga, nullave urbs , haud fcateat aliquibus faltem PhiJoma-
££ deditis, qui animi fui animis freti,aufint etiam mire ja&an-
A*,cumquelitigio,cyclopa:dicam fibi hujus magifterii cognitio-
:t m pollicerijufqueadeo hodiefuumcuique commentum placet,-

ve-

\j6 PRiELUDIUM

veruntamcn, fi ifti quid proficiant, qualiterque agant, liquet, i
rem rotunde perfpexeritis,comperietis haut dubie ,eos nedur^
qua» orthophyfica hujus Secreti materia,qu# item ejufdemdi,
gendse,perficicndaeque notities necefiaria,& quce fitdenique pi
ba illius informandse ratio, ignorarej porroautem videbitis,€0
etiam talia fibi, qua: abs reLapidis conftruendi, aliena peregB
naque funt, Sc nimiumquam illi contraria, aiTumere, unde fit, ■
tandem,quanto diutius,impenfiiifque operi fuerunt intenti,ta
to verius lllis contingat illud, quod eventurum ipfis quidam n
ftrorum falfior Scriptor divinarat , nempe ut pro Magiolitho t
riolitlmm rcperiant •, cum ejusmodi ergo cerebris , efletne obt
cro, qui ea de re libere libenterque ratiocinetur?

Quapropter , Fratres in artcm propenji , candidam laconismica
meam poefim phantaftica lllorum vacatione, mihi quidem n
gotiofiorem, vobis autem gratiofiorem , & longe utiliorem fo
exiftimavi : quoniam nifi plane obftinent , hic ad minimum
revocando fuo male inftituto opere commonefient-, vulgb y fati
eft, dicitur, recurrere, quam currere male: rcpetiro itaque ita m
cum reputo,non eiTe, quod fcias , fatis fcire, fed & ad ucilitate
pertinere publicam,publico, publicitus, quod , fcripto , intcrfi
patefacere. Procul igitur hinc, procul faccfl«te fubdoli, fupert
que, non aquilas, quae fublime, qux in pinibus penes folem , 2
volucres, volucres volumus , qux depre/fim, quse in tefto, ac f;
pe /^w^nidulentury talibus non metro, fed voce velut, & fecr
tiore creii ifta infufurro , utque in his retinendis elingves fin
eorum fan&ifllmi religione jurisjurandi ora obfigno, hi, Fratr
maugurati, ubi hsec nobifcum tenuerint, tenebunt & juxa nobi
cum,de tanto privilegio, Deo ceviterno & inafcenfo,grates coi
cinere immortales. Sed jam, uc omni me invidiapurgem,ponai
in medium fententias Prseteritorum de Invento Deorum, qi
quidcm loco convocandi omnes videntur,ut, qux fit earum v
ra, /udicenr:

PROSIMETRICUM. 17;

Incipe nunc alro verfus excuderc torno ,
Subque tuas partes Parve Poera veni.
um dcmum mihi procax Lyceurh videbirur; fi aut confenf:-
nt omnes,aut erit inventus aliquis,qui, quid verum fif , repe-
jrit> itaque mihi libeat exchm,;re, utiStatiusin fynephebis,
roDeum popularium omnium adoldcentium/ clamo, poftulo,
bfecro, oro,ploro atque lmploro: non leviillma de re, uc queri-
ir ille,fieri in civitate facinora capitalia/

Ab amico amanie accipcre argcntum mcretrix non vult.

^d ut adfintjcognofcant, animadverrant,quid de Immortalium
lventoPhiiofophorum, quid de fublimi magolithi rnagifteno,
li ii prsefunt , exiftimandum fit : bsec enim omnia,ad hanc de
hymica zanno infcriptionem, rcferenda funtj- profeclro eosipfos,
Ui fe aliquid certi habere arbitrantur, addubitare cogit docTifli-
torum homirmm de re maxima tanta diiTenfio, Agitedum igi-
ir, ; t i 72 artem tvqmjfimiy quse philomagiam noftram Adeptorum
aneant aphorifmata,

Hxc cgo non humili referam cantanda cothurno,

Magnum iter ad doclas proficifci cogor Athenas,

Ut me fupplicio via longior exuat omni,

Accingamur avos antiqui vifere Jani,
)fa facra aulara luftremus,arcanorum maximum,quod fecreta fu-
^rat omnia,& quo nihil eft in ipsa naturalitate fecretius,ad quod
•nditis, quodque intenditis,guftemus: umbras,quibus obnubitur
ortalium acies,quibus & natura fe tuetur a prophanorum con-
eftu,abfr.ingam, atque & Deam ipfam demonftrabo, ipfam-
;et videlicet Nympham ornatiilimam, ejiifque thalamum, ac nu-
|un TTne vefte Dianam 9 qux ubi inte&a vobis vidcbitur, quin in-
edibiles fui extemplo proritet amores,minime in dubium ver-
>. Sit crgo nunc tempus ad id, quod inftituimus, accedere fu-
emum.

Congruum tamen condecenfque erit, antequam tam magnifi-

Z cen-

i-S PR^LUDIUM

centiflima dona imperriam,ut omnes,fi non condigno carmi;
pofiumus,faltem eo,quo fas cil,eulogio, fupplices devenererrii
lncomprehenfam Dei poteftatem, inluperabilemque Divinitas
fublimitatem (ni namque humanse mentis langvor divinae lu
jubare lllucidetur, facillime in perniciofiflimos ambagum anf
clus, crroriimque diverticula abduceretur) quam ego quidJ
pronus ac cernuus adoro & adgeniculo, meum non diffitens U ;
morem , tantum arcanorum Oceanum, humili & futili ingeni i
mei lembo, tranare tremifcens > cum in tam vafta, voraginoi»
que navigatione,perfpicaciflimus quifque nauclerus & habeat :-
formidare naufragium : fapientiflimi quippe hi ineptiunt , rc
centralitatem ufquc inexploratam, oculis irretortis, pofiunt <*
tuerij eft enim abyflus, in qua ratio abforbetur , barathrum,Q
quo induftria quadibet circumagitur, pelagus,in quo omne h-
manum ingenium elufcatur,& naufragio periclitatur.

Ne itaquealiquo erratico fidere devii,fyrtiiimque vadis&^
guftiis intercipiamur, refpicienda nobis crebro lucis divinae Ci
nofura, Angelorum ille doctor, verbiimque seternum & infij
tumj ut,ubi facula humanse rationis deficit,aut tenebris obv
vitur, llla, ceu magiftra gubernatrixque,curfum dirigat naviga
nis,occulta fua thefaurorum fcrinia nobis detcgat , ac tand
opus potends fuae dcxtrce pertegat, ne tam fcintillans tanti
fterii torris,imbecillesmentisnoftrx oculos derepente invades,
nimio fplcndore perftringat. In minimisimplorandum eft aui-
lium divinum,quid ergo in arduis, & maximis facere debem;?
Arabum ille magus fagaciflimus Alfonfus,in principio libri *ji
philofophia? occu'tioris,cui titulus, Clavis fapienticcS^ infit.,Z,^Jf.
musfrimiier Deum, qui efl mjpefhr omnium, nec efl, quod ipftm latet;
ipfe efl enim alligatus fuis creaturis per verbum (u«m, & feparatus ab i-
dcm , in qunntum ipjas tranfcendit s llmiliter & cseteri de phyfi>
chymico Phcenice craftare aufpicantcs,v^/Z)*ww, fili mi, adDeMT
& cor, (j mtntem convertito,quam ad artem potius: ipfa namque do?:m
Beifummum ejl, cu/que be?ieplacitum fuent^ eam largitur.

Tan>

• PROSIMETRICUM. 175?

§. 20.
Antorum igitur documenu nhorum, ei,qui cft portus &
ortusj primus & novifllmus, ftolocauftomata, &l prctiofifll-
la offeramus buthyfia-, Promago quoque noftro vitulum labio-
im macT:emus,facrificiumquejfeuthymiamatis oblationem, per-
temus.

Nunc 6 Summe, tuis humiles provolvimur aris,
Da mihi folenni vela fecunda ^Pater !

i: 'ibi videlicetOmnipotentiflimo, bonitati inexhauftae, & exube-

wtiflimo bonorum fonti, phosphoroque gratias, gratias agimus

> nmortales, rogantes quatenus, fuper velificandum, dirigas con-

" rmeTque nos inveritace tua,atque aviislubricis immundi mun-

■ 4,ne collabafcant pedes noftri, abducas : femper intus remini-

:amur, & extus commemoremus beneficia, quibus tu nos innu-

leris arTecifti ; O incomprehenfibile, trigloriofumque in maje-

i ate, cujus radiorum claritas ofTufcat noftra lumina,Lumen! hem

ifc fubftantiaMonas,& in Deitate Trias ! proh fcrinium irremu-

; erabile,omnique redundans thefauro!

n Tu es, a quo omnis largifllme ad homines , adque quamlibet
: rcaturam dimanat bonitas, tu es inquam ilfe, ad cujus nutum

• uit refluitquc mare, cceli moventur & quiefcunt, arbufta germi-
ant & fterilefcunt-, ad cujus pe&us la&e gratias quotidie nutri-
iur } natu frater major,fponfus prastenerrimus , amicus fideliftl-

'■ ius, qui ab omnibus nos malis eripis, munificentifllmiifque be-
: efa&or, qui infinita nobis fingulis momentis charismata imper-

• iSj- neque enim vigilans, neque dormiens,fed neclabori , auc
tio quisquam deditus, tuis fruftratur muneribus, vigilanri quip-
e prarceptorem, dormienti protectorem , operanti adjutorem ,
•tio torpenti pium te prsbes monitorem-, Quae cura? qualis li-
>eralitas, ecqua ceconomi hujus largitas ! quae fi adhuc cxigua
rbitremur, fufpiciamus ccelum tanta magnificentia exftru&umj
3le,luna,6c ftellis,veluti le&ifllmis quibuidam pyropis>tanto ar-
t Z 2 tificio

iSo PRiELUDIUM

tificio adornatum,refpiciamus terram tot herbis,floribus , fnu
bus, plantis, nemoribus, graminibiifque curiofiflime confita
intucamur acrem, &numeremus, fi poftumus, omnia volati
harc harmonia mirabili, hasc canoro tinnulx rremulatque ling
iux pleftro,

innumeris nitidum concentibus aera mulcent/
llla fapore carnium -oble&abilia , ifia decore & varietate pcn
rum laudabilia; unoverbo, quaquaverfum oculos contorqi
musvfurfum,deorfum,dextrorfum, rini(lrorfum,nihil aliud in
niemus,atquefummam in nos Plasmatoris noftri munificenria
quam Ambrofiatusille ceconomusin noftri educatione&conf
vat.ione vel maxime patefacit , quos jam amplius,ab hinc ani
rum millibus quinque,tamfplendide tamque benigne nutrica\
nunquam ut nos dcferuerit, ex quo in ieiiiiccpitdebito nos te
pore enutrire j Vah ut magnificus hic pateriamilias eft ! nii
unquam in domo deiideratur, femper de proviiione indeiici<
ri nobis profpeclum eft; maria noftri penuaria funt, agri horr
cauftae naturales annonas prxfeclri, atque adeo totus mundus 1
ftrum culina,- quamam enim reconditoria CumTellus cum cund
animalibus ? acr cum volucrum ccetu, oceanus cum fquamig<
civibus, ac orbis univerfus cum creaturis caeterisf' & quanto p
de hoc univcrfo comeditur, tanto pluria etiam adhuc reftant
quibus voluptas hauriatur, comedenda j At ecquxnam obfec
1II2 culina, quas tot alumnos & convivas una excipit menfa?

Vah una vefci menfa tot miliia mille,

Dis & inops , patres, pueri, Rgx, Grcx, vir Sc uxor !

Er eodcm fimul tcmpore,- convivium fane ftupendum, epulu
que admirabile, 6 menfam magnam, cuique nulla unquam ]
extitit! Hcu mortalcs, fi ifta frequenter verfaremus, utique at
mantina noftra corda tali confideratione colliqucfcerenty H<
palpi-rans, hem fracefcens anima mezjofilta AltifTimi, Szfifa
JimukuiiineiriCrearorisIfurge qua: dormis,expergifcere,ut q^

PROSIMETRICUM. 181

'•;$ ta in coeno cubas, & recurva in terra delitefcis ? exulta aliquid
a Sion, jubila filia Hierufalem,

Ad libiti contende Dei frellantia tempe,
Dia putans,reputansque pio plangenteque corde^
onne vides, ut nunquam ille tibi fubfidium atque juftam ope-
rm deneget? ille te profrratam,humique jacentemerigic, teque
'Infervat, ille ftatad ofrium cordis tui, & puliat, & clamaty Aperi
«ihi foror mea , fponfa mea, dileela mea, habeo phialas plenas
iloramentorum $ Hem eufebium, entheiimque Dci intuitum, 6
'iiEmmanueljmel & lac fub lingva tua! quando amabo pauper-
clam meam animam intuebere? quando fcelices,fauftos, & au-
jrantes oculorum tuorum radios,qui avolare me faciant, in me
tntorquebis? nunquando tafrus dolore cordis intrinfecus,per
tf)rum influxum , tui,mei,omnium peccatorum meorum , quo-
im non eft numerus, habebo, quod ita igne amoris tui inarde-
hm,ut prxter te nihil,aut faltem non seque, ac te amem! Cum
«iim experienrii jam cerra condidici, quodvis humanum fola-
ftm vanitati obnoxium efte, ideo ex hoc nuncpropono, mecum-
lie ftatuo,dulciflimumJefum folum habere in mente mea, &de
lius dulcedine in omnibus cogitare; Vale ig;tur,
Lucifer 6 auriga poli, ccelique decorum,
Qui fcintillivomis mundum tranfgrefie caballis,
Tempora terricolis, optataque gaudia veclas •,
.ltgida illa mundi fax, mirabile natura: opus, ocule totius uni-
;rfi, diei delitium,totius univerfi fratumen,columen & lumen,
liquorum planetarum Princeps, cun£roruraque mobilium fu-
emum,infiuentiarum thefaure,iummi Dei imago, horologio-
m omnium gnomo & dircctor, virasque meas textor, qui toties
> AntipocHbus,

( Vix ubi tota cohors pede terris eminet uno)

urorum reducendo,ut jucundumocuiis meis radiorum tuorum
imen afHares, redirifti /

Z 3 Tu

i8i PHILUDIUM

Tu quoque, fumc vale fupremum argcntca Luna,
Humorum omnium difpenfatrix, tenebrarum Regina , triftii
folamen, fida fclis mariti tui uxor & compars, qux fenfim tei
noctis vela explicas & expandis , vit a?que meas momenta temj
ras ac difponis: Vos etiam corufcantia & ignefcentia aftra,qu,
licet quidem nixu quam celebcrrimo ferimini , attamen in 1-
gione ccelefti,certa quadam ratione ac menfura. , in debilia r
ftra corpuscula,vividam vcftram potentiamdemonftratis.Em;
cefcitc prata & viritjantia hortorum fylvanimque nemora, v
exalbuerit, fiorum, fl vultis,decorem, & divinos illos.colores
delitias exuite. Arefcite & cum volueritis vos,6 cryftallinas fii
turigincs, ac vos,6 limpidi rivuli, per confragofa infufurrant
vadere definite: nam jam

Singultire juvat, juvat indulgere dolori,-
* Turgefcant tremulis fuperas plangoribus orse,
Omniparenfque folum, & vaga ponti mobilis unda:

Sum etenim fum,Summe, Omnipotens, Sc metuende Deus,
formis, fceleratus, perditus ac nepotinus ille prodigus , qui ti
bulento adolefcentise Vulturno abreptus, jugique impatiens,p
libertatis amore,infolcntiLis me erga te geftl , & violentum p
fionum lmpetum fecutus,domum tuam deferens, in longinqi
& peregrinas regiones fecefll, in quibus molliter vivendo & <
fulute agendo, facultates omnes fubftantiamque diftlpavi& d
pidavij- non tot caput meum habet pilos , aut nemus Eryma
theum totfrondes,

Sed nec tot ccelum fiel/as, aut pontus afellos,
Subterranea tot venas,ve[ littus arenas,

Quot ipfe tota vitse periodo delicla commifi , fuit videlicet ai
ma mcafcclerum receptaculum, & omnigena? nequitias domi*
lium:Quoties, heuquotiens immanis illa luxuria, chhomumiU
tW/m,violentoStintolerabili fuo adorfu,extra rationis limites

PROSIMETRICUM. 183

ibipuit! HJc igitur nunc anima mea dolores ingemina, &:, in
irim velut fafcem colk&os, planttus effunde , hic crucio mce-
0; intermorere, hic vos,

O oculi,fcopuli potius, poflefque vocandi,
Heu quibus incantatae tot periere puellse !
Hem oculosjocutosy fallacia, lurida luftra,
Luftra,quibus venatae tres obiere Sufarmal

L:rymarum abyflb mergi oportet* hic tuMkmdo incancratum,
rsum ac prophanum cor meum rumpare , loquere ad cor amorh
c tem , ardoru fornacem, & dicito,

Cordis mei cor dileflum,In te meum fer effeEtum,
Mille mortes opta mori, Flamma caftiflimi tori.

E:e vero fyntaxis, & perpia praxis contexenda? corolte amoris
Jjini!qua dile&um tuum Jefum,fuper omne, quod in ccelo, &
leis eft, efTeres _,- illum igitur, 6 miferrimum ccenumlzd triverbium
■: dulciflimum interrogantem, lubens femper aucfulta.-f/Vi a-
\kme?zd quod pcramabilequaefitum,intimo cordis arTe&u,rc£
toidebis, tu fcis, oDomine, pater pulchrse dilcclionis , fpeciofe
ue fllioshominum,quia amo te prae oculis meis,& ultraomne,
|i)d eft afpefru deleclabile , Amo te, mellitule Jefu,ante om-
E«n dulcedinem, & guftus fuavitatem , amore tui ab omni ex-
tfiii Sc fenfualitate ciborum temperabo, ut delibem, quam fua-
h fis Domine,quoniam habes favos aeternae vitas: Amo tc,6 fpon-
fcqui pafceris inter lilia , praz omnibus odoramentis florumque
5"5rantia,quia odor tuus ut thuris: Amo te plus vita & anima
nfi; Amo te de toto corde, flagrantiflimo voluntatis aclu, erga
Kjugiter obtenerafcendoi imo vel amo te tcnerius,quam pater
S:am unigenitum , O fi redamem te, ut amore tui moriar pro
tcqui mori voluifti pro me !

b quam dulcis es Jefu dik£te mi , qui tot & talia fuflinuifti
p>pter me tam vilem vermem ! Hem dile&ionem penitusad-

mira-

i8+ PRiELUDIUM

mirabilem, amoycm y omnem qui tranfcendit amortm ! fcio equidei
& fcire me fcis, quia modus diligendi te, 6 ignis,qui femper ard
& nonextingveris/eft fine modo-, quod fi iraqueTerentiano
pamphilo ufqueeo infanire licuit,ut fuae Thaidi diceret,

Dies,no<ftefque ames me, me defidercs,
Me fomnies, me exfpefres, de me cogites,
Me fperes, me te oble&es, mecum tota fis,
Meus fac femper fis poftremus animus,
Quando ego fum tuus amafcus intimus.

Quod fi inquam , hoc ille, per infani Cupidinis improbas ieg
depofcere ab amica poffe exiftimarit, ut diceret, nociu atque
terdiu adames me,curne ego in amore Dei fluam die ac notl
eatenus ut illum, quantum fert vulneris mei profunditas , mc
fanter cogitem , & ipfius amplexus Creatoris creaturcula fau<
femper animo percurram? Orbe, a partuVirgineo,miliefimo,fjl(
centefimo,fexagefimo fecundo, fub mediumMartium,compo
femel procacem poelim , quam die Dominico mane,ab ecck
redeunti, cuidamMargareta: in plateaporrexi,forma fafciculi,
fchcdam amatoriam inferueram, adfcripto ad calcem ifto lemn
te, Cogzta ta de me, & ego de tejhoc prope tono.

CONGRATULATORIUM

Redeptae incolumitatis,cum cncomio natalitii lcclifTin
atque prsedodatiflimae Virgunculse ac iconcula^&c.

SUfcipe Tlwiti mei pudibundi pignus amoris,
Quod tibi fic dio minimus canit omine fervus,
Pulchricomo pulchclla futura cs fponfa marito>
Mella, mitella, matclla, umbella , rotella, labellay
Sella, favella, glabella focella, piclla Rachella:
Bella, nivella, novella, tencila, terella puella.

PROSIMETRICUM. 183

'Paragraphus.

^Roteorum horum rhythmicorum trium indoles, genium &

ingenium prolixiori periodo profequendum erat,atquiver6,

iia aliquando defore nihil diffido , qui titillanti id animo htis

asftando funt, oceano undas,vel quod dici affblet, ccelo adde-

fidera fuperiedeo.

Extemporarium Poematium,

fub
Cafli amorisfaculL
ad
dile&am.

OMne pharetrati tenerorum vatis amorum
Quod celebri mufa pulcha Corinna fuit :
, Blando de chara quidcunque Propertius ore

Lufit,cui ficTrum Cynthia nomen eratj
Lesbia nobiliter lafcivo plaufa Catullo,

Cytheris Gallo, Lydia le£ta fuo :
Delia feftivo prasquam cantata Tibullo^

Atque tam amorosa qpx cecinere lyra,
Aptius illa quadrant potiori forte Rachella?,

Profpera quam nobis lux hodierna parit 5
Inquam de vegeta fatiiis modulanda Rofella,

Langvidulam fecitquam revigere Deus^
Quas mihi Thisbad cordis retinenda medullis*

Rumpet Laninea dum mea fata Dea :
Clarus luciferas feu flabis Apollo quadrigas,

Seu ftabis rutilo ningida luna polo.
Una Polyxenio dotata puella decore,

Nempe fonanda meis Margaris Anna choris.

A a In-

184 PR.ELUDIUM

Inta&am petila convolvcns findone pellem,

Quae fuperat cana lilia fparfa nive.
Ah quoties fattum, lueret quum morbida lefto,

Clam noftras lacrymis immaduifle genas !
Nam fimilem Rodicis vidit vix Phcebus habenis,

Nec mergens vapido fervida plauftra mari.
Omnia perfimilis, vulnimque, comamqueDianar,

Labra rubella, manus, lumina nigra, pedes.
Ha:c utinam noftros nunquam cepiflet ocellis ,

Qux laevore fatis ferica Coa praeit,

Catholicus damor fic mihi fecit amor :
Acer enim Deus eft,tigres domat, atque leaznas.&c.

§■ 21.

ALiud vero carmen,aliud dico charifma,fed myrrba*, fed tfoi
ris ccelicus ille amafius fuis mittere confvevit , dum m
corculum ejus occupavit, tum jure dicere licebit,

Quem nullus potuit vincere,vicit<zwor.
Vah mulfiflime Jefu, ah dulciflime paftor an imarum l vulnera M
defiderabilia fuperaurum & lapidem preriofum mukiim, fibjiit
vox tua in auribus meis, fonus enim tuus dulcis, & facies tua
cora/

Ah expeto te toties ! Vis dic tu rhythme quoties ?
Defidero te millies, Statera mille millies ,
Mi Jefu quando venies, Mi jecur quando lenies,
MelxtumquandoraciesjUt me de te fic faties /

Verba fane ante mel & fuper favum dulciora, agitc ergouna ol
nes, incenfa date , magnificate toto mecum pe&ore Dominu:.>
& ingeminatej ;T)om/'ne Dom/ne, non eram & tu me creafti , figu
fti quafi in facculo deli&a mea,& greflus meos dinumerafti .,-m<-
ruus eram,tu me vivificafti, deviaveram, tu me reduxifti, pect-
tis eram coopertus, criminibufque diftertus, & tu ignovifti,cei-
deram & rexifti, defperaveram & confolatus es, damnatus ern

1.1 .

PROSIMETRICUM. 185-

libedfti, fubhaftatus venieram & redemifti , vin£tus eram *c
flblvifti, infirmus& refpexifti; Btnedic benedic igitur anima mea
omino, & omnia,qux mtra me funt,nomini fanfto ejus, Eheu
omine, dulcis bofpes, (pes ! an non tu magnus llle Figuius , qui
ie, in omnipotentiar&: azterniratis tux torno, ex nihilo forma-
i ? vah admirabilis creator, mihi cum non eflem , efTe dedifti,
iiagine me tua exornans 3c confignans , ut te in hac vita per
|ariam aemularer,in alreraper glonam hasreditarem!

Tu es,fcilicet Summe totms univerf Domme , eflentias mex Au-

f~x, qui ex nihilo,quod eram ,quod eft profe&o minus, quam

trra, quam pun&um, & denique nihilj quique nihil omniho

romereri poteram, tam mobilem, tamque nobilem me crearu-

imeffecifti, & cum in illis nihili cavernis verfarer, bonitate in-

fcilitaque mifericordia impulfus, citra omne meum meritum,an-

t omne meum jus, & ex mera tua graria, omnipotentiam erga

\z tuam oftendere voluifti,quando de tenebris,compedibiifque,

aion efte ad efle, pantodynamia me tua protraxifti, & aliquid

nen^e voluiftij Bonitas certe ineffabilis, hem mifericordia, quam

, 1 £»n merui, amor major, quam quis cogitare pofllr ! O charitas in-

:3 $mprehenfibilis! quid quaefo dtc Domine in me vidifti, ecquod ti-

lipfe obfequium impendi, quibus te operibus devinxi,pro tan-

<5 tin me amorum congerie? Ah cordis mei fuavis homilia, 6

cariras Deus meus accende me! ./Eftuans fiticulofiifve cervus

lidius non anhelat ad limpidos fontes, quam ego ad te fre-

cienter fufpiro,

Vulture vaftatur, qui femper amat, nec amatur,

Heu dolor ut longse funt in amore morae-
Errat, qui requiem divini credat amoris,

Divus amor nullum novit habere modum.
Defiftent vigiles prius indagare Chymiftse,

Et citius dignos dilapidare dies -,
Obryzum rapido priiis aurum corruet igni,
Verterequc Artilapis fpurca metalla finet ,

A a 2 Quam

iioa

i86 PRiELUDIUM

Quam potcro noflros alio transferre calores,
Hujus ego vivus , mortuus hujus ero.

Nuntiate dileclo meo, quia amore langveo, dolore fangvino ,

Jefu decus paranymphicum, In aure dulce canticum,
In corde nectar ccelicum , In ore mel magneticum !

AfTatim autem ambrofia,verbique vere aurea,fed & quibus
latum aurum, non ita carum ! hei mihi, quando folutusamolef
fervitute, villifque operofis diaboli, villis fuperbix vitae, conc)
pifcentix & lubricitatis carnis,in quasme mifit dxmon,dudiir
quc detmuit, vineam tuam reperiam t

Quando renidentis florefcens inftar olivse,
Candida clementis Domini quam cura tuetur,

Veniam & apparcbo ante faciem tuam ? ecquando vero laval
me aqua } &emundabis fangvinem meum exte & ungcs meoh
Ah cordis mei dulcis amor, pro amores dulccs, 6 delitix
patris ! in te eft/ow vitse, flumina de ventre tuo fluunt aqua?
vrc-, patete aures cordis mei ad fuaviflimum ejus interna* inffj
rationis fibilum,quis enim, obfecro,fuavior Favonius,quis inqu;
lenior fuuVrus aurce teiuiis,ecquistandem"refpirationis /7.7/7////
nraritidr f

Si modo tu Jcfu faris^ mz2.fatur amicay

Nam labra mi Jefu funt tua pafqua mihi.
Si modo tu Jcfu ridcs, mea ridet amica,

Nam labra mijefu funt tua meila mihi.
Si moiid tu Iefu tugesi mezlugct amica,

Nam labra mi Iefu funr medicina mei,
Si modo tu Iefu muffas^ mihi jubila mujjas,

Nam labra mi Iefu funtHymenxa mei.
Si modo tu Iefu flilias, mihi balfama///7//w,

Nam mihi milefu funt tua labra dapcs.

Quano

PROSIMETRICUM. ^87

Quando igitur rtde% luget^flet^fatur Icfus,
Rjdet)$tt, luget , fatur amica mea :

Ac ego dflilloifleoyfir quoque, lugeo , muffo j
Sic ago, fic Iefu mibone namque facis :
la faluberrimo integerrimoque cupidinis tuce jaculocormeum
nnsfigas,

Te folo liqueat, tibi femper inhaereat uni^
It at te vitce fontem,velut cerva faucia,recurram;quisenimcer-
uspreilus a canibus , aut quis Monoceros ad finum confugiet
■(«llx, fi mortem inibi putet, quam cavet, invenire?

Monnoceros langvens, canibus pavefa&aque cerva,
Audent ad gremium fefll trepidare puelte.

< fiquis mihi daret potum aquae de cifterna , quse eft in Beth-
Jpem ! hem Domine Dctts y ah amor,ecquando ha:c erunt ? aut fi
•ftempore hocreftitues regnum Ifrael? rerum vero vices, vali-
rii & lubiranea metamorphofis ! ex Clyta*mneftrA, turpique x-
|iopifla formofam Penelopem fieri,exThaidecaftam Lucretiam,
Tm miraculum dcxtra* excelfi , heu quis vi&uruseft, quando
ia mihi facier Deus! indica mihi femel,ubi pafcas J^flotype fpon-
/ubi furgas in macutino,ubi cubes in meridie, ubi fis jucundif-
/nejefu,quem efurit anima mea!quando fedeboranquam mce-
iicolumba fuper fontes aquarum,cogirans & recogitans , quam
levis, quam labilis & fragilis vita fit ifta? ut Vana hic folatia &
«•nfolatio, ut crebra vero tribulatio, & multiplex inquietudo in-
tr homineSjUt longa& amaraprocraftinatio a nido arternx mcx
lanfionis!

IVah Deus meus , quando tandem elangvefcentem aggluti-
•bis me glutine magneticse tux gratia? , ut nunquam dimo-
'ar ■' quando me tibi vinculis patheticis , 6c adamanta:is jun-
s? quia ligatura* tuee^ vincula tua^ fila hyacinthina funt, vin-
ila mollia, fiiavia, decora $ nunquando inebriatus ab uberta
domus, & torrente voluptatis tua* potatus > in curia tua
]f Aa 3 cceleftij

i88 PRiELUDIUM

ccelefti, in beatiffimo illo Sanetorum tuorum domicilio , in p<.
petuas aifernitatcs,luc~tuose & probrose , non dicetur amplius I
me,adha?fit uni civium regionis illius, fed porius adhxfit Dc,
unus fpincus eftr > Hem adhaefionem anaticam, conjuncStionei.
que periublimem, & prater naturae homceoiim ! ferri rubigin<li;
cum orthochymico, cum obryzo, cum fepties caementato aufy;
hominis cineririi & pulverulenti cum Deo' O enthufiafmicsii
metamorphofin metamorphofibusomnibus Ovidianis, & vel it|
forum mille 'Pbilofophicorum Lapidum inefTabiliter mirabiliorem fe
meliorem ! vah quantam cacophoniam ac diapfalma edunt raj-a
cefcentes chordx meas / ah Domine, te te proclamat tympandu
meum,

Turofulente Deus mihi gratia^bafia fias,
Tu vice Philinnse pettore fole cuba.

Ofculare me ofculo oris tui, confaucies cor meum , duc me p
te, ut curram in odorem ungventorum tuorum ! duc quoda
modo invitum,ut facias voluntarium, trahe torpentem, ut rd
das currentem,erit quandonon indigebotra£tore,quia volunU
ric & cum animofitate curram:congcre, aggere, ingere, dJefuJj
hoc bivio^m hoc tam difparis azternitatis punclifiitio^ tam inarqiil
lis rotae, mala quotlibet, qua potero, feram^ quia ego in flage
paratus fum, ad facram tuam cautem, ad iacrofan£him faxetis
tuum clamo, per decaphonam relponde echonem amanti:

O quanto melius, clamanti pe&ore Jefu,

Hxc referent Jefum fcrupea faxa meum !
O amor, 6 Jefu, quoties clamaris, amaris,

Qui mea, morte tua, crimina demis cmis.l
Quo fugiam ? praedo ftygius difquamat & bamat>

Non mifereris amor? non mifcr efcis, ait:
Ergo quid hic flebo? cautes fonat oxea y noxasj

Siccine tunc tutum me fore reris f eris,

PROSIMETRICUM. i8p

Umbrifcr cjefu, vah dulcis hal<e[e pcrefe,
Mente mea nunquam, cordeque cecie pedel
[i|| Te Petram, quoties milvo prascludar, adibo,
Omnibus echantem juge juvamen^^Amen.
igitur , quando divina: facis jubar cimmerias ignorantiae ,
entnimque tenebras, ac caliginofas oculorum umbreculas faris
puht, paflis portis ingrediminor,ut cum NymphdQxbis bafi,to-
ifque natura? fulcimento, remotis peplis,abruptoque hymene,
renti.iquam fine indutu Diana libidinari valeatis, ipfiiifque blandif-
ntljpae frontis afpec~hi lentefcunto omnium animi, & ejus amoris
mo inflammantor, flque ex hac aqua bibant , illiiifve riguis
nis potent,iterum fitiant, ac continuo fiti tenentor hydropi-

Ut quibus a diris undis obturguit alvus,

Semper plus firiunt, quo pepulere magis:

u vobis lympbas haurite hydropici, his inundate, fitimque ve-

am fedate, funt enim optimse ac faluberrima? j Hx funt illae

iuae Patris Pelopis, ad quas anhelantes invito, ut veniant , &

,iant gratuito, absque argenro , & abfque ulla commutatione •,

nora vero vox, grataque philofophantmm auribus-, O fons di-

^iarum inexhauftus veritatem juftitiamque firientibus , hem

fljj jfragorum fcrupulofltatibus prasfentaneum afylum ! Antecef-

ies fuis duntaxat coamicis, & nihil promifcuas multitudini vo-

runt interpretari , ego autem fublimis Aurigraphise Theore-

I.ta omnibus hic offcram, idque gratis :ex penitiflimo quippe
iloris receffu, liberaliflime porricio hanc concifam metrica (e-
:is meffem, frugiimque mearum primitiasCleanthis ante cande-
rum ablatas,& ab Immortahbus Adeptis prarlodeputatas,quonon
o potuiffe me prazftantiusaliquid aggredi, liproindequid dig-
s porro fcirem, totum omne in lucem darem, typifque evul-
ldum communicarem j

Sed mea mufa rudis,canimus, quas pofTumus,odas,
Qlke non dccla ftrepit faspe refecit avis.

Non

ne;
uod
ut

icjo PR;ELUD-IUM.

Non ego fpumofum pelagus fulcabo carina ,
Omnis in angufto flumine nollra quies.

Nam tcner & parvus fum, mente retufus, & ortu ,
Non, nifi qua? na£tus, dona mifiHm habec. .

Uti.mini intcrim pro aufrario me fufcepto Commentore, oi

acta vobis confiftorii Stlmtum^ factaque tota recenfeo , eorundaj

enim placita fancta hoc SibjlUnum propalat delubrum. Atqui j;a

facis femel fuperque,in magnahac rt»^W//fylva, provecli fum

receprui cancndum, refque ad umbilicum duccnda , vulgo di

tuXyjucundi aB-i labores, nec male Euripides, conciudamfi pot

latine,Argolicam enim hanc fententiam nuftis omnesj Suaw

laborum prcetcritorum mcmoria :
r

Hanc eaproprer amccnam nunc intremus aremm y

Nemus grande falum,dabit aurealaurea vires,

Ex nauci nihili m<va?uiro rlt jalamandra.

Ad ipfum eburneumDearum folium penetremus, Penelopa?a<
Nympbte procacitate, & nedlareis fuaviis voluptuemur •, ipfiuf
permiflu ac annutu, fopito dracone pc\'vigi\i y durea Mala in fll
dis Hefpcridum hortis decerpta congremiemus s Tutiftimi
crit vobis iii. hoc meo trifolio,herba,in qua non funt ferpem
abnoctare, qua: enim avis adeo ftolida, ut in cannis arundinii
que vcnto agitatis, nullam umbram facientibus, nidulari m;
quam in Cedrorum Libaniculminibusr'

Cum bcne prarcavit matcr de tegminc pullis,
Nititur algificum nullus adire nemus.

Sic ergo nunc appetit gloftatus venuftulufque campus> qui fcu
ntate fua pclliciet ignaviftimum quemque,ut pedem inferat;
nonnullas inibitrahat morz.i y hk HUa libaboyfcrta vobis contexb
& amaranthos lcgam, hic f/2 2 etiam viridarium,ubi ad folemapl
cemini, efl & umbraculum, ubi tuto obumbreminij

Cer

run
qii
il

PROSIMETRICUM. i^i

Cernite qui quserant viridiilima prata j uvenci,

Accipiat nullas torridus agger oves:
Strata petant nunquam ftrepirantes afpera feles,

Nullus ad aufteram currat amator anum.

[e |Eja igitm y naufragzJHii artis deaurata, agite, adeftc animis,cla-

rem, qua transformem fontinam referare valeatis , porri-

amjtemeie accedite, fores Opis , &intima Galenaede-

neacula difpeffulata connivent: jam fcoparum lignis re-

l } luntiatur, & fub contrariarum aquilarum fignis militatur;
am magno in ftadioftudio,Olympico interagoniftas cer-
:amine curritur, ad brabium AureiVelleris ; jam ad corol-
am,ad chryfocollam athletice intra iepta dimicatur,pro a-
Jorea aureaelaureae:

Atvero, ecquid opus kffis enerve tenendo
pl j Ufque diu digitis graphium laffare ? valete,
inl Affe&umque meum grato fub corde viete.

liiii : : : .

rpe: | :

idin \
sn: i

ops

Bb Stra-

StratiL U, TPra&L J

E lt S 1 1

Seaucr-e vtrorvnt, v~ttms alxnilentiint z axL rvr-errv

* It

Strata & Prata
ELYSII.

i. i. e. Campi, ut enim campm a capiendo nomen obtinuit, qubd infignem anima-
ium, feu rerum aliarum meifem facile capiat ■, ita & pratumzparando , qubd nimirum
aratt/m fit ad capiendum fru&um, in quo icilicet fecula duntaxat eft opus, ad perci-
)iendum illum.

2. i. e. Plenum & diftentum auro &c. vide fufius infra Monumenta Deiphobes ,
3loiTemate feptimo.

3. i. e. Media, multa, adulta &c. aliter & vulgariter concubia , propterea qubd omnes
eretunc cubent; vel contkinium , qubd cunSia tunc taceant: dicla autem mihi atque
;6titra£ra videtur Kox intempefta ab intempeftiva, forte qubd ea pars noctis intempe-
'ipa, id eft, inopportuna fit parvis rebus agendis.

4. i. e. Bona vox, (eu reQius proba "pox, quafi a delinquendo probibens.

15. i. e. Perpetux, fempiternae &c. Quemadmodum enim fempiternus compofituin
ftex femper & aternus, tanquam alpitcrnus j fic quoque perennis ex per & anntvs » a
erfo in e, quafi per annos omnes durans.

6. Hiceft, Confolationem & fubfidium afferentia , quiafalm fumitur pro reme-
io, medela&c. f

7. In quo fcilicet a dracone pervigili aflervatur Aureum Arietis Phryxei Vellus ; a
iceo, noncerteperantiphrafim, qubdminime luceat, utvulgb creditum eft, fed verius
ropter ftvquentia lumina facnnciorum, quas fiunt noffuin luco hoc Martis, fic dicti,
uia maribus inibi pr^eeft lirantibus; poetice Ma\ors, qubdmagna tertatfkc.

8. i.e. Immortales,nardificantes,fempercomitantes,&c. nam tmibra corpus fequitur
elimus nolinius,dicTaquafiw/&er, qubd umbne omnes fint imbrka,ku imbrifera, ideft>
umidas, fumidae, &c.

9. Penfatione fua digniflimum eft, quidhic& alibi Orcm prastendat, di&us (me
uidem fcoliaftej non fane ab urgendo, quia ad mortem nos urget, fedpotius tanquam
\iortus opacm, qubd nimirum rerum omnium fit orfm & ortm.

10. i. e. Triumphalis,averbo o\o,m, quod eft lastor, laetitiamque vociferando , feu
anendo demonftro, unde o"vatio, quas minor efttriumphus, quo videlicet in Capitolio
'e oYtbus facriflcabatur, ut in majorede tauris; DiCra ficquafi ohatio, ab interjeQione
:ilicet geftientis ohe: vel fortere&ius etymologizare poflumus commentando, ver-
um oro deducTurnefteavoce eorum,qui latus ovantis ftipant ; illi namque 00 gemi-
atum exhilarabundi folent acclamare,exquo (interpofita t> confonantej verbum o"vo,
rimi brevi, refultafle opinor.

11. Poetice hicprocoelo, quemadmodum& fuperiusinChoroPhilofophorum, di-
tus quafi oM( AaKrr^95,ideft,totus &undique fplendkans , quia clarum ufque habrt
>lem, ncc ullis unquam nubibus infufcatur.

Bb 2 POST-

POSTPRINCIPIA,

Quomodo & quamobrem

HJE

Magicamm No<5Hnm Sortes Sibyllinx fignatx fint

atqueablatx.

§..i.

COmmilitonum quidam meorum in ftudiis humanioribus,ii
jocis juvenilibus/

Plus minus ante decem Autumnos, fi rite recordor,
Sardoa feftivo diffingens gaudia vultu,

Gratulabatur de fcelici mihi (adpatrium fcilicet folum , curii
philofophico Ubiorumin Academii peradto, Parentise pcdibj
tumtemporis paralyfi, uti apparebat,laborantis,invifendi cq
noviter reverfo) adventuj & eccum , Nafutus ac loquaculus coi
patriota hic , uno asgre atque altero ( nam erat adhuc in limii
noftri gurguftioli) verbo integre prolato, haud fccus, ac fi a mJ
giftratu,quodego certo rebar, exprefse mifliis, barbarie videl
cet,prout conjicere erat, non mediocri excitus, uncis in me nj
ribus decachinnari, inque prasfentia alius mei, ac ipfius utriqt
conjunftiflimi confodalisjphanaticx inftar fagx, fubfannanter
ironice concrepare, hoc pene tenore.

Vaha! putabamus certe,te ad venturum fuifle in rheda quati
equis, allaturumque urbecula* noftra? minus bene de prcefei
provifa: (quam profe&o , fubtexebat fannio, reverfionem tua)
vel exoneratione tormentorum bellicorum non excepifte fui
mopere mirorjaureas aliquas maflas., percepra nimirum muflit
tione,

(ALmuh quandoquidem fama repente volat)

QuodChymico me ftudio abdidiflem, hinc in idcm propofitu

prefo

MAGIC. NOCT. SORTES SIBYL. i 9 j

>ihenfo ferreo quodam e pergula noftra aflipondio, quo Paren-
:e promercalia & venalitia iiia iolebant eponderare , quantu for-
ais iftud valeat,quantiimque in eo auri efle poflit, ex me mi-
„ irismic^s logodsedalus ille pifcariyTalis quo quseftio vergeret
i :.:}p probe fubodorans 5 rcfpondi nihil, non enim,cenfcbam, me-
tis audire veritatem , qui fraudulenter interroges : porro ille
nlmulta ultro citroque ficjoculariter cxfa,T^ hahes, inquit,ad
B,internam quandam fuperbiamj

Ingentes animos angufto incorpore geftas,

ftUjeodem utens venabulo fmox ajebam ego ) externam , ut

fr.nes fatis norunt , locutus fum ego Colonias Principibus, ac

ptimatibus multis , quid tu , dicaculiifve pater tuus fciat de

cit? adeo ut verbum verbo trudente, feroculi tandem ifto vei-

icdii-re ab invicem difceflerimus : Venit itaque non multis poft die-

jjcfofortafie duodeviginti, aut undeviginti, ut pariter cum con-

]sc;iiis(animi paulifper deframandi, cordifque nonriihil a*gritudi-

)-h decoquendar caufsa ) decuriam feu tabernam quandam in-

:-|:(Tus, l.i fphxrifterio (quo gcnere lufus tunc infaniebamj ge-

i liter me recrcarem \ & ecce ! ciim ludus (quod dici foletj fo-

ne* in optimo,cumque a bynes vinique protervia incalentes,hi-

•,|iter compotaremus , intrare alius quidam Megaeras angvibus

l)gnatus,jam antefimiliter e condifcipulis meis unus, fed non

in hominis, quam urfi, aut beluae omnium deliriflimse habens

nifaigia.

Hic enim Achemon,plurimis farcafrnice efFutitis, ubi ludi nx-

i: .i eflef, ultimufque pulfus convocaret (nam gladiatus erat, fer-

«ifiis diariam ad portam ftationem ) horrendum in modum ra-

mfie, ringi , contumelias & ignominias, Cyclopicis carnifica-

liiifque etiam imroaniores, in me penitiis confternatum , ma-

lo adftantium ftu£>ore, ne verbum quidem tunc , quod non

Iveti , in morem oviculae, obrogantem (" prudentis enim ,

jj-fminabar hic , naucieri eft 5 ventis fazvientibus curfum non

Bb 3 pro-

ip6 MAGICARUM NOCTIUM

profcqui,aut contraobniti velle,fed velis corrugatis eorum y
lentiae cedere, ut ne forte difcrimen quod adeat; Philofoph
reputabam viciftim , mundi hujus oceanum enavigans, hoc
non velit nominefaltem taliseiTe, imitari debet, non refiften
quam iniquis, &exurgentibus injuriarum turbinibus, aft vela
tius conftringere, & furorem contrahere, ne iracundioe,autv
di&x tempeftatibus compulfus,anim2e naufragiumincurrat)
cularij obfccenam denique illuviem cornutorum verborum,
fcio num ex corde, utrum ex cerebro truculentiore ejectare,]
inde ac fi prodiiiTetefentinaputridiftimorum tcnebrionumj-i
ut fic dicam (^magis nihilominus , qua a dicleriis ac improp<i
fuis,abfque ulla ratione,tam enormiter cvomitis, & nullo, ne
vcrecundix, neque honoris, refpe&u habito, quam qua ab hc
fta familia fua ) verbero & trifurcifcr hic yix erat dignus de
£hi, in impenfum urpote dilpar priori: hic quippe fpra:ter q
ingeniofus, &,a fuis elTet inftrucliftimusjEphebus erat
(Si tamen hanc longe non mittat faucibus auram,
Inque fuo tacite gaudeat afte finu)
Non indoclus,imo vero tonfuratus &togatus,jamque, fa£Hs
tiamentis, altari adauguratus, proinde criamiterum priftinae a
citix noftrse coagulo propediem invaluimus,

Et modo qui falfi lenivimus ora fodales.

Palpo inquam tunc bis ita humaniter ab ambobus illis meis

triotis perculTus, fteteram nihilominus primo lmperterritus,

riimque perculfus, alterius vero trifcurra* fcommatis adeo t(

iracundia & attonitionefqux tamen fuccelTu temporis, quo (

nia,ut vere adagiatur, intermonuntur ac obliterantur,

Quidquid fol oriens novit, quidquidque reclivisj

Quidquid vel veniens, fugienfve per aeauora purgat

Oceantis, curfu feftino corripit aetas,

Ex partc remittere atque defrigefcere cceperat) derigui &irt

bui, ut continenter trepide inclamarem }

SORTES SIBYLLINiE. g i 97

Heu ! quse nunc tellus, heu quae nunc unca fpelunca ,
Aut quse nunc fupportabunt me caerula laevum .'
Profugere a me lftos rabulas, ]ujlijj\me vmdex,
Perpetuoque jube Stygios habitare caminos.

§.2.

Xinde cum inter haud paucos , vel viros alioquin dc6Trina\

confpicuos, iterum, nefcio quo parrheilae fremore , confimi-

n: epenumero orifulgetra erucTari audifTe me non dememine-

ac quidem exuberantiiis multo s & prseterea Amftelodami,

i!E dim,alibique quodam fortuito femel tempore,libellum quen-

p r o : in abftrufioris illos philofophiae Confultos Chymiftas indi-

liter invehentem , atque vix ipfa lucis ufura dignos adopi-

il) Jem, offendifle me recordemj fenfi fubito foporatam illam

jsi lam meam paflionem (qpx jam inter proficifcendum huc il-

:er id tempufculum deferbuerat) contra bovinatoresiftos, ju-

ique maniam adversus Aureae noftrse veritatis vituperonesj

nuam refricatam & refufcitatam, ita recanduifle , cum primo

(erum dicto depalmare, libratumque confeftim pugnum, ad
ivas omnes edentandas, in eorum ora impingere decerne-
t Eatenus inquam redintegratam, recruduiffe & refasviifTe,
ox mox propemodum optarem, pleros iftos diabolos fundi-
bolitos atque illuminos, fique legum aut virium indulgen-
|cimTet,eccere!maniculis hifce meisjam jam extirpafiem,ex-
16 capira elingvafTem , correpto e facco meo cultro excere-
em, extinxem s & ? cafu quo unicum totum iliud infultato-
(fubfannatoriimquefedimen collum habuifTet,ipfe uno fciflu
niverfum cbtutum obtruncafTem,perjugulafTem:

Sed quia vana eft unius, & fine viribus ira^-
Difficile ac durum eft, unum compefcere multos :
Quam faciunt parvi levis eft vindidTa lacertij-

t erba in ventum , vocefque incafsum ferebam taliter fcemi-
ailo, lingvifque anilibus lfta garrulando>

Hcec

JS)

!II

ip3 , MAGICARUM NOCTIUM

(Ha?c quid Sifyphiis demens fucceffibus optem ?
Qux non ulla mihi datque dabitque dies )

Exifti mavi efHagitandos, obfecrandos, inquietandos clar
re ,ore, re, quoquo modo, qui obliterare, obnuntiare , ai
hilare carinatorum iftorum ac oblividi ccetus tanta talitra,ta
las , fi vellent, polTent , feu Praefentes adhuc, feu jam Silei
ipfos ,

Quilibct urgendi Viventes atque Quientes,
Mente miniis fana" partes prorumpar in omnes ,
Unde animum pcenis ultricibus ungere poffim.

At utribi primodum querimonias has meas proteftarer?quos m
turbarem ? apud quos prxtortam hanc cauflam peragerc
penes populumne & plebellam ? aft ea fermonibus hac ft
re fic lima eft , qui plerique Chymiam (" cujus nihilofecius
cialem cxortemque prserogativam etiam cum lacte la&ent
matribus quaft imbibere oportcrct } plane nolint , vel vix no
ex nomine,aut fi ficalumnos ejusparcepanePhceboque con<
nos putcnt. Num apud vos , 6 Docli & Dofrores , Cathe
rii & tricones ? fed plurimis vcftrum ( fcolafticis illis fexc$
inutilibus battologiis & paralogifmis ufque irretitis ) ne yaca
bus quidem femcl ad umbram venit, Orthomagiam nedum
mana: fapientiae , &omnis profunda* ac abftrufse lituraturae
rothecium, verum etiam elTe metropolim, id eft , quarumc
que artium mirabiliiimque omnium officinam •, utqusejam
dum fapicntes illas , & plerarumque difciplinarum ac art
inventriccs altricefque Athcnas , primam inquio univcrJ
tem Univerfi, honorifke efflorefccre fecerat.

At vero , quoti , qui ha:c videant , funt ? defci vit , heu ! nim
defciitfceculum hoccenoftrum fcrrcumab aureo illofa:culo,a
ira quidcm dcfciit , ut integra: artes fimpliccfque fcienti;
centones «Sc ftolones degencrarint s elephante excreto , cij
coUtur,!uxatis lumbis,de afini Apulciumbra pailim difcept

a ir

SORTES SIBYLLIN^E. i 99

^iquo xvo ante , perfpicaciora ingenia difquifitione rerum re-
cndirarum & excellentiflimarum dodtrinse fecretioris, myfterio-
Jfoque naturalium, quibus fubditis mis univerfis,tum fagi,tum
, K;2E diebus fuerunt prsefidio, defetifcebantur feduliflima j prse-
"fere autem a:tas modema ficulneas lirium phantafias, infauial-
|§ inutiles, quibus quasftuofa illa, penfiorque VeterumPhiloma-
injuria exinanita eft, excolit&expolit: Antegenitalium Se-
us Sophorum Mufas illas nobiliores creti notabat, hariimque
tia lmpenfifiimis (cfh moleftiarum nimbis,quatenus illis potiti
oatriamque redderent famofiorem, objecerej noftra vero tem-
iirate, ne modo Artishujufce irrifio ac tortuofitas increbrefcit,
perum & violentia atque abhorrentia in tam frugiferam bac-
i, culmenque myfticorum debacchatur. Amatores ergotan-
n ipfos? Reges, Principes, acOptimates adirem ? hodie hunc,
tino iftum, perendie alium,ordine demum humilis homuncio
is omnes?
Auderefne fatis tali pudibundule fronte

Ufe fub obtutu Regis Ocella loqui ?
Vah opus immenfum performidabile/wrro,
Herculeafque ipfas grandius ante manus !
>unite oblatratores, ftupendorumque thefaurarii oppreflbres,
•olum omnifariorum myfteriorum melle fluentem , per fillos
icula adeopere dentata,ludificarint, exibilarint?
i Impune ergo in me jaftaverit ille cavillas? |
Hic fannas? impune laceflerit ore Lyceum?
Salibus aut fatyris Orcheftra? five tricones ?
Scriptus & obliquo famofus felle libellus?
Non ita, non ita, quae rabiose lingva locuta eft,
i Blafphemae rabie lingvae lsedetur eadem. }A

frpellandos igitur & procandosputaviac probaviPhilomagos
ros Lethen habitantes,leflubus, lacrymis,laraentis,li.tarnentis,
lentis, quaqua tandem poflem commodiflimev ut operantes
ndum philomathas ipfi jam Indigitesinforment, imbuant,

Cc obfig-

200 MAGICARUM NOCTIUM

obfignatis oraculis, prophetiis, phantafiis (etiam extraordinaj
& incxfpectato fane more, fed propter inopinas quoquc inaif
tafque injuriasj ad eosexOpaco emandatis, cafu quo forte di
tantes homotcchni (philofophis aethere noftro non amplius ut
tibus cpifcopantibus , ad rem Magiarchae Hermetis infumm
dam , adversus omnium tantorum tamque egregiorum viror
conviriatores, fcientiarum illi Bafilifllc Spagiriaz, tam parum B
lice, per tam truculenta minimeque Bafilica codicillaria lab
infultantes) vel nunc pariter tum demum inaugurato enutar»
triumphare queant : Atquc fic in progeniculationem cernuus,
certum adhuc obteitabarNumen^

Ordior has telar, vos Dii fentite querelas,
Crura meiyfc//lf,jura meique metuf ,
Et poft miWejocos, aftra beate rogot,
Milleque pottf(tces,Orce capefle/ra-a.

ITa fic incipiebam ego jam incubare Jovi, admallare , profi
dere vota, Elyfiicolas quiritatibus, ejulatibufque denfis def
gare, plaufus & planctus fubdiu no&uque ad Majores noft
parturire,adPlatoncs, ad Bacones,ad Gcbros,Rafes, Rofarj
Avicennas , & peraeque ad Morienum, fagaciftimum jam o
feriorum horum patronum s Ad avicularum geminarum exh
torem Seniorem, Zadith filium Hamuelis,eheu!quondam tot
in Arte hac, fi qui ex ipfis Lrfan, aut (quod maluiflem) conc
diter una omnes dignarentur refpectare fuos, veritati (quam
vi tam fancte tenebantj jam ufque & ufque lubricae Abfentes 2
ftere,

At tu, 6 demens c PhyJ:archa\ animseque beatae
./Echeris orarum, quasfo miferefcite noftri,
Etrjuftas audite prcces, aurefque benignas
Pracbetote mihi, fic vos 3 fic ambio votis : *

Cri

k
£1

SORTES SIBYLLIN^E. 201

Criminis huc ultrix,huc huc Rhamnufia tangas,-
Nunc, 6 Summe tona per totum Stator Olympum,

Intendifcc manus, vindicTse fpicla parato,
Nimbofifque pluas fuper omnem nubibus orbem,
JJ Hxc fafrura dies, nullus quod fupprime: unquam,
Defecrabo Deos, & cundta furore glabrabo .
telares ego iftos ita fatigabam , nihilque propius fadbum eft,
ad hanc haerefin fupremo delabaflem,

Ergo ego fi Superos nequeo vos fle&ere lefTu,

Ferales furias ad mea vota traham :
Ni fiam precibus compos, furiabo Vedtos,

Priftina fulcigeri vincla levabo Senis s
Immifcebo diem no&i, fulcimine rupto

Fulgidus infernis flabitur axis aquis.
Vel fi nondum magna fatis fulgetra putentur

Sedibus El;/iis,vocc ciebo Styga,
pn Atque chaos caccum,tetrae caliginis Vmbras,
sdj Afticolas Erebi, Tartareaeque fpecus.

.' :ft,extremum tentabo vadum, unofquoslibet prorfus depre-
^ or & folicitabo,quicunque aliquando noftrseMagixjre, opere,

fcriptis, fufFragati funt,
1 ei ! ^Egyptios, Grsecos, A rabes, Chaldseos, Latinos,
mIi Lombardos, Boemos, Slavos, Boroflbs, Polonos,
CCI ! Germanos, Gallos, Italos, Hifpanos, & Anglos :
W f Omnem omnino gentem, omnemque omnino loquelam,
Quo me cunque feret, fpes,iracundia, mceror,
Huc errore vehar, committam fl ucTibus alvum ,
Mens ubi caecultat, fupremum eft fidere cafu ,-
Antl mihi,*»?* oculi langvefcent morte myopes,
Corque prius voto vaciium fpirabit amoris,
Quam fuero juftam nadtus pro crimine pcenam,
CuncToriimque fidem poftrema comprecer hora.

Cc 2 Ufque-

tJi
fn

ticii

202 MAGICARUM NOCTIUM !

Ufqueaded videlicet arbicrabar prodefle & expedire Minorib^ ij
hancThemifta femel palam prodere, atque e medio exploforu \s\
{modo tamen unquam intcgre eft, denfiflimis immerfa nubibiu
tot votis cooptatam lucem vifuraj detondere:

Vix ita quasftus eram,feriebat jam atria clangor,
Audierant lamenta \lagi, fecumque volutant,
Diverfis animis ftantes,quo talia digna
Supplicio, qusequc in tales vindi&a maneretj
Candida fufpenfis tandem fententia fedit.

HAs inquam & Cic inferias faciebamcgo, cum repentine indo
mifcere ccepi, nulli tamcn mandragora, aut potiuncula fo
nifica pradibata,& manfvetior me, quam folebat,lethargus corr
puit,cujufmodi pene dilaflos, &; maximopere triftabundos inf<
porare confvevit ;

Nam jam vefper erat, penitufque micamine merfo,
Dempferat alatis jam juga Phcebus equis.

£t illuni cun&a caligine opacabantur,tefquifque& vicis threno
umbrae viciilitudo interminabatur, armenta cum jumentis ftri
bant,equi pafllm & juvenci,quos perpefli fudores, blandi qui
te,gratoque fopore permutareanhclabant, atque adempta av
bus vox, torrentibus rhonchus, vento tufledo, frondibus floribu
que colorum luxus erat -,

Tiimque diu curis animum mordacibus uftus,
Labimur in fomnos, vix toto corde qui&ram,
Cernimus en miras alludere protinus Umbras,
Subluftres oculis, ftrepitantes tempora circumj
Paulatim molitur coelum,&redit oceano lux,
Hora venit, vitrea qua primum tcrra pruina
Candicat, ac teclae cantillant fronde volucres,

Difte

SORTES SIBYLLIN.E. 203

C'ftertui,& ocelli fane mei ita lema obfepti erant,ut segerrime
?lere pofiem, nec fatis, qua ambagc aclrus, fcioy falebrosa & in-

"rta collium , afpretouimque barbarie circumventus eram , ac
frrat is fomnus equidem diutinus,& (uti apparebat} medium me
qafi vivum mortuumque interaquilibrans , reddiuifque fum ,
bieficio dulcis illius exigui temporis mortis, tantillo hilarior,
&fpe meliorum longe ditior s mihi enim tunc (quantum per
irntem memini)

Vifus eram pulU recubans Hermetis in umhra t
Qua fluit ctterni vena liquoris aquas,
Iiillum inquam locum, per viam mirabilem, efle dedu&us &

i:tmfportatus,quem poetae ac prophetas pingunt fingiintque Ely-
fim:

Elyfias vifus fcelix tranfmiflus ad oras,

Cioanimar piorum,& vel maxime Myflarum, poft corporei vin-
tii folutionem, per viamjafpideam diclam deveniunr, qua Abo-
riines noflri inceflere, nam bcec illis eft iter,

Hccc via fcintillans,fubluftri no&e rete&a ,
ra i Innumeris nitido ccelo rutiliflima ftellis,
i I! Sappbirina cluety fat cognita frondibus ipfis,

iq ftlanihus ha?c iter eft felicis ad arva palati,

itai Secretiimque thronum, no&iique diiique piorum

d & Succenfis Genium facibus celebrantur hypsthrasi
Hic fiquidem locus eft,quem,fi des jura poefi,
Haud timeam fedes Divum dixifle Senatus.
Ii corporene, utrum extra corpus, ambigo, Deus novit , five in-
fcmium illud fuerit, five reciprocatio rerum vera, mifire cum
k>is luftabar,

Mira vagabantur paflim per compita fpectra,
Somnia cefsarunt, fi dicere fomnia poflim y
Culos neque fecius eo meos verfus lu cidum illum mundum con-
f t tentem, memini (ni fomniem adhuc) orafle me,

Ccj Ah

204 MAGICARUM NOCTIUM

Ah gratante tibi perfolvo pe&ore jufta ,
AltifTime arbiter, &Univerfiporcns.Deus! qui nonrefpuifti a.
ribus vota cordis mei, quod ego indignus , priufquam oppetan ,:
videre dignor interangelos pernices, fautorefque fideles , qui i
Elyfiarcham, & cjufdem patritios perferant rletus , quaeftufqi
meos , ac indidem rcferant adjumenti, folamentique copian C
fi qua forte fpes,adjutoriumve fuperfit,feu ludibria iftaplufqua:
Momica dilucndi,feu ("quod malo,6c precari fere foleo) ipfos of«
res , obtrectatorefque penitiiis pudefaciendi ,

O Pater , 6 rerum Princeps , 6 maxime nodtis
Arbircr, umbrarumque comes ! cui nofter anhelac
Spiritus , unverfis quo portus & ordia dantur ,
Nafcendique vices alterna forte novantur ;
Qui tenebris , lucique fuas praefcribis habenas ,
Ef vitam cum morte tenes , terramque gubernas :
Materies quoniam quidquid progignit ubique,
Quidquid ubique creat, te proritante, vigefcit,
Debemiirque tibi,feu concedamus in auram,
Luridulo vultu feu defolemus eandem.

§■ i,

HJEc ita fuper exobfecrandum,primo quidem obtutu, neqt
longam adeo viam emenfo, cum ecce cominiflime, nubiv
gx inftar turris, ante oculos oboritur ipfiflimum Indigitum nc
ftrorum commoraculum, rcgifica fabrica, atque ornata elegant
exftrudliflimumicontinuoautemjinter raviendum,pendulus pr<j
micat torris,& patulicanc valvarum pondera, confpicorquc qu
vis feceflus, penecralia omnia:atqui, 6 bonumNumen !

Summa Deum pietas, cujus cariflima ccelo
Rara prophanatas infpeclant lumina terras!

Quantus ibi micatus, nictatus, nutatus,& promifcua Amyclsicat
Py thagoreitas, ac Harpocratxitas !

Pei

SORTES SIBYLLINiE. iof

Pcrculfus modicum nihilominus accelcrabam ,

Ipfa fed ut veni velaria verfus averni ,

Vifa mihi morfae delugubris Artis imago,

Ningida , diradians , totoque graviffima vultu ,

Aurigera ni^ros Vertumnans fronte colores 3

Casfarie pidra , pavique adftare figura,

Et loquier permifta metu , fpe piftaque fari j

Ulterius tentare nefas , inftare negatum :

Huc etenim tantum ufque licet, mortalefaceflas,

Eft aliqua prodire teniis , ne gry datur ultra.

orroautem vifui illic fecundo tale obfcoenabat oftentum , cui
ullum Q ne adumbratiliter quidem ) a quopiam ullorum mon-
ricidarum defcriptum portentum exasquare queo : namque ca-
at habebat feptangulare, recalvum, broncum, carie fcabieque
cefum ac exuftum,incurvum, uryum , acuminatum , alumina-
im* Vultus ad umbilicum ufque decidebat, munitus mento,
rtuiflemus ungulas vitulinas fuperdecutere. Nafus erat refimus,
luilinus,uncinatus,probofcidis inftar elephanti.Os bucculentum,
trorfum, obliquum, diftortum,viperinum. Dentes aprini,pro-
inentes, pradongi, llcut ftipites illi dealbatitii, quibus lintea,
lando albefcunt infolando, folemus finuare. Oculi Cyclopici,
cini. Aures onagrinae, pendulae, obfurdar. Collum coafrum ,
>ccyginum,picis inftar olorinum. Barba,bxtica,hircina, pedalis,

:gar Squalida,linaris, fetolls fentibu' fenta.

aresrecurvse, virofas,accipirrin3f, fpirantes mephitim, halan-
s afphaltum,odorantes Amfan&um. Facies varofa, cadaverofa,
Trucofa, plane ^fopica , Therfitica , Marcolphica , fphserica in
orem venatici canis j Cutis cariofa, fcabra s Corpus denique
tum horricome, feminece, crenis, compagineque cralTa, ac ca-
ilis Crocodilinis fylveftre :

Monftrum barbutum, hircofum, pexum, paricidum.

rnbi

I»

2c6 MAGICARUM NOCTIUM

•Et viden'? afpccTru dum palor, perque fcneftras
Rure fub aperto, fecretim torqueo vifum j

Ex voto jam tum juxta aciem conjicere mihi vifus fum,in una
inter multas omnium iftorum Fugillatorum, vicinam umbr;
fpe&abilem, toto vultu ac cultu nimiequam notabilcm, anteq
reliquas urbanioremj

Quarum,qu2E mihi confpe&u vicinior,una
Vifa loquiy prohlcarpe pedes,quin pone fecutor
Te lateri defige meo, quid flebile terris
Obtigit? aut noxx paflus? quod plurima volvas
Anxius? audacter noftris committequerelas
Auribus,haec rebus, ftipulor, votifque medelam
Allatura dies, alnwm tibi largiar Orcum^
Omnia condifces in quo myfteria mundi,-
H;cc refponfa canit, dextro rtupefaclus inefcor
Omine, fortunaeque gradu prsefagia fenfi:

Dcitatisenimfcrupulum, moxque reverentiam mihiincutieb
omne quidem tibiale, laxum,peronatos pedeshumaniterhum
fufpendebat, munda ac oblonga corrugata canufina corpus cc
velabatur 5 <Sc colligati crines hinc latam atque lasvigatam fron
planiriem, illinc detectas auriculas & fcapulas oculatas cum I
lo feminudas obumbrabant verius, quam inumbrabant ,• ad<
que fic canufinata , baxeata , petafata , fculponeata , corrigiat
reprasfentabat peregrinum , fuccin&um , accindbum , jam end
procin&u, acvelut inftructum itare & reditare , libellare men
poftulatum in fe fufcipere , perque depittam viam Smaragdimil
ad Elyfiicolas illos Adeptos eodem defungi,- Rogo te vero , f
debar ego interrogare , indica raihi fodes lemel , cujatis , dee
qua domo, aut tftbu es tu , fupernas , infernafhe ? & eccum , !-
tiam inter fcifcitandum , continuo

Qui pede , Mercurium , pennato tranfit abyflbs ,

I.. SORTES SIBYLLIN^:. 20;

« probe audivi& rememoror^ ca:tera errantium ac oberrantiura
cterva Umbrarum vocabat.

. S- 6.

Ui Cerdoo nomini quiaGcntilium auguria& vaticinia vim

ua; _j fermocinandi re&eque loquendi vindicant, ut qui primus

eras enarraftet: Unde Athenis jam olim in quadam porricu,

>iinter cxtera Deorum templa,ctiam gymnaiium, quod Mer-

irii nuncupabant, fuit, is emm,artibus a fe inventis,fummoftu-

o alios imbuifTe traditur,ut ad pefteros propagarentur, & non

;1 Infercs tantiim mortuorum animas deducere , ac Charonti

ansferendas offerrc, fed & imo maxime interSuperos verfari,

iyiimque interpres eiTej

Fertur Atlanriades magni Jovis atque Deorum
Nuncius, auguftufque/^rtf gymnafta/tf/tf/?rtf,
Commune lnfejnisjfbperifque exiftere Numenj
Qui fas obtineac folus pcr limen utrumque,
Cundtdque confummet gemino commercia mundoj
Ipfe pias Utas animas traducit ad oras ,
Auraroque levem conftringit vimine turbam,
Principibu^s cceli, ca^cique acceptus averni :
Ipfe parens, culciifque lyrae fobrinus Atlantis,
Cr^ironomo quidquid perdcfrus condere furto,
Rufticulos geftus hominum fermone revulfit *
Ipfo informarore cato, vafroque magiftro,
Nobilis AmphionThebanse condiror urbis,
Hircanas potuit tigres, comitefque leasnas
Ducere cum iylvis, celeres rivofque morari,
Et mulcere chely cuftodem Ditis acerrae,
Ejus ut armarent centeni bregma colubri,
Teter 5c ore putor,tabum,faniefque mearet,
Integra cum rigidis inflt&ens montibus arva,
Aoniaque lyra fcopulos lapideTque focillans ,
Dimovit refona vaftas teftudine cautes
'um itaque caterb fcirem,eum viandi minime infvetum:

Dd Nam-

m,"

?o8 MAGICARUM NOCTIUM

Namquc ncc Alcides tantum tclluris obivit,

Emenfus patuli greflibus Orbis iter:
Hcfperidum quamvis decerpferit Aurea mala,

Et Diomedis equos, Geryonifque boves.
Nec juga pampineis qui vidtor fleftit habenis,

Dc varo Ni& vertice tigras agens-,
Ac facilem feriis ponderofis adftipulari ( ex ejus fcilicet jam
dum ad /Egyptios legum literanimque miflloneJ Atque prse
rea nomen lpfura, intcr fauftiflima gentilitatis omina, & quae
Hciorem exitum promittunt , fupputandum efle annotarent
clefirc Doctores (seque qua fauftum reputatur in omnes, qui fett
nundinas>negotiationes& contrafrus convertunt, quam qu^
nebrarchse diabolo, ejiifque fatellitibus prorfus ingratum ,« N
hujus nominis die, qui quartus extitit a creatione mundi, fc
Deus duo luminaria magna, luminare majus, quod prseeflet d
& fomhiarc minus,quod prseeflTet nofli ftellifque ,• propterea pr
perrimum, & optimi ominis ftatui pofle autumabam ego,quo i
luna, ftellse, produfra dicuntur, quse totius gaudii lastitia:que,t
metallorum &lapidum,quamfru61:uum funt exordia) crcdidi
JumTryphonem opportuniflimum fore, negotiorum hujus fa
gpertaque Zrth adeopcre collutulata:, adPafronos illos \Jdmb\
paracletum. Non quidem clam me erat, omnilingvcm illum
tricum \ltrlinum^ toto folis ambitu celcberrimum , potiflime
llla fua mipera in Undiquebpacum Orbem peregrinatione,fel
quc ex eodcm reditu , altcram in eadem Acherufia Ditis rq
profc&ionem meditari :

Nam pede pernici quas non iit ille cavernas ?

Et erat mcdjjiisfidius vir ille maxime glorius ac curius , digi
plunmis plane_parafangis,qui interRomuli trecencos celcres
numcrctur, cordmque Laribus ftet-, Verum enimvero quia M|9
linum illum,proptcr monftrificam & fcmimonychicam corp(ji
fui compagem, non ita fatis fortaflis Druidaj noftri norant,atc^

mi-

SORTES SIBYLLIN^E. 205?

fuper homines graves & induftrii parum laudarent, qubd lcpi-
ilus,nimiopereque Plautinus, eriam in rebus feriis ut plurimum
, minimeque idoneum iftum (cui de tantis, tamque momento-
fides haberetur)juxtaillifcum judicarem ego,renui ejus co-
am implcrare, ahum melioris rlducise , notiorifque religionis
>gitans, Athenienfium inftar, qui rcs magnas a ftulticulo inven-
is,non ab ipfopromulgari,fed ab Ariftide merito voluerunt.
e P [ Et obluftrabatur iftic ante oculos Apuleius ille Madaurenfis,
pus Magzca noftrac Mimicaque Artis , vir curacifllmus, & cui a
|fciplina,quam Athenis addidicit ac profelTus, Platonici cogno-
l en lnditum eft, cui tuto certe tabellse mex ad SUentes Umbras
-^&cdiverfb Umbrarum ad meMortalem fubdelegari poflent,
.nini in jure videlicet verfatiflimo , fuifque femper, & publiccC
"' ilitatifidelifllmo, ftudiofo,& innegotiis pertrac~tandis,vel arca-
1 >,cumpnmis exercitatifIimo,ut qui (Carrhagini prius pueritia,
ea P ibura ikidiis, ac Athenis* juventute)poftea Romam fe contu-
f° ,ubi propter llngularem prudentiam, & judicium peracre, ho-
^ ;> >res fummos fine repulfa eft adeptus , quem item monumenta
iptorum ipfiufmet manus teftantur , reverfionis fuae exUndi-
f!' eumbrofo Mundo figna darepolTe evidentiflimaj ideoque fi-
1 iliter hunc, ob vkx integritatem fpecialemque fanctimoniam,
! ini provincia Africa,ad facerdotium eveclum fuifte fubfcribit fan-
^. !is Auguflinus s Sed quia haud fatis iciebam,an is etiam omni-
s 'Ti fodalitioEudrcmonum iftorum a dextris foret infertus,forta£
s denuntiatus abs Rhadamantho,

Tendere laevorfum profcriptum versus acervum >

Icecipue propter abominabilem illam nefandiflimamque, qua in
^lWa graviter infimularuSjmaculamy nigrarum nimirum artium,

ciibus fibi&Pudentillam uxorem viduam in amorem fui pellex-
12 •| ; :t, & proprium privignum fuum Pontianum e medio fuftuliftetj
$1 rnecellarium verb erat,inipfasMardonii noftri manus, aculea-
l-trum lingvarum tabellas tradi,& res mea: moram longam non

Dd 2 patie-

;;:

ito MAGICARUM NOCTIUM

paticbantur,ctiam abhoc internuncio,alioquin digniffimo &Iic
facile aptiflimo, defeci.

§■ 7-

HIc ergo cum diu inftuperem , imoque corde indolerem, \c
fpiritus longos traherem, crebriufque rcpeterem illud, »,i,
qnis b/c ibit nobis ?

Ecquid agam? tentabo fuppeticntur Erynnds?
Ultricefve manus in mea membra feram?
Yifus eft mihi Mercurius ille jam diftus dexrram fuapte fpoi
prcefcntare, tam mei,Themidofque facrae intantum deauthor;
commiferatione, quam fugillatorum inviforumque iftorum rc
liationc-, Quanioquidem itaque is adeo liberalicer ac ultron
operam ofFerebat, & titulum tam boni ominis prxfeferebat ,
(Urpotc portenfum quo nil fcelicius unquam,
Necquidquam fuppar reputatum,five fecundum;
Ac, in quo totius rei cardo vertitur, jam jam ad eos,qui fe
fhnarant , renandi inftare tempus inquiebat , pluribus lon£
quumqua:fitis,cum appronatione,& obfequio quanto potui m
imo, delegavi illi fycophantias iftas & fatyriftarum fannas ,
Adeprorum Coryphceum curriculo tranfportandas s

Defernunc igitur fic ha:c,& nuncius ito
Philomago Summo,illi mea probra, cavilla,
Orique pcrpefli virus narrare mementOi

Succlamato tantummodo Cprarut reminifcor) commendati

verbo , ad HermereminquamTrifrnofynum, propterea pri

paliter, quod myftica quadam pronirate, ac fato ( ut fic dic

corripiar, ad Archilynagogum lllum obfervandum , exfpedt

quc ab ipfo cflcdtum lri cnixius,quae liro, cito credo, & ^ro ,«l

Ibis ad Ehjfm propcranter epiftola fampofi

Hasperlata vias, ifticque retradita, cunt>i

Cum turbante Chon ftatim rclinere ftupore:

Nutabunt quoniam mentcs perfxpe fricantes,

SORTES SIBYLLIN^E. s*i

Unde,&quid venias ignari,quidque fubumbret>
Qnod fibi mortali proventent Orbe tabells:
Mordacisfedenim tu confcia, pandaque caufiie,
Singula patritie primo de more ferenans,
Poft tua denarrans contenta exordine, fulvo
Aulai in medio filo figere tuenda.
radidi, inquam, ita ergo Mercurio totum apograpbium & far-
nulam fatyricoriun iillorum ad Prseteritos homotechnos tem-
fpjbrifiime pcrferendam, inanem illam quidem mole, verum rerum
noj)ndere immanem, non quod rerer(de qubrundam judicio}
T I Haui ullos Lemures,& fubterranea regna,

;ro | Lingenrum Lethen hominumManefque vagantes^

utjilinime gentium , funt enim ifti, fane funt , & efle ipfos certus
im fuperne jnftrudhis, fed ut vel hoc zelo meo tanto, tamque
jixio injuriar obfiftendi, juftitiarque afiiftendi, magis magifque
j fjiferefcerent & fuccurrerent s Dii conantibus favorabiks y
Prefiatur timidos, fortes fortuna veretur.
jc barbare quidem videbar omnia tradefiinifle , ciim ut melius
iperetProtofophus dentata illaacidarumlingvarum convitia 3 to-
que eadcm Senatuilegerentur, ifio idiomate, quo AureaMa-
a maxime militat,tum & ut pari fimul manuclamarent omnes,
lid huc inprimis opus iiat, & conclufa, feu placita fua fingula,
lilomagi illi Majores ad Philomagos Minores,mortui ad mor-
lles^itidemnunc tranfcribereRomane ne gravarenturjquampri-
§um iEthalides meus, auxiliarius adminiftratoriufque ille fpiri*
jKprcpter eos, qii qusefierunt verba utilia , & confcripferunt
0rmonts rcclifiimos, ac veritate pleniflimos, reditum tentaret,
p:illo forrunatarum Infularum palladio,inOrbem nofirum, per
imiramSapphirinam,qua confve\£re nuncii ifliusmodi codicil-
urum irarc fc reditare. Sannse igitur, ofcitationes acfales, obli-
Kiotum iftorum incilatorum, in filios Sapientias erant tales*

Dd i Troto-

112 MAGICARUM NOCTIUM

Prbtotypon ja&orum naforum,cum libel

lis Magiomaftigiim pfbfeflbribus cjus fycophantiurrJ]
& fubfannantium.

AUripeta?, Auriperdae Alchymifrae, Carboniteri, Caminico
in valle Veneris Artem fe fuam nadcos jadTant , unde mi
mum faltem,quod fciunt, csetcrorum , conftru&io Lapidis ch
fopcei efl , folo contattu omnia inftar Midas in aurum tranfa
mant , fulvas circumgerunt fodinas fermento indeficienti p
pagabiles, fed ventrinas-, nam totam fuam fubflantiam tabifica
abs re, hiante femper ore, cuml antalo

Tantalicos hortos, & poma fugacia captant,-
Fraus efT atque jocus depittus pluribus umbris,
ArcTanimis prsebent olidx convivia Capraey
Cornibus horum unus taurum retinere videtur^
Alter raulgere, & cribrum fupponere tcmiu,
Quidquid habebat opum,quidquid mercedis, ubi omnc
Verterat in fumum&cineres, non hcrcule miror,
Ajebat , fiqui peragunt male, cum fit hzulc*\
Nil pejus Stygifa nil Arte malignius i/id s
Expendifce femel, nunquid pulcherrima vifu?
O fandTos fynetos! quibus haec arcana patefcant:
Hem rem ridiculam, Cato,pra:crafleque jocofom,
Auribus & condignam fplene, tuoque cachinno!
Quidquid agas,depinge £V<?carbone Catullum,
Deprendi modo Solifequum de nocTe popellum j
\lurva Mida:, fcimus,prodibant quadibet ofTae,
Obflrepera: fedenim hx vefpse plerumque cicadis ,
Eft quibus in folo mammona caufla falutis,
Quxlibet in merdam tranfmutant ventris oletum,

SORTES SIBYLLIN^. 213

olore quidem, uti apparet, fempereodem, at odore valdedi-
:rfo,

Prarclaros fane parafitaftros medicina? ,

mfti perpetuo pede cundem induentes calceum !

Hanc quis Japetides, quis amabo prodidit Artem ,
Unde nova ingrcflus nequam experientia cepit?

:m utinam mihi eveniant ea, qua? funt inter Sicyonem atque Co-
nthum ! nihilofecius eft haec una quorumvis vox , hoc una cun-

an£ 1 crepitant Scftrepitant, hedtas has omnes omnino ofcitant,

«i f 1 Mordicus haec illis natura eft omnibus una -,

nfialit quotquot funt , faccularii, holophantse, adulteratores s ne-
10 namque prodit teftaturus , nifi vulpes , nemo qui non idem
ique relaturus , quod ha?c curia nimirum fuis tantum verse fa-
pntia? alumnis pateat, reliquis autem fingulis claufa fit, Attici
jofecTo Elufina , abfque rivali amafci!

Frivola fcilicet exiftunt & inania folum

Somnia, non quodcunque putamus , id evenit omne,

uis enim nefcit? univerlls iftis thrafonibus ad triarios , reftim-
erem r^/>£,fingulos Jfthmum perfodere,fluetuare,ac circum-
ti quovis ventOi&,experientiadoccnte , omnes naufragos,
iledici , faftidiri, ejici, profcribi, cduddque publice trahi, reali-
:e metamorphofeos metallorum ab ipfis ita diftante ,
Sicuti flamma mari differt , & fidera terra.

s- 9.

) Alatroncs , Bardocucnlliferi Banaufiftas , Nudipodices , Nu-
Jgigeruli , Marfupicida: , Numicifores, mifcellaneis fuis fu-
fifque tincTuris & holpottrullis lucrum immenfum inefle , u-
rue falso cum faftu afleverant -, prodigiofis contendentes viri-
s pollere metallica et mineralia corpora , exiis arte fe ftia fu-
rrara ( Aquila enim non captat mufcas ) effingere Magolithum,

feu

214 MAGICARUM NOCTIUM

feu Pulvifculum illum Aurificum,cujus projectu, omnia infen.
ra metalla ocyfiime in aurum perfcftirlimum puriflimumcc
commigrcnt •, delenifica fane ac defricata dicla ! ied palacpapa
papyrus, ut facile vulpes pyrum comeft !

Illius in pelagus tantillula mica foluta,

Integer araento fi vivo Nereus iret,

Amplivagum totum mare vertere poilet in aurumj

O cornu Caftalium, anilefque liras, nugas & curas pueriles ! i
incredibile, etiamfi mihi proconcionetur Caro •, vah gulones , !
lacones ! hem hyperbolem, hypcrbolis hercle poetarum omni 1
hyperboliorem !

O operas hominum ftultas,6 falfa cere^bra!

Quod cuivis Crcefi pollicitentur opes -, '
Sed quantumfatuis mendaces flantibusumbras

Fallacis Laftdis dilapidatur opum /

CAmpivagi Ciniflones Chymifta? , Fumivendi , Fucifi
Fuliginivori , in aqua hcerent , &in aere pifcantur ,
caelum jaculantur, seternofque cumPrifciano ac JEAio animi x
perferunt , perdii enim & pernoctes occupantur ac dclaflanr
ab afno lananit Atlas coelum^ quatenus fcilicec fcianf , qui fint aj
inferos triones , atqui milere linguli falluntur & failunt , fa
lantur, fatuantur, proh hofannam !

Non mihi mille licet fint oraque, milleque lingvaz*

Omnes illorum potero diftingvere gerras ,

O pater Omnipotens! ita me cuftodiat Argus:

Hine funt myftici illiTheomagi, fratrefque Rofacea crucis? q
cani ac balneo?qualem porro theomagiam excolant hi, qui mfl-
tes montibus agglomeranr. ut te ex Olympo deturbent ? qu
quseso fcitentur myjhria, c[ui ferias verius veftigant! oleuma '
camino,

SORTES SIBYLLIN.E. 217

Quales vos eftis focii, ftat morio teftis,
Scit meus intonfus genitor ; rudis omnibus horis>
Paucillis fruftis & pultis alumnus ofellse,
Cujus harae fitis A^y?<r,qualeique Tbeijfa.

DEblateronesjDefraudatoreSjDsedalifta?, fburrae, ftrativoli , fuf-
flones,folis fuis diicurfibus bullatis & loquutuleis,Crceio ip-
{ funt ditiores, re ipfa autem Iro pauperiores, aunfodinas indi-
fcsomnes habent domi, ciim tamen vcl eorum quilibet animam
ropemodum cogatur prae paupertate divendere, atque ira nihil
Jibentes, quovis Liberide glabriores funt , extrcirfam enimvero
iopiam & calamitatem deplorandam,fed 6 fraudes, praeftigiafc
cic potius intolerabiles !

Optat equus ftivam,piger optat ephippia taurus,
Quam fcit quiique lubens, fodes, exerceat artem.

J Rrones,iErufcatores,Epicuriftae , Deambulones, Deco&ores,
p r ^Delinitores,induunt Charetem,agunt Antigonum Macedo-
im regem, di&um Do[onem,hoc eft,daturum , eo quod perpetuo
j )rologiifti,verbis folummododogmatibufqueampul!ofis,equas
^j leflahcas, ac aureos montes promittant, & in veritate, mira de len-
\ r \defumo: nam titulo tenus tantummodo funt fpeciofi, pyxides
t i [cuae, & equi imbelles bene phalerati, hic Rhodus,hic faltus^

Detrito tandem cum votis tempore vita*,
Vanida confumptiique fuis in flamina nummis,
Iftud adinveni veri, ficio nil, habeo nil.

J Umivenduli,Focicolse, Furnifta?, Lirilogi, Legirupae, Loculi-
fecae, Pygmseorum Acrothinia Colofla adaptantes, inutiii ac
\ ili labore defatigantur, de quibus non infacete infanire pof-
nus,

Quaerunt difltciles habere nugas,

Nam ftultus labor eft ineptiarum.

E e Capra

iai:
i-

216 MAGICARUM NOCTIUM

Capranondum fcmel peperit, cum illis hcedus omnino ludaii
tefris, vah Azana:a mala ! hem ut ignicanes,curvipedes, pJ
culique Piatonis confragum ac afperum iter tenent ! quamft
omnis illorum infruduola vigilandi vita! ut nullum moven "
ne certo praecipitii periculopedem !

GErrones, Gloriatores,Gryphofophifta?, ftultiloqui, ftudi
ga?, fulphuripotse, omnis terfioris locutionis ignari, docti
clarere fe venditant tam excellenti & egregia, utin minimo
quidem (fuo fuafu) cedere teneantur Veteribus, Myfticos T
magos, tametfi vel nunquam viderint, adeo exa&e callent,
quamvis ignominiofi idiotae, afini,fues, picae, & epocae, cum e
ritis tamen Minervis,Lufciniis, ac cygnis, certare & decer
illos non difpudeat: tot enim methodos,tot indies mirabu
tot denique dogmatizant nova,inaudita,inufitata, antiquita
ipfam fcujus cuftodes fe volunt vocarij ut obfcurare videant
Reconditioris,elegantiorifque notse authores fvix ubi verbu
aut alterum citra hallucinationem Romane fciant fonare) nor
tlos examuftim ftatim intelligunt ; a folo archinugifta Parace
pra?ftigiatore,impoftore,agyrta, jatralepre , plicaturarum pri
pe, arnigmatum artifice, polifol/que odio, edocli* .
Carmine fi prurn Bavius, nonMevius urit y
Sponfi Penelopes nebulones, Alcinoique.

q $■ 10..
Ellcborofi Hetcr^i^ascaii Hermiftae , Gannitores , Gn[
tores , Gcfticulaf ore£ , di#f.a£ta> qua Cofmarcha illos <|**
ftringebat, cathena, finguli fe ad lautum Orbis latus receperafc
ut homines, mille ftrophis & arrificiis, argento fuo attondcatj
horum pleraque pars bomas rnrffes ,lacque gallinaceum,feu eqvtn
'Seianum poflident , aft gallos excarcantfode arena funiculos i:c-
tunt , feu calvum vellunt , LapidemgueSapientium odoran3>
defipientium perpetuo oftendunt. Infequunrur hos vulgiv;"
qui braccas & burfam ,ut cribrum, difcuneatas habent.Alii ijl

fei

SORTES SIBYLLTN^:. n 7

s fuas, filios , focos , filias ac aras, jucundaque patrise deferta-
jrnt arva iapienna? ob otium.

^ k 'Nonnemincs eriam quafi voluntarie pauperes funt,quod nul-
c u aliquid accipere poflint , vel quod nemo eis quidquam dare
vlit plurimi item origine Comites, Barones,& Hercesyqui } qud
fluCtalibus clariores, eo quoque femper fcientiorcs : nec defunt,
,(j c $.i Saraceni , qui Judasi cluunt baptizati , abaptizatis utcunque
i niIt vrfutiores,qui videlicet per Kabalam didicerunt , Mereurium
rsjiyjltifario mortificare, redi vificare, irredivificare^ fimiliterqy om-
| fr: r f i aconita millemode prsepirare, ut ad omnes morbos, & infi-
uiD*Jas numero accidentias conducant^ lingvam Hebraicam artium
[ecerUnium primordia , & impenfa fecretiilimaque rerum publica-
^.•fjm refervare myfleria , ieque eventurorum prsenoticie afflitos
C nj$arguunt.frequenter fuos recitanr Rabbinos, Talmud, nablum-
rjp.^ie Naboluhu cum lacello Salomonis, hinc nihil mimis futura,
i- cr $am prxtenra ac pa: ! enria loqui valent; hem icopas difiblu-
pjji, menrefque Abdenncas !

n ,.Sunr denique,qui religioncs folemnizant,cucuIIos monachales

rr |jirrant, nudipedefque oppidantes, eremitam, hyp ^cnfi celata,

fnulant, quibus Deus velutparvulis fvcreta fuarevelavit,Ooves

Ibitu, at adTu vulpes , hem panagseas Dianas! vah ulmitribas

fbruitraiiofque ! nunquando vero veipera forfan illorum fcep-

l:orum , lychnobioriimque Laronum , e flamma cibum peten-

tim,tandem femel adveniet? quorum princeps archialchymifta

>fr*coda?mon eft , antifliror no&is, qui femper per fumos nidetj

iloscschibeanus enim tantummodo cum beanis defaltat , cafcus ca-

ep^bat calcam^

Pocula fer tecum,fi vis accumbere mecum,
\ Pingve coronati caput opfonabor alelli,

Qiiod comedent comptiPhlegerhontis Ditis alumni.

btMplanatores, |a£rarores, Icariftas^Ollifequi, Otiiyeftiga?,Orbi-
:- .perduse, eodem gruentes gypfo quofvis mficiunt.

fc,e 2 Omni-

2i8 MAGICARUM NOCTIUM

Omnibus idcm habitus, longi impexique capilli,

Atque hodie folum propter bcllaria pexi,

Iift paftoris hic hirti filius, ille bubulci.
Nunquam pluresin manu habent,quam unicam,chirothecas,£
liculus utcunque ab uno a*griter latere dependet, quem ftat
non,uti mos, quando domo egrediuntur , admovent, fed
quam jam aliquot ftadia fpatiati funt, continuo interim fuper
ricandum, ungves arrodunt, in fe ipfis fibilantes , bombilantt,^
Lapidicinantes, 6 blaces ac Phaeaces, phanaticofque homines! ^
funtur porro hujufmodi fxpicule aurifoJJoreSy inquam aunprofliu
torcSi fubucula retro,infignker tyrio colore tin&ili, ad fefqui 1
ge ulnam,extra braccam pendentej

Ni credas, tibi non juro,quia vidimus iftud,
Sic tamen interdum ftatuo contingere poftc.

KAlones, Kepphi, Kabalifta*, Ludiones , latebricolx , liriv
duli, pennis pavonis confpicui, cornicula: plumis alien
diculx,jugeratim gregatimque volant, ut grues, fuatim vora
ut fues^. ntu fimiarum ,petulcis & mfulfis motibus , faltibufc
rufticulis, vitulantur, gefticulantur : canum etiam inftar, ipfo d
ro, omnem poftem permingunt, &angulum permerdant , b|
profecto Diogenis Cynici iraitatores,6 mores ovilli,6Arcadics>
vah mimos> (combros !

Hem Samii morcs, 6 res, 6 peftora mora \
Tunc ego vedabor phalerato farpe caballo,
Quottidieque traham genialem ne&are vitam,
Res pulchra,anne futura diebus congruaRegum?
Quohbet aurifona proficifci pofte crumena,
Fingere nuncCrcefum,nunc dementirier Irum,
Formofdmque fubinde finu tra£rare corinnam?
Sed dolor, in tctto vos omnes Artis habere,
Ejulddmque domi non ullas efte columbasy
Lft afinus teftis, quales vos Arcades eftisj

SORTES SIBYLLINiE. 219

Concludo, quia fum petulanti fplene Cachinno,

i cum Jwnlibus mjlttoribm forio in Jporta»

§. II.
Em aculeatarum lingvarum plauftra ! vah titulos famofos,
falfbs ac falfos, proh iycophantias, &micl:erifmis, & farcaf-
s,totique rabiendi lafcivia, bibeftias,tribarbaras!

Litoribus conclufa vagis audite profunda,
Has,quocunque recefliltis Dii, haurite cavillas:
Judite inferni, audite \J mbrx, audite charybdcs,
Noxque, gravis phlegethontaeis & nubibus atris,
Vocibus aufcultato meis, verbifque vacatoy

Iquis enim,fyncerusPhilomagiccE veritatis Scholaftes,iftos non
cjurgitet obftrigillatores ? non haec fibi fugillamina immanif-
iio probro ducat ? ejufmodi pafquillos ac cavillos ad certamen
nn provocet? cujus inquam haec profundum penitiilimo animo
I Inus non infligant joca? nonpofliim, equidem non potero,
fn clarigare, five paludamentum & chirothecam (ut dicitur)
in mittere,inque campum cum illis efFrontibus confciflbribus
cfcendere i

!lt Nefcit inufta femel generofa quiefcere virtus,
Ne gry jufta quidem caufla timere poteft :
Ibo, ibo, ftaboque feris ego folus in armjs,

(Enfibus & mediis foflile bregma.datjo.
z quisitaque, inaugurata mefolum palaeftra animofum efle,exi~
imet,

Duntaxatque domi, galli de more, crepacem,

J;o, etiam inermus , iftos incilatores , omnium orbicolum
[cile extimus , in fuo ipforum aequore expoftulo , fecumque
1 Tulliana , aut Ovidiana, inquam in veteri , reconditave
tl dlofophorum planitie conflidtari , nequidquam extimefco

Ee 3 folus,

220 MAGICARUM NOCTIUM

folus s fedvero fuper flagiriofis pipulis , & rhonchis illis , quits
me , dodtnnxque clienrcs arrolerunrfcum aliud nil p r a:lrarep^
ilnr)parum erunt habiruri refponfiy hxc namque nihil, nih 1 [-
delicet vtritatis vtflem diiraranr, haec Orcheifranos, virofque g ..
ves prorfus dedecent , quos nimirum menri, feu fenrenria? ft
obludtantes, demonftrauonum iru obequirare oporrer,non
tienrium pomariarum ritu acclamare,aut furienrium ri&ucam
allarrare ,« Quaproprer, ut ne infultano ranra tranfeat lrretaha
calamomachus fiam, filTipedemque prehendam ln eos, quos n
depuduit , nos nafis confcindere modo , caereriim & eos ,
rumque lacerare lacernam , quorum rorum confiihr molimerigjp
circa reconditam hujus Artis venmoniam eruendam . iplisPi
fenribus obgrunnire nemo vifus elT , jam incilanrur Ablentes
Mucli igitur ^palt/lceftrinuijjani , infurgire rcmis, contralfemi
ne caculx ifti prorervi , fyllabo adaucli , ti non jure, faln m
juria , feftivilfimas fiiias , paacercum earum mauibus fcihs
univiris mcelhs, dcvenultare perganr j

Parvas ecce manus armaris ofFero turmis >
Ira dabit vires Herois ad Hcttoris oras:
Jdftmplex Hermeris ( pus , fummr fque lab ^res,
Planitiem de more ducis pnmanus nubo,
Audaces primuique gradus in pulvere ponam:
Debet enim ralis generofus Promachus efley^
Corque ejus, nucja qui riempe volutus arena
Excubar,arq'?e^6mni fortunam provocat hora;
Ulrimus & p.imus ftragernque aciefque ciere,
^Primus inire manus, imus deponerc Martem.

Equidem hoc infeftari geftio, cumque Orthomagia? tutari caf»
fam cceperim,utraque fum digladiaturus manu, lasva quidem p
lographos iftos profligaturus. dextra vero artiftas ejus ad rarffl
claramque femitam perdu&urus,

Niu

lll

SORTES SIBYLLIN^E. 221

Nunc igitur ftandum ventis,quserendus & hoftis ,
Continuoque novis arma gerenda viris.

§. 12.

m i Udaciflima arborum Amygdalus> ut quae , ob ipfos brumx
n \ vix elapfa: oculos, pofleflionem veris velut arripiens, protru-
kM: flores fuos, nihil verita inclementiam temporis ; & quando
eutpores reliquseque plantae, aeris afperitates ac injurias pertimef-
U3! ntes, colores fuos provide inclufos tenent, illa ceu nihilum fo-
05. ita de periculis, fed metum omnem dedignata, gemmas fuas
irc cat & profert floresj Hoc eft, hoc, ad quod fe gnavum princi-
Jiistjpm componeredecet, ut videlicet llt primus & imus , qui con-
ea: aiptisfudoribus,proculcatifque omnibus incommodis, necefli-
iles itibus clientum occurrat ; ardui namque facinoris Aufpex, amyg-
[ifi lorum aemulus, non apum imitator efle debet; Cseterum, ad
jitu culatores illos lepide redexcachinnandos, nihil oportunius un-
<am allcgari polle puto fabula ifta , cujus narratio perccpru
iud infaceta, hancllc ergo obiter hic, & velut fub curfu colle-
{.m,quxs6 difpicite femely

Antiquorum autographum eft, evocatas in prelium a Sireni-
bHippocrenides, de cantandi fuavitate ut contenderent, con-
tiderunt utrimque, & triumpharunt canore Camoenas, eazque
pmas Sirenibus detraxerunt,e quibus fibi corollas fecerunt,in
^rorias flgnum, inquiunt commentiteftes-, omnia harccontech-
f ti funtVeteres,quo innotificarent,quidquidThamyrides,quid-
tid falfse fallacefque Sirense , adverfus Aonium difertum cho-
*n, vel invidiofa penna fcripferunt , vel a:mula lingva effutie-
nt, inclytorum dodtorumque virorum ampliflimas virtutes ac
peclara facinora ut obfcurarent, id in eorum gloriam cedere
Tijorem,coronarique eosad pompam pennis, quibus obfufcan-
Ss fugillatores fperabant, qui detegunt plurimum, illuftremque
Tidunt, quem detrahere & obcaecare volunt, honorem ,• fciunt
cim hominum hxc monftra nihil operis egregii eximiive, quod
m non

222 MAGICARUM NOCTIUM

non fecerint ipfi, ferre pofle. O ut fcite, utque politeadhc,
ponam vobisinicone,adto acerba& malignaindole homines,dm
Phcebum delineo nive nub jque denfa ac obfcura circumquauc
obductum, qua: novercalitcr mvidae & ingratae,conantur con
gere lllius pulchritudinem, & radiorum fplendorem tenebrisj
volvere ! hoc adicripto verilculo :

De cccno , lutctfque locis quos ipfe levavi ?

Illuftre pol tam obliquorum conviriatorum hieroglyphici
Ardentium radiorum fuorum calore fol,lt<minum pater , ab u-
mili loco,in cceli fublimem regionem, adducit denfos terrara-
pores,qui ubi in obfcuras verfi funt nubes, eatenus inverecude
lngratifunterga fuum benefactorem , quatenusomnem ejus il-
gorem tentent obfcurare , ita ut eidem ipfimet vapores , quue
terra* infimo loco furfum cvexit, graves illi moleftias ciear&j
Quam feftivu& vivum exemplum Axiomaticoru ingratorunfc
Magiomaftigum/ quos ciim do&iftima magiftra,Dominaqi artim
Alchymia, e pulvere terrae, atque infciriae condicione abjcdMk;
ma, iolida: fapientise fuae fcintillis, fublimes egit, adverfus ihm
eriguntur , luminibus ejus obftruunt , filiofque illius maledtis
inceiTunt , & beneficia , quae habentab eadem, ad dcipeclim
illius, felle recompenfant.

DeMinerva, exjovis capire citra matrem profiliente , prsli-
cant, quia penesTritonem exorta fitamnem, eaque propterri-
togcnia appellata f nam trito Bceoti caput vocant) quod fcilxt
temporibus Ogygii regis,Ao.2i89,adlacunfl ritonis,ex quo'ri-
ton erumpit rivus, Veftali primum habitu apparuerit •, fapieiia:
non immerito idcirco di£raDea,quod decercbro^ubifapientislc-
cus>nara; hujus quoque natalitiaRhodiquae infula lata ficarfe-
tis) aurea pluvia condecoravit, ut in memoria hominum pe:n-
naret , quando in hanc lucem edita fuit: Quoniam in pubc >
triumphojieu fcfto,puta Regis coronatione,celebratione, aut ..e-
gia rmedis generatione , aurea aliquando numifmata ja£tai:ur

SORTES SIBYLLIN^E. 223

n vulgum , velut tmolia irroratio ,• fic ergo in Palladis exortu
adem contigit, eft enim Minerva fapientia fivePhilomagiajquas
miratem dextra, divitiafque finiftra geftat, mortaliiimque falu-
i& incommodis confulit, huic perhibetur Perfeus faxificum Me-
lufa: caput ( ferpentinis, vipereifque capillis horrendum)adduxe,
[uoipfa pro umbone ufa eft in ^Egide, contra hoftes fuos incul-
os, malignofque populos> & revera fapientia ,utpote Magochy-
nia,qua* ipfamet fophia, blafphemos illos Minervomaftiges ra-
dos reddir,& fenfus intellectiifque expertes, per illud ipfum,
x quo Chryfaoremifius eft,(quiGeryonis, aliasdi&i tricorpo-
is,parens fuit) hoc eft , cruorem Gorgoneum lapidificantem,
[ui nil aliud fignificat , atque Lapidis pharmacum Philofo-
hici.

»1

§• 13-

J [ f) Ulchrum adhuc idemque delicatum quid, fed nec minus cu-
}JJl riofum,in hanc rem,fi libet, expatiemur nonnihilum, obfer-
b . ,f ravi fsepius,idque ingenti admiratione dignum efle reor j quod
idil imirum tempore nodturno, quanto luna lucidiorem clariorem-
i,ed ; : ue fe oftentat,tantoecontra canes, elatiore voce & rumore, in
■r lam oculorum aciem detorquentes,ob!atrent,cujus rei delibera-
undus rationem inveftigans , reperi tandem,nullam me pofle
>P1 ppofitiorem excogitare illa, fi dixero, canes infpicientes lunam
P rei ernere in ea,tanquamin refplendicanti fpeculo , fuam pro-
K riam imaginem,fimilitudinem ac figuram , indeque imagina-
f- . illos,adeile ibidem alium canem fimilem fibi, atque ob id bau-

ari,utcrebro confveverunt canes , quando alios vident.
enttf;

ficit : Infpiciunt de notte canes, ceu fpecla, Dianam ;
n p( Dumque canem cernuntalium fe rentur inefle,
ipi ; Et baubant, fruftraque latrant, vox irrita ventis,
Surdaque Luna fuos curfus abfolvere pergit.

** Eorum oblatratione nihilum prcpedita , ulterius omnino

Ff pro-

224« MAGICARUM NOCTIUM

progreditur, pernici fuomotudefungens, haud difllmiliter qu-
que auguftioris fapientiae advocatis accidere folet , fic inquai
xnalitia Thymelariorum clamat latratque adverfus Magiofophc,
quos etiam exoculaflere vellent s rabies fane brutalis, choler.
que tartareas, fed 6 odia ccelo exofa & diabolo congenita ! N-
rabile fortaflis quibusdam bene videbitur, quam ob cauflam r*
cT:ua olim dedicabatur Minervae,at praeter alias vel illa praecipa
(meo quidem arbitratuj poteft aflignari , quod nottuam peri.
quantur volatilia, fi intcrdiu aliquando comparuerit ideo , qia
ipfa habet claros, candidos,lucidofqueoculos, quos alia volaria
videntur ei velle exculpere $ fic omnino Orbis interveliere vli-
let fapientiam, honorem,acreputationemPhilomagorum.

Polemopatres in fuis prseceptionibus , quibus dilciplinse mi
taris ftudiofos informant, ftrategum , vidtonae cupidum , jubd .
eatenus femper ordinare ftratiam,ut nc exadverfo fohspugn<;$

Namquc ajunt , vifum faciem fol eripit ante s

Et ob id nunquam adverfus illius micatus dimicandum,-ut pei
pofite profcfro hoc cadit in eos, quorum animos odium & xti
latio Spagirici Solis totos invafit & occupavit ! hi invidi glol
incredibiliumque myfteriorum ejus , perpetua Alchymiam $
Jivione fepelire, & e memoria hominum exauthorare volueruj
at non attcnderunt cxci & amentes do&orum prazceptum pc:- j
mographorum : non enim adverfo folummodo fole prxliari pj|i
ccepere, veritm etiam mirabilium omnium naturae myropoliui, i
Hyperionemque ipfum bello lacefTere , utpote Jovem ipfumfc
fede dejicere, hinc perfacile eft divinare , hos in confliclu ,
rem ufque inconfultam aggrcdi funt aufi,oppetituros>

Nam rutilus vifm faciem (oleripit ante :

Sic nofter Tiranjucidaque illa humana? mentis fax Phyficocf-
mia, illos deriforcs, pro blafphemia: fux merito, occxcat, rutiln-
iibufque profundx fapientix fux radiis , vifum lllorum hebei* i

SORTES SIBYLLINiE. nf

amitaverunt quidem una omnes adverfus hanc, di&eria &c ex-
r v robria horribilia illi, ejiifque filiis obtrudentes s

Nec tamen annorum ferie, clamore, nec ore,
iEternum potu£re hoc abolere decus.

h .lifcilicet, nihili pendentes has falfas falfafque calumnias, con-

! k nuo progrediuntur ulterius , profundiores indies veritatis fux

).dios emittcntes, apparentque hoc patto fcandulario fimiles, in

ftigio turris fedenti, qui, licet ad infernos caeteros collatus,

erulum imaginet, nihilofecius , ob fitum fublimiorem , emi-

profpicit, quam illi , accuratiufque decernit objedta. Bu-

lcitarunt infuper plurimi, dicendo nimirum, eos virtuteSum-

ni adjucos,fua prseftarcquemadmodum Rabbini,adiebusChri-

ti, fubinde nova machinati funt mendacia , quibus cxci popelli

jUjUiimos magis magifque adhuc collutulent , interim tamen nun-

jam deficiet David progenies , jrujlra Herculi , tribus videli-

tlaborantium&indagantium in Alchymia, nullo unquam tem-

:pj ,)re ceflabit , quamdiu etiam aftra mundum illuftrabunt :

Nitimur Hermetis fruftra jugulare volucres,
Oblangvent , fed cx non moriuntur aves.

. t plane intereant , arbos quidem , concedatur , e radice Plato-
is prognata, cum ramisfuccidetur, radix nihilominus ipfa pullu-
ns ufque regerminabit. Utputa ergo Dux Dulichius , cum Si-
num fcopulos perlegeret , earumque cantus illicia pertimefce-
t, malo fe voluitalligari, ne modulaminisdulcedine tentus &
Fafcinatus, illarum ad faxa navis impelleretur,ficque allifa, nau-
agaretur : ita fimiliter prudens quifque fapientise asmulus atqu:
natorhocimitaridifcatjmarenempeintroitus Artis hujus polt-
wm confcendit ,

Et pelago jam dulce malum 3 volucrefque puellas

antillantes audit , exibilatores puto , Acheloiades aftutitfi-

Ff 2 masj

mpl

icoc

22 6 MAGICARUM NOCTIUM

mas, periculofiflimas, maligniflimas, mox Argus noftra: arbori
obncctar,ne fugillatoriorum labiorum carmine fedu&us & can
tus, caligantium catalogum incurrat , inque infcitise prsEci^
tium delapfus, fortis fuae navim confringat. Contra hanc nur
effrontem effhsnemque perditiflimi fseculi malitiam, Mares MJ
giciy & priva>divimeque Artit acerrimi TatroniyQ^. re, qua calamc"
nullas non movebo machinas, nullos non torquebo arietes atq
jacula, quibus ego pumilio,licet viribus ac ingenio imparem r:
&fentiam &concedam, zelum tamen, alacremque animum n<i
potui non intermittere, faxint fuperi, voti compos fiam , fimc
vero affecutus necne, alii judicanto, mihi fatis erit,operam n*
vafle, ut, in commune bonum,aliquem laboris mei teruncium c*
farem .

Tin&us crgo lacrymis, tacitoque rifu exiliens, mcerens ac ga>
dibundus ; bono, non fatis hilari tamen animo,fui illo tempor,
quo ha:c compofui, & triftitia quidem mihi nafcebatur, record-
tione craflk illius cazcitatis , caecaeque popularis allucinationi
qua: utpote,referatricem illam arcanorum naturae,ufqueadeo i|
dignis fputis cloacat, nec non inter viliflima& abje&iflima Cl
bis exercitia, Heliconigenam hanc Artem,propudiofiflimacalA
latione fupputat : Nefandam profe&o odibilium hominum pef-
lentiam ! Frontem autem totam undique late exporrigebai,
dum humanitatem facilitatemque Mercurii mei expendebar,
qua: tanta cft,ut,pra: vehementi fuo erga me (creaturam fubr-
fticam& plumbeam,)amore,pauculo fe finat interplacari,tamc-
fi de nihilo indigniflime,iftis bovinatoribus fit catamidiatus, cc*-
temptuique publice habitus: charitatem enimvero, quam nu-
quam certe fatis dcprardicafle fufKciam !

At precis interea noftra redeamus ad aram,
Ut taSti properent ad mea vota Diu

E:o

SORTES SIBYLLIN.E. 227

§• 14«

* • go ergo,ad calcem libelluli licerarii,commodum mihi arbitra-

j bar fubfcripfifle fic:Dignetur quarfo tua fcientifica majeftas ,

:x Trifmegifte , ifta lcgere , ejuimodi femel faepiiisatque com-

nries , acclinibus delimare oculis , ac ex ungve , religiofeque

imare , & cum confociis aliis, in facratiori illo auguftali, jam

sai^a failis , meditato cogitare , adinventionem citare, arma ad-
nturare , ac demum dccretorum calidorum fummam, non fcri-

imop , fed hujus fldeliflimi Alipedis viva voce , Philomagis alese

iijeamnunc dubiae, nominis exercitiique tui profeflbribus , tranf-
r ttere , propere prarpropere properrime:

Has ubi verborum refonas , mentifque rigavi
Bafia , confeilim cauflam Cyllenius Ales
;| Cepit , & ingreflus turbatis atria plumis ,•

: Ifiifque tradidifle rhaxima flducia mordaces illas incilatorum,
tioaijiO diabolorum , ciconias , in ipfas fecundiflimi Archimagi ma-
. is, porrefras fine mora legifle Augufliflimus ille Propontifex,
Milporefque prodige geminafle , fecors ftetifTe , nunc huc, nunc
, iiclumina vibrifle ,

T Indomitas mentis rabido flagrafle furore ,

Horrilium nullumque modum fervafle minarum ,

;..: quidem iterum & iterum , totiefque infolitum circumfpec-
tamifTe , crucibiifque crebris &: ingentibus, faciem coni1gnafle,imd
s, ctftrd confternatus animo , vultu oreque expallefcens , horrore
i^delicet verborum , potiiis telorum cornutorum , quas nefaria
u tartarea fpumaeru&arat , nedum

Obftupuifle , cutique comas , & faux faucibus haefe ;

^riim etiam , uti votis ardebam, casteris Capitibus caufla* coa-
lcis communicdfle , Angelum fuum Pennipedem quantocyiis
[<m ceri amandafle , ad me renare mandlfle ,

F f 3 Masna-

2i8 MAGICARUM NOCTIUM I

Msenalius ftatimVolucer parere ftatutis,

Flare moras, jam jamque locis omnino meafle,

His nifi Pratfedtus revocaflet vocibus illum :

Heus,quorfum?de more tuo, mi fide minifler,

Pergis inalatus, nec corrigiatus, ineptasj

Siftito, nam nobis excultus nuntius ibis.

Dixerat, extemploque pedes talaribus artit,

Terrea qux fupra,quae trans Acheloia tempe,

Aere fufpenfum celebri cum flamine librant :

Inde comas ligat, & petafo contemperat aftra>

Tum prendit digitis virgam, foteria fomni

Cogere, vcl rurfum qua nolle, negotia noftrae

Tollere qua fortis , vel qua detruderc difco,

Qua fifus fulcare Notos, tranareque nubes,

Lurida qua torvi Ditis fuccedere ftagna,

Quaque vadis Erebi Stygios educereManes,

Et fimul extin&as animare fueveratumbras :

Taliter accindhis tenues gyrafle per auras,

Improper6que celer promptis delabier alis,

Et raprim per inane fuos carpfifle volatus,

Nubila prolixo prius articulando rotatu.

Circulumque abs tunc cominusdiris aufpiciis conciifle , intr-

quatd ac clancularia illa Silentum cavea , cocceis velis claviiuc

aureis ampullanti , ubi ille cum manibus fuis cereis amplenisa-

genis finftar Phaethontis, ftellicante vertice , adque pedes le-

ganti forma geniis , tanquam Regibus ccelici chori , collca-

tis, fedens in delubro,in throno,qui longe fuperiorSalomomo,

claro & Heroico illo,cui par nihil,aut fecundum vidit Orbis,oe-

rejfuit confpicandus,

Totus Sz argcnto contedus, totus & auro:
Quot fuerant Myftae, tot rebar adefle Dynaftas ,-
Coccineis ftabant induti veftibus omnes,
Omnes unimodis ornati tempora fertis,

SORTES SIBYLLINNE. 22*

Prarter Tns crocino prsefatum thure \iegijlum
Auratis olidis fqualentem pellibus armos.

1 yflrabilium Ikculi fui fecretarii hiftoriographi,Juliani Caefa-
/_1 ris terrons terrae, triumphum defcripturi, nefciunt qua ver-
rum granditate, qua fententiarum gravitate , venere ac vena,
:ndem effabnflime elocuturi llnt : Quotusquifque enim non
ipcndio miretur^ Induperatorem hunc vi&oriis fpoliifque ce-
l)rem folio triumphali (quod quadraginta ducebant elephanti}
i/edlum, ingentique fic cum pompa , plaufu ac plebis gavifu,
bmano Capitolio exceptum ? & Aurelianum , cujus currum
[uorum vice trahebant cervi ? tum Antonium , qui fubftratis ,
bafrifque variis gentibus, carpento infedit, cui bis gemini ad-
Ibiti Leones? Domitianum item, quinori traditur bijuga,qua-
tijuga, fejugave lectica, fed humeris hominum fuifTe introdu-
!»?

Atqui non minus hic conniti videor, in magnificentia Magi-

;:hinoftri, ejufdemque faftuofiflimisnycleiiis exprimendis,qui

nnifticin fella foliari magnificabarur,vilibus armentis percele-

latus, mortali plebecula ftipante,aut populari demum applaufu

mdecoratus, quinimo Gargaricis Immortalium Geniorum my-

. ;:iidibus,& formicofaPhilomagorum multitudine^omnique thy-

lauinorum aromatum, ac pretiofiratum genere affluens, fympho-

leniiiainenarrabih, in fpirituali illa regione, perfonabatur.,- Hem

:dcs^oria , proh pompa , 6 infande triumphe ! ignoro fane,quo-

colim hunc optimo perftringam ftylo : fi totus Mundus papyrus

mooiitt,omnes arbores pennae, omnefque aquas atramentum,longe

'bityftfl fufliceret, ad prarftandam prodendamque loci iftius majefta-

icn, mihi fiquidem lllum adhuc videre videor, orbibus ftella-

]m rku fcintillannbus , ca?fane ut cera, lenibus veftimentis,

< matidis inftar ^Egyptise,nigricantibus,& zona,de cirimoChy-

licoque auro, renes accinftum , adamannbus velut infula fafcia-

ira,characTeremque hunc inlignibus incifum geftantem. M a-

: g u s

230 ■ MAGICARUM NOCTIUM

GUS MAGORUM & PHILOSOPHUS PHILOSOPHi
T UM.

Pone plurimse ftabant baccha*, aureis cun£foe lemnifcis com-
biatx, Archimandritam fpeciofo fuo choro circumdantes, du
fimam incentionem ex mufica fupelledtile , fidiumque dehiis
minuricntes,6cmir2e agilitatis tripudium ac artificium, fcena
ta demuflata,exhibentes: tranfilio hic odorum fuffimenta,
bus infulatus ille Elyfiarcha nardificabat,totamque,qua ibat.
cumfecus viam imbuebat $ afcendiffe me autem ifthinc in i
clavium fuperius commemini, vidiffeque periftromatis Muq
nis contabulatos parietes , & rigefcentibus auro inftratis »
non inibi collucere,

Laetitia,ludifque vias, plaufiique fragere.

Compendiari6,per omnia mihi fcelix apparebat,agravitate,fc
ritate, granditate : quotus enim tantarum facetiarum honoenh
non hiet ? quis vero tam pompali celebritati, tam thymofifc:
reifque tempe, non applaudat, non ambabus inquam palmisag'
gratuletur?

Conceffus peramcenus erat, re ftru&ilis omnij
Compita cum luftris gilvo fragrare virore,
Claudebatfluvios radiumque Dianius ordo ,
Et juga Carbuncli, fparfiquc pcr arva corufci .
Pene fuo ftabant Adamantes lumine Phcebo.

§. 16.

Nteribi obdormire ego altius folito, fecurusfemel curis
nibus, tam his, quam aliis :.

Poft aliquod mea fpettra videns, en gtifcere fato,
Finitimoque die : nam jam vindi&a patrata,
Jam mdedonatus,jam Sortes Anis Adeptus;
Auratse pecudis potiuntur tergore Colchi,

SORTES SIBYLLIN.E. 131

Virginitas, qure rupta, redit, rediereque regna:
O asquos tandemne Deos, placidofque Quirites !
Ah feftum fauflumque diem! cane, talio partaeft.

•ifus enim ad me remeafle Caducifer concilii quidem illius Ia~

tntiiTimi vindicias votivas valde optatas crepans, aft nil tamcn

iibens in cera, urbici dc more pedarii , prseter perbreve epifto-

]im prxfidiarium , literafve caducas ; propterea prsecipue, quod,

.rajebat, in illo Prarteritorum theatridio, rara traditio graphia-

|a,infrequentefque libelliones, fed & parciffimas folent efTe Ab-

rntium lllorum adPraefentes tabella^cum parum confultum fo-

^t,multa de hischartis contexere,proptermagnamfrequentiam

plegethontaearum Poteftatum , per quas itus reditufque (fi pra>

;ntifcerent ifta, ut funt acutse & aftutas pervagantes omnes in-

iriores partes terrse ) quoquo modo poflet impediri s Maluit

joinde Lynceus Trifmofynufque Prsefes omniaore & verbis le-

ItiHermogeni didrari tabulario Mortali , ac per eum amatori-

UsyhYuCque Jrtis : Quapropter ScytalamLaconicam , five fche-

i;icum refcriptum tantum, idemque fubitarium,& quafi tetra-

illabicum, fed idipfum aureis notis (j&zAurea & Arte) atque per-

|aphice,ut a tantoProphetaexaratum, quatuor pun&is cauflam

itam tangens, Mercurius mihi commonftrare, recerarc, coram-

depradegere vifus eft, hoc prope tenorc.

G g LIT-

*ji MAGICARUM NOCTIUM

LITERjE LAUREATjE,

five
RAT^E PRECES.

HErmes ex jam nunc immortalis , mufm \iagicceque fedis aufp
'Propontifex TrifmegiJiu*,Pbilomago Mortali exercitii nominifqu
propugnatori ac propagatori potijjimo, falutem in eo, qui efi vera Z§
falusfinufque Jblus.

Non efi, miPlautine Philofophe, cur ie ulterius, in hoc ccepto,v
rilus curifve f\c magis laceres, maceres s refpefiavimus omnino ani
pium %elum> illiufque ivftinUu votis tefolvimus. Nos magionic* hic fi
terno agimus inter tempe, hentque agitamus, te manet mterordinium
diani atque \ierlini , quod duodcnarium efl ahs conditivo meo, C5, uM
neris ad nos , applaudam tihi proparte hac tua tanta coram. Accefm
enimfideliteryper manum Mercuni Fecialis noftri,de illatis injuriisyltm
tuos fupplices sproinde quidquid hac in re nobis confeftum , refponfa d
voce Diacloris infiruSfiffimi,tu modb dtjfeminatf invulga,refolvito l
omnia,

Perge tuam facris ftudiis depafcerementem>
Et femper modicus fis, humilifque mane.

Tranfilis Aonidas perftet tibi vita procanti,
Sic lenimen erit dura juventa feni.

Jnterimvide Jis ut vivas jugiter viduum virgineumque'. Datum ex^vw
•nio Immortahum Adeptorum s idihus Majis , Orhe ah Adventu Idfuh
1666.

SORTES SIBYLLINiE. 233

i Enfi ergo,e/r/W forticulas complica, maximam Mercu~ii h%
I delitarem atque folertiam. Qui fuae pingcndi promptitudi-
p; oftentationem quapiam in tabula vult facere picl:or,quantum
bcftudii, quantum vigilia? vertit ! quanta inquam fedulitate cu-
p,ut dextni do&aque manu quam abfolutiflime delineet con-
otam animo ideam ! Ad eundcm modum Circumpes meus ,
qalis quidam arte Parrhafia exadtus, vehementer uniceque fa-
t;;ebat,ut exhiberetprcquamgraphice naturae totius imaginem
Diculis injuriarum adeopere attaminatam.
'Alterd, praeftitutum illum pro nunc & femper Caduceatorem
eatorum hujus concilii Irreducum Magorum , certamque ipft
rimationem conciliari, ne dubitarem, qusecunque etiam pere-
cnainfpiraret,five,utut juberet,quidquidque probaret vel re-
jpbaret, Archimandritam cumSuffete cseterorum Infopitorum,
tlendi fic eidem exiftere cauflam.

Tertia, conclamatum fuifle diclris noftris Prseteritis flve Adep-
£>diplomate eos fuo fanxifle, per fas perque nefas velle, quam
J:entiflime, fub infcriptionibus fcilicet vericanarum Propheti-
im, vel maxime tamen majeftate refponfttantis Sibyftx Cuma-
t ,praeconizari judicatorum fuorum auguftorum nobilitates,quas
cidem a me (ineptulo licet, & nullis nec artium, nec literarum
aminiculis fuffulto) donari decernerent latinitate, quse quolibet
I: gvse idiomate fublatius fpatiatur, & Solis utraque domoper-
\gatur.

Diverfaeque decem fortitae fcita Sibylla?,

Abfolvent vicibus metrica penfa fua:
Praecinet hcec Magioraclis, bcec tripode fata

Edet, & illa lyra fundet adseque melos.

):quibushaut conjeclruraliter eft concludere , maximam illos
iii&is fuis voluifle adhibitum iri credulitatem : haruspicinae
<im Sibyllinse authentici auguftiflimique funt argumenti& mo-

Gg 2 men-

2^4. MAGICARUM NOCTIUM

menti , de illarum diviniloquarum ProphetitTarum ( fica (■
ftis gcntium patribus nuncupatarum) pondere & authoritate s-
murmuraturos fiftam.

Quod modo proponam, eft fancTrum:nam magnaSaccrd

Hos mihi divino fuftulit ore fonos.
Surgixe , jam vobis folium cantabo Sibylke,

Ut mihi longaeva eft vaticinata Soror.

Quoad vero jus earundem agendi inter homines , ferunturjto
creduntur communiterfuifle innupta? ,

Qiuecunvis foliis infcripfit carmina Virgo,
Hsecignara viri, non tafro corpore, panxit.

Atqui , utut fit , illud certiflimum , nulla oracula Sibyllinis
pollere , quinimo prsenuntiarum Sibyllarum libri tanta aliqult
do apud Romanum populum fuere fide &; aeftimatione , ut m
mulidse omnes urbis fuse futuros eventus & fata, earum codici
contineri crederent.

Hinc ad avernales fcopulos, & opaca Sibyllae
Antra , rogaturce tendebant undique gentes.

Tanta inquam jam oHm apud Romanos fuifle veneratione
cuftodes illorum nobiliflimos viros civilibus omnibus undiljE
muniis exemptos deputarint : Rem nullam , nefacraquideiii, :
Romani tam diligenter, quam Sibyllina oracula cuftodiuntyp- ':
inde & DuumviratusaTarquinio traditur inftitutus, folis irpi-
ciendis chartis propheticis delegatus , adeo ut rhapfodarurmi*
byllarum aphonfmis maximafides debeatur. Addequod paim
probentur authoritate plurimorum Patr?im> qui de Sibyllis arce-
bxis, ut veris vatibusloquuntur,eafque in teftimonium ver;.fi-
dei citant s & Ecckfa , qua: in officio dcfunclorum pro marttfi*
bus iftasfaticanasProphetiflas allegat ■, orans ,

lt«

KCI

SORTES SIBYLLIN.E. »37

Dics irae,dies illa, Solvet faeculum in favilla,
Tefte David cumSibylla.
r,quod reliquum adhuc pracccllit omne,pra?dicant non pauci,
jhue notiflimae fanttimonias viri,quiaPaulus Apoftolus commo-
jmTetfuos ad ledlionem Sibyllinorum voluminum, in recondi-
pra qusedam facra: fcripturac loca , quod teftimonium fi indu-
tatum eflet, nihil fane ulterius , pro Sibyllarum authoritate ac
te,defiderari poflet aut deberet: Apud Romanos tanta religio-
iinm s vis fuit, ut quidam Imperatores etiam fe ipfos Diis immor-
libusjcapite velato, verbis certis, pro Republica devoverent,
jemadmodum multa talia ex Sibyllinis vaticinationibus, multa
jharufpicum refponfis commemorare habeo, quibus ea confir-
;entur,qua? dubia utique nemini debent efle, quin Prophetifla-
inis im eflata plurimum prapoflint.

Diftum porro, neque vacanrer, prarcipue vero, fub epigraphe

ihylliv Cumaiw , voluifle Prsteritos illos placitorum fuorum uti-

oci^tates venditari, eo quod melopcea Prophetis hsec ( prout clan-

jlum interpretabatur memoris mea: Evandrus, quamvis tamen

ias quoque non ignorarem, idem & graves Scriptores minime

imeminifiTe) heri & nudiuftertius femel traditur obtulifle Tar-

uinio Superbo (Teptimo Sz ultimo Romanorum Regi a mohbus

, ne a cognominato) faftos novem, totos de Arte hac, emendos ve-

) trecentorum pretioPhilippeorum, qui aurea erant numifma-

= lingentis valoris: Rege autem ob cxceflivum pretium emptio-

j, [: em recufante , illa fub manu coram eo tres ex illis concrema-

it, pro reliquis quidem fex eandemadhuc abs Rege pecuniam

ruffl opofcit, fed illo morofius emptionem refpuente,&illam velut

u eliram irridente, tres pra:terea alios extemplo combuflit,

C Aurea fex noftras facrse myfteria fortis
Alta Sibyllinae fata crcmavit cpis)

'ropter tres tandem refiduos eandem auri quantitatem a Rege
r oftulansi illc deniqueadmiratusvalde,pariterq; judicans,inillis

G g 3 codi-

1,6 MAGICARUM NOCTIUM

codicibus res magni momenti ac ponderis dcbere efle confcr>.
tas,totam,quam llla petierat,exaci:ionem, moxei conilgnarijf.
fitjlibrofque in Capitolio religioiiilime aflervari, & de rebus <i-
biis,aquindecimviris,velut oracula confuIi.Horum jamlibronn
combuftorum, non combuftorum, argumentum abAdeptis ij
Prseteritis fuo Volucripedi Myftagogo quoque fuiffe injunclm
mihi lege fatyra fuggerere, jureque exaugurario dictare.

Quarta&c ultima, condefcendiiTe in hoc unifone omnes, ut h
cernamolens, fub facula pervigiliorum, hoc Orthomagiopuii-
lum difpalefceret, atque de multa nocte ab Alipedis ore Dei ei-
cubretur,- quo, cum bene ruminor, non obfcure fummum fai-
entia: ftudium indicarunt: quemadmodumLacones, ut in hii)-
riarum legimus monumentis, res apud ipfos grandiores ac d:i-
ciliores no&u tra&abant, memores utique illius prxclari provr-
bii , in notle conflium j NocTrurna enim quies aptiilima eft, adi-
piens & utile coniilium de rebus capiendum.

§• 18.

STatuit Deus, in origine mundi , flrmamentum medias in:r
aquas, ut alias ab aliis difpalaret,/^/, inquiens , firmamentunin
medio aquarum: Oratoraureus vero legit, fiat paries , intercedat
rus, qui difparet aquasy ne alice aliis communicent $ Ex his aquis e<
dem dicere pofium , quod alm fint fymbolum tumultuum di
aw typus quietum nodtis, fiat ergo interaquium, & fecernat 1]
phas a lymphis,ne negotia utraque confluant,quoniam fieri ?!\
poteft, ut reconditis no&is fruatur,qui immodice actuofus ints
diu fuerit,nec datur inter tumultus diei, ac occupationes luc
arduoe atque fublimis fapientia? otium invenire.

Unde & Athenienfes, quiflngulari fapientias , difciplinanjj
que omnium laude floruerunt , abalienato Aquilarum infigi
quod Valentiani vexillis militaribus geftabant , No&uam av*
lucifugam ufurparunt, quam etiam fuis numifmatibus infculj
runt, ceu fapientix fymbolum , propter quod quoque Pallal
ales di&a eft, ScMinervas fcientiarum dicata Dese, ad denoti

din,

SORTES SIBYLLINjE. 237

onfe ^im, conticinium fcu no&em ftudiis magis accommodam cfle,
M ijam diemy veluti egregie Regius citharcedus , Daniel, Ifaias,
kjacharias, M~editatu* fum notte cum corde meo s Nox illuminatio mea
bror { delitiis mtu $ Afpkiebam in vifione noBis ,- /mima mta defiderabit tt in
ptis \)He; Vidi per noUem-i & ecce vir afcendens fuper equum rufum, & lpfe
plpbat inter myrthcta , quce erant in profundo s Dum quis enim gravi-
tc perfonas fuse, & authoritate potens , verba facit , mox conti-
Mi ifcere folent omnes, qui adfunr,-

Pax, reticent omnes, intentique ora tenere,
Inde throno paterHermes ordibatur ab alto,
Semiflem facerent cum fera crepufcula nodtis*
Mifta remugitu qui poftquam voce manuque
Murmura fraenavit, mox fa£ta filentia lingvis>
Arma fupercilio Rectoris ut a£ta qui&runt,
Profophus en iterum turbare filentiaverbis:

ilentium autem hoc nunquam majus eft , quam tempore no»
iasit urno,quo nimirum confveverunt mortales curis diurnis,& ex-
wm xitationibus fuis temperare , proin numere Salomon ,• Dum me-
:k\ ' umfilentium tenerent omnza, omnipotens fermo tuus de regalibus fedibus
isec ifotfjfi gnificaturus in hac re nobis, quod anima, quae fublimibus,
tn : cretifque vacare geftit, otia ac feceflum colere , & a ftrepitu cu-
Mtbrom^afFe&uumque tumultibus abhorrefcere debear.

Non benc trafrantur Mufae prope perque feneftras,

Vix in fole folent,atque valere foro;
Nec media ridere die, vel luce favere,

Sol, lux,ac homines ad joca multa trahunt.
Sic praeeunda forum,fudum fimul atque plateae,

Majer & e Mujis tunc quoque mejfts erif.

; To£tis itaque tempus, quae mater confilii , omnifque operis ar-
1 ui altrix,his myfteriis pertra&andis, convenientiflime prasftitu-
tmmeft.

Inter

lenit
jsill

:sl0Cf

uaw

*;8 MAGICARUM NOCTIUM

Inrer agendum talia, adque hxc omnia aliquanrum expee*
clus fum,ira ut excubanti aut fomnianri, quam dormienri ef m
fimilior,arqui cum Celeripes coramaftans, buccam fuam furrna
cum poreftare mulcendique fuavirare aperuifler, ingenri gatio
mihi rorus deleniri vifus fum , prorinus oculi indicibilirer cici
clara illa luce vulrus Tranfelyfiani mei, Archangelum runc hjd
diflimilanrer repraefentantis, & flylo ifto aureo ordinatiflimcii-
giris Proponrificis noftriTrifmegifti perararo ,• aures melod^
affici)& pendere ab Attica facundia, aque conciliatricula conm-
nitate verborum blandiloquentuliMercurii mei,grandicrepatis
vocis fux fuaveolentia,veiut divinus quidam Orpheus , lin
partim hominum,parrim Angelorum,id eft,tum mediocri,
rotundo illo fandi texto rhetoricantis, Evce os curatum ! co
trinfeciis aperiri , & glifcere gaudio narratu ranrae vigilantiJ
folicitudinis de fuis tam benignorum Numinum , quod vel nnc
tandem adveniflet vacationis dies , Patronis nimirum proriis,
rem adeo cordate in fe fufcipientibus ,« Scprarrerea Legaro iifo 1
(m cujus lingva maximus labor , fub lingva dulciflimum rr.l,
quid fupra lingvam? inefFabilia, quae mihi loqui religio, cuiiue^
nomen, in cujus mane populus Ifraeliricus dursepiftnnx Pha:io-
nicse excuflir jugum , fymbolum profeclo rorius noftra: faluis,
redemprionis ac liberratis, a Tarrarei ferpenris tyrannide ) |u>
ta animofitate de toto fucceflii lenocinante. ^

QUemadmodum ergo ii , qui diuturna ac difcriminofa >cr
Oceanum tempeftate jafrari, & flucTibus flatibufque uic
llluc agitati , quamprimum ut de longinquo tellurem corpi-
ciuntjinfanum diffundenres vultum,TerraTerraTerra clamit,
cujus documenti iconifmum Maro inTrojanis dedit: ubi eim
annos aliquot per mare medirerraneum & ALgxum errafliit,
multafque interea vitsealeas adiiflent, adverfitates plurimaiJX-
antlaflent,protinus ut Italia fe in confpecTum ftitit, Italiamfa-

SORTES SIBYLLIN^. 239

m inclamare ccepere v , fxpius nomen rei exoptatiflimx repe-
; M:ntes;inhxrent adhuc verborum poetx veftigiola , eorumque
oatus :

Hefperiam Hefperiam primus ftentatur Achates,
nc | Hcfperiam reliqui lastante celeusmate tundunt.

ic ad eundem modum ego , ciim longo tempore huc illuc in
tabiguitatum acerbitatiimque Amphitritc jaftatus, & defpera-
cc 1 onum procellis agiratus forem, eminus quinimo cominus Bene-
:ii \\ftam illamfrugiferam Terram confpicatus ac contemplatus, dere-
!snte edita voce, prx magno gaudiorum impetu , fucclamare,
uanta quanta, delinite Deus, beatitudo mea ! papae tatae babx ,
\ix mea prolubia, ecqua fcelicitas !

Triftia quam faufro falierunt pe&ora fato !

Nil mihi nunc memet lartius atque prius:
Non ita gavifus Trojo eft Agamemno triumpho*

Laomedontei cum periere peni^*
Nec fic^lolides exafro errore revixit,
pjj Litore Dulichii cum propiore ftetit,-

jv, Sed nec ita Ele&ra incolumem cum vidit Oreftem,

Mceruerat cujus funera falfa diu.
Nec pariter falvum confpexit Thcfea Gnofis,

Daedalea evafit quum duce flexa glomo,
Quanta meo Nomius ftillavit jubila cordi,

Immortalis ero, fimodo pergat ita.

w Poftquam igitur,fincipite extra tranfennam, binies quxsif-
- :! m , cuftos quid de no&e ? crotaliger quota tendit ? reci-
- rocavi feflibulum , & continuo tacita tota Pteropodos ab o-
i& Dei legens, in Latinum (nam di&abat ea mea materna
~ 'ngva , quanquam non tam napina, & rotunde ruftica , quam
:- unceft^) verti s eo mehercule lubentius, quod falfitatem vel
aftnditus elirainatam , Auream, autem veritatem furrogatam,

Hh non

icri,
!co
U
rd
pn
jato

JfflCl

H o MAGICARUM NOCTIUM H

non minus religiose optarem,quam facer Princeps nofter ipj$,
quando mortis tributanus, tanto quoque vadimonio &c candc]
ut (quae vcntura funt) non fic mea fint, quam majeftativi
confiliatorii tot Adeptorum Philofophorum , totque Myftar
pro jam non morientium Sortes & njponfa,

Talibus augufto fa&is mihi murmure difris,
Per chartas reliquum dextra loquetur opus.

§ 20.

DEnarratis quidem itaLaconice magnafide eorum(Tupere«
conditorio illo divitiarum delitiariimque Lapide Sapicnt
fententiis,figna, infit Hermogenes, haec , ac trepida , quate
mox mox mortalibus mulgentur. Ab honore facrofandbe T
dis,meorumque id tibi prazftantium Myftarum, pro fubleva
nc viduorum & folamine piorum, nihil de divina diffidens o
ipfius flquidem meoque munite fubfidio, aufpicare augurare
lam vcndibilcm, non intonfam, nec adagiorum ambiguitate A
trovcrfam,quam precari6,proque piaculo li tibi fubdelegarij
fere, penes quos ( quando erant in vivis) jus ftabat , ex ann
Dei, pandendi exortem hanc Artem,cui volebant.

Quapropter utOrthomagiae & ftemmati illorum, qui tand
tibi datum contulerunt,^^^/^, apud eos seternum velificeitr,
quos tergeminus cceli terrarque Archite&us, ultimus ille Prco-
philomagus, ad abfcondita lituraturse hujus vocarit, vel pods
prazelcgerit, fimplici traditionis ferie,&quemadmodum tibifg-
geram, fententiose, non feptuose , citra ullam ftudiofam occua-
tionem, negotium totum plano preffoque ordinis tenore perfte:
fatis enim fcitur, neminem hxc fibi pofTe ufurparcprazterqum
eum,cui [ehova conferre decreverit,qui folus, tum tenebras 0-
rum myfteriorum illucidat,tum clariratem infufcat,ut neque
liquidiflima & evidentiflima quis capiat, nifi illo illuminatus,!
que nubiliftima quxque detegat,fi ab ipfo illuflrata non fuerit*
adjuro porro te,quatenus hsec volubjlitcrprocul mora expedis.

Atc.i-

SORTES SIBYLLINiE. 241

quifrer6,auditoego fermone, demirabilium illaprodigiorum-
c Altiflimi epithome Magolitho, ha*rebam, horrefcebam &
arfcebam mente, ob confilii parcitatem & ele&ionis perplexita-
tm, nullus mihi fane pra* metu cruor , nullus inquam in vultu
dorconftitit, cum Nztmen illius auribus infonat s cujus namque
r»n totis artubus fangvis ex formidine coeat , aut arrigantur
Irrore capilli , quotiens ejusecphrafis animum fubit? manhu !
c.m muflabam, unde hxcce finifteritas ?

c ^

Lazva mamilhpavet, precor hxc fortuna fecundes
Omina, quin rurfum keva mamilhfavet.

\brandoque tandem vifus tergiverfari, ac neutiquamnon nolle,
cquid enim ego, aiebam, aliquid adverfus totum uti vulgus tra-
bm (cujus a tot jam induclibus & experimentis in contrarium
cinio) & vel maxime contra Pulpitarios illos ingeniofiflimos,
ci interminum illam tenent,non modb penitus, porro quoque
prdicus, cum, qui inter eos praefunt, oppofitse fententiae bene-
ilentiflimi &: addifrifllmi fint,quique publiciter profiteri ipfam
f:nquam dubitarunt, Exi a me, inquiebam, quia indignus afinus
ln,an clitellas hovi vis imponeref

"Balhus ago, hlennus, Bacotus, vivo haburrus,

Quid fic ingenium gluhis ubique meum?
Scribere quid miferum tam tortile pofcis ad cequor,

Nilcujus tantae propria velarati?
Min' acies fidis, mene,o lepidijfimeSoce,

OEdipodionio cernere Marte jubes l
Quaere pcregrinum, nobis homo nemo favebit,

Aptius has aliis vende referque nuces.
Dum te cemeham, benefvada voce flupeham,

Credebamque honis ota bczrQfonis s
Jam fedenim fcivi, poftquam tuajura fahivi,

Qui aurea mala ferunt, hi mala multa ferunt.

Hh 2 Hem

242 MAGICARUM NOCTIUM

Hcm mendiciiTimum , meticulofulum / fcalpis eriam , fcifca rr
nec fubito probas?comiter Viocurius corripere vifus,leviiifquejcj
m me animadvertere , quid operire,quid tragcedias agis , feif.
que nugando moras? nonne vides , quo hic judicio opus, &1
dulitatem rcs iftadepoftulet , utque tam attentum , quam cp(
cumfpefrum eflc oporteat ? jamne tempus textivilitia frangu-
di,cum negoriofumpiftrinum, quod tua tuorumquc tibi fimilrn
falus exquirit 3 exudandum ? ciim inquam ingentes iique \..i
vo(i,ac nimie fcrupulofi diflicultatum montes fefe nobisobfiftut?
Vah vccordule ,ut pedepreflim in fapientiarum ftadio progreder:, «
quantoquanto vero impetu per lirarum lata ruis! ut iniis prog;f-
fus maynos tempore nonmagno facis,ut longa hic fpatia intra d>
culas breves emetiristnulla.hic offendicula, nihil quod morulj
qualcmcunque adferat , reperis. Hac noftra focia arguratio
ferrd , 11 rem recognofcam , rifum mihi movit \lercurms s

Ter mea trajeci tremulo prascordia rifu ,

Et madefeci ter lymphante labclla cachinno s

Sed ille, poft efYufifllma fibih, graviterfane turgere , labrumete
mordere , femperpulmo , ajens, abundat-in ore ftulcorum ,
queinfrumicorum , ubi gaudia^

Diffluit en vifu nunquamnon morio rifu,
Contundit multusfua. rifibus iMzftultus ,
Sicc^ni fiquidem nafus Sardonius oris
Omnibus a^reftis feu treflls habebitur horis :

Ad hancobjurgationem protinus totus fere immutui, haut enn
antea vocem illius audiveram fimilem,ad quam tamen ego qi-
fi adultuf, multaque intelligentia excultior fa&us fum > fedverol-
le taxim Proteiefcere , & in alteram mihi fub oculis fpeclatusft
transfumare figuram, eand^mque fpeclrabilem multiim, ac veit
veftiflu3m,jamque non /irgiphontem^t ipCummetT ropontem ve»-
batj aftrinxit autem me timor non exiguus,ne temeritatis mx

pcens

'ecc

SORTES SIBYLLIN^. 243

p-nasdarem, qui urpote, in tanta myfteriorum abyflb, aliquid
• ; etrahere cogitaflem unquam j

(' Imul tamen atque hxc fic infarcirem, cum eccum ! intermo-
Irior , & excontinenti ab hinc tanquam diluculo praeparatus
egreftus ejus,nequeoque deinde digitis nec ductre nec dicere }
. meris manufque a fubitanea illa metempfychofi torpebant.
Ignoro quid agam,facro fexdque ftatutus,

His utinam nunquam dextera duBa foret^
Nunc fi diftulero mandata diplomare fan&a,

Mercurius nodhi faevior hoftis erit.
O fortem femper patruam, vah Numina dura l

Cor Labyrinthaso nare timore moril
A h large lacrymiftis fors fcelerata Chymftis !
Vah deflende Lapis, tu mea fata rapis !
Vcntcr emit vittus mendicos, corpus amic7us y

i^Erernofque vetus nunciat aura metus,
Hinc carbone notes quas dat Chymiatria dotes,
Sicco pane vaqud vidrito femper aqua ,
Finio,& altum inclamo:
Nobilis ha?c res procedit male,
Ideo pofthac Alchymia vale.
Audite juvenes, omnibus dictum volo,
Abire poftChymiarn, in juventae flofculo,
Nolite, fructus capite, dum dies finunt,
Juventa brevis, Ars tarda,tcmpus prxterit.
vero y£thalides acrius econrrario inftare , fubdere , di-
, manui calamum per vim etiam intrudere , & praeap-
vifuseft, demum illam in, perque papyrum rapere , tanto
w idem impulfu , ur non fic hacc ego exarare , quam ipfe ap-
• reret , fuerirque fylva tota Tutelaris fane Spiritus , fcd

Hh 3 dex-

244 MAGICARUM NOCTIUM

dcxtcllac camcn Morralis , per quem fua voluntas non ftetifft;
nam vero, inquicbac, tranfversa me infpe&ans , ^dodica fidei qiM
hczft&Jh? define fortcmac lucTras tuas mifcrrimas fic ingemifcc,
meliori initiare fortuna:, & me tui cognofce tutorem :

Scmpcr eris mecum,memorique fovebere corde,
Nofter inumbrabit te Laris arte finus.

§. 22.

AD ha?c ego parum refpirans, inje&o fiillpede atramentar,
nefcio quas Diras intra dentes commurmurare, ac tandca
item libere erfari-, nefcis,oh bone nefcis, ubi mihi obcallcat calce,
Eremiticam & cochleas vitam tolero,

Tu modicum fentis, qua parte famelicus horret,

Incita me pmzgit, cot tenec indc pavor.
Tu femper manibus varicas in podice retro,

Mc folvit valido nulla labore dies,
Mi lux, nox eadem,lux noclem, noxque viciflim

Accclerac lucem, fpem neque cerno morae.

Nihilomnino ille iterum )ugu\um premere, & per pz\pz fremere
piitque demulcere,,- .

Et dur&s curas blandis his demere di£tis:
Semper honore meo,femper cucabere chyrfo,
Quid cunfrare^morare, quid hasres dedice neucro ?
Si qua: follicicudo, mea eft, meus eftque libellus ,
Tu modo fufceptis animofiiis utexcfejlis,
Efl cua vena pufilla, mea eft pregrandis habena.
Ego tibi tradam inftillaboque omnia,^ charader,pileufque tu
cgo vindex, fcutumque tuum, Ego, inquit, a?tte teibo, tfglorioftll
rce commemorabo; aperiam januascarceris,&: arcana fecrecorum i
velabo cibi, vincam 8c exfpcftationem Cuam , cor ne fic vor$,
nonne ha:c enim pofita fint apud me , &: fignatain thefaii
meis ?

SORTES SIBYLLIN.E. 2 4f

•v Hxc ait,& tali placidat mulcedine mentem,
;- l; llle ego,quid tardas,genuit quem lucidaMaja,
111; , Quid gemis ingcntesnobis habiture lacertos?
jn nefcis omnia efle in manu Dei > & in tanto fortis cardine
ciemque femper publicce magis rei,quam privata: ftudere opor-
tre,unum illud tibi, prarque omnibus unum nunc pra:dico,lon-
I Seniores tuos rerum peritia pollentes antecelles,& fuper ma-
rfros tuos efflorebis,

Te nihil obducet,quin cras, quod quaeris, habebis ,
Harc modo componas, tum eris omni tempore laituSi
Uda teporabit donec ver rloribus aura,
Diimque comam fylvis hyemes Aquilone refolvent,
Sive comam fylvis redhibebit roribus asftas,
Autumnoque relentefcent vergente racemij
Invida , eeu fecit, te nulla tenebit egeftas.
Multa prius falfo generafcet in sequore fruges,
Carrulus aut dulci recrepabitNereus unda,
Ante Lycaonise iidus glomerabitur Arcti,
Et folita nautas facie moderare relinquet,
Quam tua defiftet populo fortuna citari.

Sibamus, incinebat,ac fi rem totam, ipfius impulfu, volens no-
luschartis commifij ubi verofignandolampadem curfu tradc-
riij& fummummet montis fupercilium confcenderem, in pro-
f ldiflimam fublimium myfteriorum catalepfim raptus , fapien-
t mhes tota fimul , cum quietum filentium impleret cuncla, &
V:mpefta 7iox medium in fuo meatu teneret. iter , uti imber in
vlus dcfcendit, magnufque fulphurum fulgor ac tonitruum fra-
g* furrexit , continuoque coorra cft e Pimpla hyems maxima
cn procellis, nimbis, & turbine infedato >

Ter ftrcpitum ftagnis audivi vi&or averni,

lertonantemque voccm, qua verba illa ingeminabantur,0 ar*

14,6 MAGICARUM NOCTIUM

SHtudo % 6ampUtudO)Qahititda divitiarum fapientiae & fciehtiseh
ut infcrutabilia, ut infecabilia funt judicia ejus ! quam inexlj,
citae, qium inenodabiles vise ejus ! proh profunda Magicojm
myfteriorura abyflus ! hem fecreta imperpenetrabilia !

Omnibus en gelidus membris irrepere langvor,

Spirabatque corcum omni inteftinorum confinio, fodes, eliua
pluria(fubtexe me meminijfifedet,intime mi Mercuriole,

Priftine Meccenas noftri facer Angele captus,

Prx penito naflae tramitefola falus.,
Unica tam triftis fors ob penetralia cordis,

Lamentifque tneis Scaeva miferte Deus!
Spiritus a cujus deprefius hic ore revixit,

Utputkpbilofopbum pulvere plumba folent.

Nam jucunda? faucibus meis homilia* tuae, ante mel ori me

O rofa, delitiumque meum,mea vita,yoluptas,

Eugepse, quam pulcherrima eft tua femperlenitas, ut odori^b
virgmitas, ut vivida vernilitas ! dchinc ab interrogationibus
poflum abftinere , trafhis blandidicentiffima tenedine tu
refponfionum,illec*his inquam vocabulorum tuorum inenarr
iuxurie,fi tu tantopere fcientia? circularis ore inocciduo pr
deris, ut ex unifono Philofophorum coneentu fis primipoteiii
le Faber, quem facrificant fapientcsy qui incidit? ut apud mc«f
perum & inhonorum pumilum tanta praeftetur gratiae nimidpj

Pauper, OcdUy vago,fi vulnera fpe&et Alexis?

Ecce vero Inftitor eloquentiae, quoniam, refpondet, fuffitus
fetis fuper mc, utique un&us, Hermelque ad evangelizan
pauperibus miftus fum ,

Sedit amare tuam,quamvis {\t fordida^tWtm.

SORTES SIBYLLIN^. 24;

It fimul cum hoc di&o , dimidio fe ex loco momentat, fub-
mc terras penetrac,quo maximopere externatus inftupui : nam
enfim refurgens, ceu ex veterno expergitus mihi videbar, com-
>licatifque manibus ab oblivia ecftafi refecrare s O prasrogati-
am regiam ! privilegium autem irremunerabiie, neminique con-
cfTum ! benedi&um fit nomen ejus aeternum, qui mihi indign*
nifereque pcenitendo, tanta donorum Gargara impertiri non
;ravatus eft , & faciem fuam a me fontiffimo latrone non aver-
it, laudetur, decantetur & fuperexaltetur, Pater, Paftor, Paracle-
ufque Amen.

ET ecce,mirum fane,quomodofic intemperiis Genii tenear,
ubi yixextremo,quod dicunt,flexu cervicem ad paufandum
icquexem, denuoMyftagogus Medicurius aderat, cedo infuper
leripes(Tubjunxifle mihitandem videbar) nifi forte moleftus
um quserendo, noviflime ut tecum loquar, cum tu igitur ab^/-
ia illa Thrygw, Deumque \latre veneris , quos tecum thefauros ,
[uaeve adfers vellera, quibus inopiam noftram locupletes f & mi-
u refpondifle illum fubinciditi^tperzam in oraculls os meum, erutfa-
abfcondita a ccnjlitutioneTerra-, capfis pragmatica haec folia imme-
liate tibi defcribenda & transfundenda.
Ego ergo coramipfo ingeniculans,quantapotui cum reveren-
j , .ia & veneratione , ifta in finu meo nupfi glifcens, cumque me
»ararem , ut illi, in memoris mentis teflellam , manum darem >
ondum inqmt) ?tondum diluculat,quin ego tecum perfum 3 aprinci-
•io ad ufque finem ; Yzhprox fubfidiaria, 6 nox nimis fingularia,
tem dextra , enodifque ftatus noftri inopinabilis Nemefis/ Sic
r rgo nunc altiflimi Thilofoph? magifterii, Thilofophos hic Prseteri-
' os intelligite, Expergifcimini & erudimini , qui pretiofiflimum
nOrbe fcrutamini ab iis ipfis,qui olimitidem illud perfcrutati
c exoperati>

I i Tanto-

IL.U

248 MAGICAR. NCCT. SORT. SIBYL.

Taniolibi procul hincprocul hinc itote panurgi ,
Aurea victrices plaudunc ad flumina Nymphae,
Portubus obliquatl iphus,ftat palma pbalangis,
Turca fuccenfiique vcgent altaria thymbis:
Dii quibus iinperium, LapidiYque etl arca Sophomm,
Et chaos, atque Lares, Pimpleidcs, opacaque tempe,
Skmihifas ablata loqui, fitNumine veftro
Pandere Frugifera myfteria condita Terra.

Hisc ergo,tundcbat^Ethalides, de omnis illo admirabilitatis re
teptaculo, & immortalitatis umbraculo Lapide Sapientum, Adepto
illos Abfentes, incubantes Elyfium , edidifle, & quae fequuntur
dixifTe;

Continuoque fuas pergentes vannere Sortes,
Hebdomadas totas exordine quinquaginta,
Fonte fuperriguo, Tyrrhenum propter Olympum
Hxrentes,numereque illichxc Symbola ccepti,
TaHa concordi condentes carmina fano,
Carmina, qii2e fraudis poft nulla coarguet aetas.

Cavea

SlBYHARUM 7

'R-e.TThforXs in. vilhl icTTumftratr cLna SiPylla.

2fO

Cavea : Sibyllarum,

t. Vulgb virginum faticanarum; late tamen omnis fcemina vel puella , cujus p
frus Numen recipit, qua»que vaticinaturacprophctat , appellatur Sibylla , hoc ef
confilium Dci: ^Eoles cnirr S'»r Deosdicunt, E«?>j autem apud ecs mens , five con) >
lium vocatur ; igitur Stbyll.ts quali Siobulas , hoc eft , Dci lententiasfonantes , dic
poflumus, quibus nimirum Veteres, a confiliis Deorum. cnunciandis, hoc nomen ii
pofuerunt. '

2. Hic eft , medium , praxis, via &c dift: a fcandendo , qubd hac ad altiffir
fapientia; fcandamu*.

3. Hic eft , commorari , manere &c alias morari, prima longa , fignificat ex
tymograecoincptire, utinilio, dum dicitur ; Defiit Claudius interhomines mora\
quodinterpretarinondebet, quafi fenfus effet ; Claudius defiit agere& vivere int
homines, fed qubd pcr mortem infanire 6c dementare defierit , qui vlvus defipu
rat.

4. Vtdgo aitum , tanquam fnpra limum &c.

5. Communius eas , quafi Yi# te dedas &c.

6. Animalcula funt nota; figmficationis. Formicx fatigari nefcia», ruricolne, Ch
niparentis Tcrrse agiles alumns &c dict: fic a ferendis micis , ideft, gntnis, pro q\
bus mic<e tranflative ponuntur , ut^& pro panis omniumque rerum fruftulis : nsnl
proprieloquendo , micaTiint pulviiculiilli , quiin arena tanquam aurum argentum- ]
icintillant, undeverbum mico, as, quodeft, fubinde &per intervalla rutilo , utdi

■pulvifculi.

7. -Hic pro celebris , eximia , excellens &c alias eft nobHis, fecundum etymologiai*
i^erbafe.faetumcontraclumtjiie.a riofcibiiisy eodemmodo utfacilis , agilis, fimilicrtj 1

pkuima.

8. Velcornucopij; iciemcft, ( quernadmodum&fuprainCircoMngico) quod
viahhhecornu, hac luculenta&indulgentiffima prazditum facultate , ut , quidquid'o[
tamus , id nobis ex eo largiter fuppullulafcat r duoautem hujufmodi fuiffc Comua alic)
tradunt., ecjuorum.-?//tvoambrofi<i , alteyqmCtar , cibuspotufque Deorum fluxiflq

im rfoc ifjhil habet curri Rpftja philofophia,& Aurea vcritate affinitatis,nec conforn
iatiSiT^wsor, D&£i<!ius,unM,;ie Tellus, qux omma profert una per«;«/w.

Siby^

Sibylkrum Fafti,

I SIVE

uicubra , &c pervigilia Decem :

Super
Inliterata ac inedita

ARTE TRISMEGISTA,

Ad ipfam

Rare, clariquc perftringendam .

ologi
oiiliii

;;,e;

:onfa

Quod fatui contumeliant,
Sapientes congremiant.

l *i CHY-

Ifl

CHYMICiE VANNI

Vellcris aurati chariflime frater adefdum :

Hxc bulla 1 eftjXtei-numnon abolenda, Sophorum.

<s>.

* tf e

dat

Res /

v %

/ e <?,

Laconifi

Rel

iconi

tricu

I N

5 &fy:

nus

>nor

£
^

lcsntate ;

SIVE

Recipefme Decipe.

De vera &orthophyfica Lapidis Sapientum materia, vi-

delicet illa, quaeartifici proxime eft defumenda adma-

num, quseque a Sendiyogio, competenter & graphice 7 ,

atqui perfubtilicer, bapcizacur s materia fecunda,quam

Immorcales Adepti,plani(Iimo proprioquefuohicno-

mine, cumuniverfiscircumftanciis expreflfam [frcat

nempe cives , coloni , omnefquc mundi incolas 5c

gences ipfam vocanc) (ic exprofefso 9 , dignis Je-

dtifque ingeniis, evulgandam clamarunc. io

Isdattr rerum

*»

srjz

J Jpy : jnjspi^

• gtv

G R A N U M ERUTUM, 273

Hoc loco eft idem, quodfigillurH,fignum,fire obfignatum diploma.
|i. e. Vires, vel facultates magnetis, ku recTius magnetifmum : alias eft Numen
>*nutus &nicTus Dei.

Latine brevilcquentia, aut fermo brevis, fed paucis multuminfecontinens, dicf.
\acomim mos, id eft, comprehenfio multorum in verbis paucis. Nomen eft de-
(laLacedsemoniorum moribus, quibus prolixa lcquacitatenihilodiofius.
ic adjccbvum eft pro eo, quodeft metri, id eft, pertinetad menfuram, carmen ,
ahas fumitur quo^ue metricm aliquando fubftantive, ut fit idem, quod

Devotione & fancHrate vitas, figillo animi &c. quia 7{e/igio ufurpatur trcpice
iacura, fcrupuloconfcientias&c.dicl;. a reiiquendo, feu potms religando, qubd m-
nosDeo religet.

e. Candiditate animi, puritate, integritate &c. quia fnccntas etymologice idem
>d fmp/icittt-f, hoc eft, candor cordis,/cf// cera : quemadmodum ergo fmp/ex fo-
• plica->ha ftncerum dicitur, quodelt/we cera^ traclafimilitudine a melle, quod*
lamfitfine fuco, firoplex fcilicet, purum & impermixtum, efle debet fne cera ;
lTumus adhuc ahomodo, nequelorfan inargutc , interpretari fyncerum, ut fit
mul cum cera : nam quando al veariorum communem fruclum fine dolo cum fo-
umus dividere, partiri folemus mel fmui cum cera, qucd fi autem mel tantum in
.i proferamus,& ceram retinemus,confocios fraudamus,nec agimus illifcum inte-
fyncere,ic\ eft,fmui cum cera ; atque hinc etiam bona erit orthographia , five
jr fmccrus i latino, five fyncerus y graeco.

Vel graphic*s, latine eleganter, venufte, accurate,ad ungvem &c.
Prirob intitulatur, fumpta fimilitudinea miniftris Ecclefiae, qui baptizantesVev-
mulnomina folent imponere.
e. Serib, confultb, meditatb&c quafi ex profeffwne.

Hic pro affirmarunt, approbarunt &c diclum autem videtur mihi clamo anti-
:»s,quafi amo, ideft, ciam ago, qubd amantes perclam agant , & minime cla-

Monu»

2f4

CHYUICJE VANNI

Qu&n

3/72

d\c*nt

Monumenta

-- - •

Aufpic^ Deiphobes*.

/?,

■X)

. Mater rerum materia eft Benedifta Sophorum,
Sed procul inverfum remove de carmine murem ,
Sum atra> igitur^ mater % fum ficut fpongia prsegnans %
Ad vivum almus ager-, Venofa , porofa propago.
Fons per fe riguus, Phcenix 8 ,& Adamica^ virgo 9 :
Venter venti, naturas locus, Omniparenfque.,-
Et confervatrix, & rebus in Orbe novatrix,
Nullibi I0 qux non 10 fementat, " petulatur 11 , olefcit,' 3
Spermaticat'-,pra!gnat u , fcetat' 6 , fobolefcit 17 , alefcit 1 *,
£t 19 tamen I9 eugio ,9 nullommodo 10 naufragat 11 unquam.

Nunc venio

^JV

7,^ 3 v

I "Hicmetaplioricc provcra; dictautem />roJw,tanquam probibt*, quodfe a
linquendo /wJMwt. 2. tttc fumitur pro Lapidis Philofophorummatena , nvec
muni naturx fubjettcquod propric eft Galena, ideft, auri & argenti, frc tw*. 3-
eft, authoritatem & potentiam habentis rcs exordiendi ac difponendi, quia^wyf
a,um,adjeaivum eft ab aujpex,c\uo& poniturpro inventor,commentor , autnor,
primus cujuslibet negotii incceptor, dift. ab avfpkando, velut a^twn mjpettor &cc. 4,
Sibylla:Cumanx ; nomine Amalthxas, filiae Glauci } quse ab ahis Demophile > vei <

GRANUM ERUTUM. iff

)h',atquiamehic, &alibi a Virgilio, Veipbobe di&aeft, quafi pboba ,hoceft, coma&

ITitusPw: geftahujusproparteaudiftiinSortibus noftris Sioyllinis. 5. Non tranf-

gii item triaiftavocabula,<ttra igitur mater,f\nc notabilifcrupulo, maxime verb po-

lcjs,attamenmifTo tripode,&mutuato unco prioris: hsec enim de intentione, la-

^) longo & taediofo, maturoque judicio,fpecialiter fic combinata funt. 6. Hiceft

Slnta ac differta optimo fucco, lege latius paullb infra gloffam verbi pragnat. 7. i.e.

»1(3 venarum, vel venis ; quia ofus, lentus, & frequenter bundus , Grammaticorum

|iterminationes,quibusplenitudinem denotant, utaurofus, vel aurulentus,id eft, ple-

hkdijtcntus auro; Amorofus vel amorabundus, contrafte amabundiK , i&cR , p\e-

11'tquafiin amore fundo tcntts; fic porofus, gaudiofus &c. florulentus rofulentus &c.

Jibundus, deerrabundns fkc. hoceft, redundans & plenus poris, gaudiis, floribus, ro-

furie, errore. 8. HjftoriamdePhcenice(quasproprieintelligendadePhilofopho-

LapideJ feipfam renovantc, fatisnotam cenfeo; dict. autem mihi quidem Pboenix

ur, ceu nix Phoehi , id eft, nitor folis. 9. De qua fcilicet nihil adhuc natum five or-

Lsfl,hincexcluditur materiatertia,utomnia Animalia, Vegetabilia, & Mineralia:

kvs namque vocabulum abincorruptione trachim , omnibus rebus communicatur,

■ impollutasfignificare volumus , quafi Yirago,qubd Yt agat, & fcemineam pafiio-

e ignoret. 10. Nullibi non, periphrafis pro ubique, dict. verb nullibi, ceu nullo in

•Jecubi fenfu idem eft. 1 1. Hoc eft, femcn profert, quiajewe/z/o, as, derivatum eft

entunh quod idem eft acfemen-, etymologice fememijico, pro quo contracle dici-

femento, quafi femen tento. 12 Proprie eft, luxuriatur coitu,di£t. quafi pene Yitula-

xquo & contraclum fac~turaq ; mihi videtur; acute autem & apte hic pofitum, quia

iryfa, id eft, femper vivens materia Sapientum,occulto fuo invifibiliquc femine ufq^

ptuatur. 13. i. e. Crefcit, nam olefco proprie eft crefco, quafi olus efco, id eft, ero :

|uienim efco, efcis,efcitdixere,pro ero, eris, erit. 14. i. e. Semen emittit , feu

na facit, quafi fpermatificat-, pro quo contracle dicitur fpermatico , reftius forfan ex-

letrum fpermatrzo, quia etymon grsecum eft. 15. i. e. Gravida eft, quoniam pra*

is,etymologice fonat, efle grandem pra gnatis, hocett, quibufvisfruclibus. i6.i.e.

:, fcetum facit ; nam verbum fieto, as, contraclum eft ex foetifico , quod eft foetum

,nixurio&c. 17. i. e. Prole increbrefcit^/ofo/e/co etenim di&um puto , ceu fobole

. 18. i. e. Ampliter craflefcit atque augefcit , quia alefco dictum eft , tanquant

\'Mo crcfco. 19* i. e. Ettamen nequaquam patitur damnum feu naufragium virgi-

is,quia eugium, penultima produfta, idem fere eft, quodhymen,tenuicula fcilicet

:ula in pudendo muliebri,quas primo coitu abrumpitur, credita clauftrum virginita-

taque tranfumptive & metaleptic«s rite prjefenti competit inftituto ; infpice lexi-

jogrjecum. 20. i. e.Minime, quafi nullomodo, compofitum ficut folummodo, tan-

fenodo&c. 21. Veldeponentialiter naufragatur, quod abfoluteeft damnumpati,

Bi tanquam naYtm frango, unde & contractum atque conflatum eft.

2f6 CHYMICil VANNI

Nunc vcnio Veftx ' jucunda 2 reponere fefta,
Hujus & oftentarefalaria 3 furta Qianae.*

OL^

<sf

<?:

v\*

Vdct^

Spon tt

ifmus

*fc

rf 7

Laconi

Metricus Pofterior,
fit
Confcientia & experientia

five

Modus , minime nodus.

Qualiter de velata f materia ad finale fuum complementum pcr-
ducenda: duo enim demum 6 func, quibus nititur totum Philofo
E /phorummagifteriumymateriafcilicetdebita,&ritU8, five itus
£ jgendiinea. Materiafecretumeftmaximumyverumenimverovj

[ procedendi cum illa,fecretum eftfupra fecretum. Cumergo,]
,£ !Laconifmo, phyficochymica materia nude 7 candideque porre<
S \ fit>hoc pofteriore (nc quid dcfit ad ufum ejus) intempore 8 traf
cu turmodus operandi-, in quo quidem horribilifilmo fecreto, ul
^\ &inpra:cedenti,egoprorfusneutr6 lo metenui,niInecaddensJ
'*&\ nec demens-, fcdutlatine' 1 illud,deoreEvandri'% catagra-
°,\ phavi ' 5, & Philofi >phi Prxtcriti iftud perferendum '+ nun-

tj^\ cidrunt, ita&idemhic, aureae literature confecratis,
v\ fimpliciffime 1} ' fic communico-, fin fecus , conti-
"" ^\ nuo

**7

in nihilum recidero.
Spiritus oc-

GRANUM ERUTUM. 277

Trutinatione fingularhaureazque lancisappenfionecondignumcft , quidhfcva-

eavocabulum Vefta* ideft,rwW» & trejjis, qua? Yifuafiati rebiifque omnibus te-

ft. 2. i.e. Lxtitiam & voluptatem afferentia, dicl. a \u\ando, prcpterea qubd, quae

ncida funt, mentem fenfufque;*/lwtt. 3. i. e. Genialia, grata &c eft enim falarii, e ;

ibrfan reftius falariws, a, um, adjeftivum dedufrum a fale, quod in genere mafculi-

10 am fingulariter, quam pluraliter, venufte ufurpatur pro fapientia , deleclatione , fa-

tt ; &c. 4. i.e. Jotiana; nam Dianajotu filia fuitexLatona, eodem nempe cum

ijiline, i.n Delo Inlula. partu edita, unde ipfaquoque Delia difta eft, Apollocme Deliusi

a«m& Diclynna, Libera,NocliIuca,Triy>ia &c prxterea Hecate vocatur,quod centum

tl;;turvi£timis; item Ltkina, id eft, Dea partuum,aparturientibuscognominata Ju-

mucina, Juno quidem a jt(\>ando, Lucina verb, qubd partum proferat in lucem ; ha?c

p: fimiliter Luna appellatur, qubd fcilicet noftu tina, hoceft, fola & absque fratre

*,feu qubd lumcn a fole accipiat , quafi luminans luce alicna ; porrb Omnhaga,

fanha.Yenando, fedqubd numeretur in feptem planetarum tagantibus orbibus: ad-

" > ro/erfi«^ J videliceta proferpendo,ferpere namquevidetur, veluti ferpens, dum modb

:tram, modb infiniftram iunatur-, infuper Tergemina, quia in ccelo creditur effe

in terris P/^w, &apudInferosPrq/ey/>i/w:demumTncepj, qubd tria habeat capi-

ttrum equinum, finiftrum caninum, & medium Suis agreftis &c quse omnia , licet

bulofafintpoetarumTheologia,fuamyfticatameniilis ineft interpretatio, quibus

jJoS a hxc arcana mentis folent velare. 5. i. e. ~R,e\elata, propofitione de negantc, quafi

■ afa fine \e/o. 6. Hicipro folwn pofitumeft; tantummodo &c. 7. i.e. Dilucide,

l ™ <iue , quafi fine ludo. 8. Hicadverbium eft pro opportune , quafi fuo tempore.

CfOl i&Omnium maximo, quia horribi/is eleganter & appofite ponitur pro grandis, prje-

«l^ ^inhis, horribi/e fecrettm, donum horribile &cqubd res grandes, & myfteriaalta,ple-

'• ; jue horrorem, ftuporem,moram, ac admirationem foleant inducere. 10. Vel neutrl,

)IT& xetmobi, id eft, nec adunampartem,necadaliam,fedquafi indifferenter in medio,

rjd lceu ne, id eft, non utro, vel utrobiaue. 11. Hicidem valet, qucd plane, aperte &c

Irie more Latinorum. 12. i. e. Mercttrii, quia Hvander, vel Evandrus,nomen prc-

C0, 31 eft Marcurii, quem dici volunt, quafi mercium curam, eo qubd negotiatoribus pra>

(jflll eexiftimetur; fedinnoftropropofitofcitiusdiceretur^iocrnW, hoc eft , Yiam cur-

^j, aDiisfcilicet ad homines , & econversb: vel Medicurius , qubd cmt/t* in w*d/'o,

D (*umnimirumachominum;inter duos enimloquentcs werfw Cf/rm atque reciproca-

UD , i iratio. 13. Latine exfcripfi, quia catagrapho, ^,proprieeft, fcribo ex alterius ex-

, J jari,dethemateinfpicelexicongra;curn. 14. Hoceft, divu)gandum,publicandum

/ftuia perfero tropice ftat pro evulgo, prorculgo&c. 15. i.e.ApertifTime,pure> can-

/ik> /«* dolo&/>//'c»-. 16. Hicaptepofitumeftpromox, derepente&c.

I
I

Sym-

2*8

CHYMICiE VANNI

Haud

Symbola

SIBYLL^ PERSiE/

SPiritus * occultus * Mundi *, lente & paticnter >
Eft tibi continuo mitiquc tepore fovendus :

Hunc nixu

'"2r

& Q

SU3IU3AUOD

T. Communitcr PerJicdjmmPerfa proprie qui velquac cft exPerJia, mas feu fo

mma

2. Spiritus occultus mttndi ttporefo\endm,hoc cRjSpiritm Unherft-, qui in materiljft
priore Laconifmodetecla,tanciuam propriofuo receptaculodelitefcit, moderato atqd J
improperato calore cuftcdiendus,lenicndus,nutriendusScc.

Pars major & ima hujus paginae, notls non conjignata, v^at fjgurxjiv, *
imaginij qua neglclla efl f>roper feflinationem.

GRANUM ERUTUM, 259

c ft- j foc

^y^^ Signacula ^\

PROPHETISSdE LIBYSSiE. 1

Huncnixu* natura fuo purgetque 3 paretque^
Ejus enim pronis^geniis 6 , intra fpatium anni,

De rudi-

j. Cemmuniter Libyca ; ram LibyJ]a,ve\LibyJlJSiidtt ,qua3 eft ex Z/fytf, ut Perfa, quae
xPcrfia.
2. Hic pro ritu , feu potius, modo fuo, duttu, curfu , tra&u &c. alias nixus , w, m?
;, proprie eft part urientium labor, dicl: quafi natura extrema \u.
3. i. e. Purificttque, quia/w^oeft/if/wwtfgfl&c.

4. Extra carmcn, mehus forfan feceris, & opportunius rei , qua; traclatur, legen»
\ofeparetque > quam/weirjf/e.

5. Hic tranilative fumptumeft, proinclinatis,propenfis, proclivibus&caliaspro-
Drie dicitur/?ro/j/£f in anteriorcm partem flexus , quafi prognatus &c.
. 6. Hocettj^f ;«<?//, feunaturaliinftinc~tu& inclinatione, dicl: autem genium & genitts
igfynendo: Cenius enim Deus appellatur, qui vim obtinetrcrum omnium generanda-
xcm; hincaquam, terram , aerem,ignem, quae rerum femina funt elememaque, jure
icet appellare Gcnios Deos, ficgenius meus, quime^ewfW, generis parens&c.

Pars quoque ima hujus paginas deputata erat imagm,fed illim aftitu-
tndce num nonfmt mihi occafio.

Apho-

260

CHYMICiE VANNI

r cccdit.

-ttper

Aphorifmi

PYTHONISSiE DELPHIC/E.

Dc rudiore tua refoluta Pnigite »-, vernat 1

Quaedam leucopa 3 , er&a*, ovatica ", homufia 6 Nympha'

uinjnd

1. i.e. Terranigra,quiaP///V/7/> interpretatur, putredo nigra terra.

2. i.e. Germinat,pullulat, nafcitur, oritur&c verbum eft deductumabadje&ivo
«//*,#, /w/.fimilitudine Vew, qubd tempore y>erno res renidere, fpicare, id eft , fpi
facere,acgemmarefoleant; dici. a Ytrore,(\ubd tum virgulta Ytrere incipiant: fiveet
a \>ertendo, qubd utpotctunc \ertere fe incipiat anni tempus &c.

3. i. c. Naturaliteralba apparens, contractum forte ex leucopans , vel leucopha
confulelexicon grsecum.

4. h. e. Divifa, quia erBus-, a, //w,participiumeftab crctfcor, vel ercifceor, vel ercij
quodantiquitusinterpretatur dividere, proprie terram , unde remanfit adhuc etBu,
erctfccndus, vel ercifcundus-, pro divifus & divendendus.

5. i.e. Unijugis & transformis, afimilitudine oY/, unde ot>atus & d\>aticus, epithe
Mercurii,&propriePhilofophorum, quifcilicetpertotumhomogeneus & o\aticus\
in quo ft at ratio indeftru&ibilitatis.

6. L^r/iwe confubftantialis, feuquodeftejufdem&confimilisfubftantije, ex *V«'*f
ftantia, & i^i? unus, fimilis, vel par.

7. i. e. Dcainftaraquae, quia Nympba cXxcitnx ipfa aqua, quafi Numen lympha;
Nympba vulgbvocatur fponfain nuptiis,fic dicira aborficio lavationis, quod etian
nomen mibcmis a\\udit y Nympba enimex »*«» & <p*i»f-3-*<, qubd «oT^ appareat.

SimiUtcr pars /;///W pagellx tfw«f/ imagmem, rem oculis fubjicienh
[cd non afipi&am.

Infcrti

s>*

GRANUM ERUTUM.

Infcripta 2
SAG^£ 5 CUMl^.

261

ticrg

j l

Pura puta^, obryza^illimis 6 , Cryftallina, fimplex 7 :
Quse tamen eft intafta tibi fic igne tcnenda,

Spiritus u f<^^<^

:. Vifita fupra LacQnifmum pofteriorem,glofTemate auarto. 2.1. e. Brevia in char-
fcripta, afubftantivo infcriptum. 3. Hiccapiturfubftantive, a\ias fagus, a, ?/w,pro-

eclin e&infe,adjeclivumeft : faga ergo,rf,f,g,mulier eft perita facrorum, vel anus, qiue
Jta fcit, dicl. quafi fagax ; refpiciturenimadfubftantivum facerdotiffa , velaliud fi-
!.e,prorfus eodem mcdo,ut.v.g. in pecunia fubintelligitur res,autfimilequid ; pecunia
ppe in femerumadjeclivumeft,deduclumab antiquo & obfoleto pecu, velnoftro
yj,qubdapudPrifcosomnis/w*/w/Vf pecus eflet fundamentum,aquohajc refultarunt
cdiiva,pecuarit!S,pecua/is,pecuinus, Hcpecunius, a, ttm, pro eo , quod eft pecu , pecoris,
\ fecudis &c funtque hujufmodi pene infinita in latinitate, quas Videlicet, fecundum fe ,

tflg raquidem funtadjectiva, fed tamen plerumque fubftantive fumuntur: Ejus generis
t »w/>w/?/Vpleraquenominaartium &fcientiarum,utGrammatica, Poetica, Rhe-

d <ca, Dialeclica, Logica,Phyfica&c Deinde multanominaRegionum,Locorum,Men-
n,digritatum,offiCiorum,opificiorum &cinquibuscerta fua fubftantiva femper fub-
:lliguntur. 4. i. e. Mera ; nam adjeclivum putus, a, v.m, contraclum mihi videtur ex
atus, hinc purus ptnus, id eft, purus & merus, unde ratio putata, id eft, pura fafta eft.
Proprie eft, igne excoc~ra, purgata &c de etymo infpice lexicon grsecum, vel pra?-
ltius aliud Gloflarium. 6. i. e.Munda, quafi Jine limo,in negante, & n, euphonix caufc

fl, migrante in /. 7. Hfcidemvakt, quod impermixta, non compofita &c alioquin
p/ex proprie, infe,&etymologice,fonaty?/2cp//w, hincquandodicimus , expiicit pro
init, utiniliomeo; Explicitatpraxismanualis castera pandet. Senfuseft, explicis
atumeft, qubdinfine, dum tractandodefiftimus, resplerumque fint perfpicua?, cla-
, nihilfcilicetampliusp//'am/whabentes; Sic imp/kitc & explkhe ufurparefere fole-
s pro latenter & patenter , tanquam intra, vel extraplic*< pofitum &c.
Hic item imaginem appingere conceperam , ad quam inveniendam &
djlitmndamibdc vice nonfotui mibi frffurari tempus.

Auto-

;i«

%6%

CHYMICyE VANNl

cetto 1 .

S I B

Autographa
Y L L iE S A M I jg.

Spiritus ufque ab aqui * dum totus fejugus * aftct
Cujus erit fignum,u* quid non ante repertum ',

In parva

S3J

i. Hicproconftituto, determinato&c cseteroquin certus proprieeftclarus, a
tus, indubitatus, a cerno pro vidco , quodea, quae cemimus , clarafint, indubiti
pcrfpicua &c.

2. Philofophice hic fumitur & intelligitur , utpote pro humiditate vitali, natur*
timo, optimo, nucleo &c nec infcite ; vocabulum quippe^jwjconflatumatquec
pofitum efle videtur ex a & qua , quafi a qua vivimus &c. «

3. i.e. Separatus, fegregatus &c quiajejugis, e- velfejugus, a,um, adje&ivun
contradtum exfejugatus , id eft , fcjun&us a iugo , quod zjungo, hoc eft, in unum ag»,

4. Hic idem valet quod ftt, quia afio refte fubinde ufurpatur profum.

5. Extra vcrfum tamen , & in opere tuo , rectius leges confpe&um, quam repertu.*

Etiam reliauum hujm gagintSy non appofta imagmi five figura, cah
reliiium ejt.

1«

.v*

GRANUM ERUTUM.
notfc* eft? i*fc

2^3

i3?a

Aufpicia
PROPHETIDIS PROPONTICi£.

In parva J , calido, fe molc ' cdagulct ipfum ,• \ g

Extepidus 2 fuus undecuplex fluidiifque viciffim,

suuo^ : oitfou

I. In par\a rnole , hk valet, in exigua quantitate ; alioquin eft moles etymologicc ree

andis& ponderisingentis, fortita nomen a m»\endo , quodaegrepofllt7wrt>«7.

I. Hic pro fubfrigidus , aliasproprieloquendo, dicitur extepidum , quod extepuh»

ccft, noneftanaplius tepidum, ideft, f rigidum vel caliduro ; extepidus ergo fluiduf-

e aer aequipollet his dictis Philofophorum, Lac virginis , Frigidulus liquidufque fpiri-

;&c.

Pars potior infuper bujus paginae , non eocarata , exfpeftat imaginem^
fub oculos rem ponentem , auampratermittere debuhob feftinationcm.

Argu-

264*

***

CHYMICiE VANNI
• tentar. Simia 1

Argumenta.

SIBYLLi£ PHRYGIi£.

Mox addatur huic, abje&is fsccibus, aer •,
Spiritus ut corpus, hatque volatilc fixum:

***i

Aft immor-

SJE

1. Hic adjeQive & tranflate fumptum eft , ut fit idem fere , quod aJmula ars , fafc 1
irix &c mmfimms , a y um , adjettivum eft,a fubftantivoyw/iW, v&Jimia, pro eo, q
eftfimiorum , fmiarumYe , feu quod pertinet ad ipfas Jimias , fic diclas , qubd faciant <
tinuo fimile , quafiw/w*f, hoceft, imitatricesjautforte, cpiiafima fint , ideft> r.
ibus depreflis.

2. VidepaullbinfraSortilegiaSibyllceErythreae, gkffemate primo.

Partem adhac majorem hujw paginae , qua charattere non infgni '
imagini five figurx adfiriffiram ; nifi , intemperie/w#?;frtf , on*>
tere eam dduijfem *

Arch-

GRANUM ERUTUM.

26f

ricerlt JS21

Vi s < .

Archetypa
PSALTRLE TIBURTIS 5 .

Aft immortalem quia vis evadere Bofcham
Mune 7 tuum femper fac Sal Centrale fuperfit

so >f : ximudd sa*

1. Vis aqux , h ic cft idcm > quod fumma \>olatilis ; fubftantia, fi vc natura folutiva &c

2. Vcl ejfiunt : ambo enim compofita funt afiunt > idem quafi fignificantia > quod fim»

lOxfitexfio.

3. /'. e. Robuftaj, fortes , conftantes &c nam qtternus , a , um, adje&i vum eft a quer-
ui , quod tropologice ufurpatur pro re dura, forti> & infracla &c.

4. In prsefenti textu eft mmmttfixa ; fubftantia , five natura coagulatfta &c.

5. Aliter & vulgariter Tiburtune, quia Tiburs,g , tis , qui oriundus , vel quas oriun-
ia eft Tibure, quod oppidum eft Italiae, haud procul ab Urbe Roma.

6. i. e. Hermeticam tuam avem ; eft fiquidem Bofcha , a ; vel Bojchis , idts , feu Bqfcis :
Bofchxs , adis , volucris, quas claufa paicitur : itaquefimilitudinarie, argute ac aftu-
ponitur , pro hoc gloriofo Philofophorum , naturaeque fcetu.

7. i.e. Plenum munere , quia munis , e, eft quafi officiofus , feuquilubens muriui
wraeftat , hinc compofita commutw & immunis > qui nuUo fcilicet fungitur ojficio.

8. Hic eft , fuperet , vincat &c.

Partem praterea hujtts paginae imagini quidem dicaram, {edtamen
affingere atque appingere eam modb non potui.

Ifl

Ll 2

Sorti-

266

CHYMICjE VANNI

fuo.

Qu*

Sortilegia

natn

SIBYLL^ ERYTHRE/E.

Totius elixir' verum fic exiet 6 Artis,

Quem tua, gaudebifque%enixa 3 cftVirgo 9 ,Vopilco ,

1. Hoceft, vis Dei, rerumquenovatrix; feuratioilladivina, artificialifque facij
tas , a qua cuncta funt procrcata : .di&a enim ab eo eft natura , qubd aliquid nafci fatij

2. Hicprofcparavit, alias fequeftro , as , proprie eft depono apud fequefrum , fi
feqiejirem; dictum inde , qubdfequatur pars utraque fidem ejus, qui eleftus eft. 5.
Conjunxerit, connexerit, compofuerit&cDidtumenim;'//«^o , tanquam/'/; unumap

4. M ic pro officio, re, partibus &c Ca?teroquin communiter accipitur pro dono ,
to &c Diu: ab eo, qubd , qui mutuo funt animo , id dent officii gratia. 5. i. e. Philofl
phorumtin&ura, eifentia quinta , magifterium,myfterium &c £//'*/> quippe vocat
iumcft Arabicum, quocommuniter fpiritumabauro , vel herbi, aut vino, rite ext^
clum, affervatumquedenotant; forfana verbo elixo , as , quod interpretatur , ac
coquo ; unde participium elixatm, contracte & ufitatius elixtis, a, um: Eiixir ergo dtf
quafi elixum , hoc eft , aqua excoclum ; nam Veteres aquam dixerunt itxam , unde& |
dicri fur.t , qui vilioris quaeftus ergo, exercitum fequuntur, utpote lavandi, aut coqu
rratu; ;icinere> qui Antiquis //'xdicebatur, aquotandem lixiYia-, ideft, aqua,in
iavandigratia , decoclus ettciris lix &c. 6. Antiquitusfic, &neceffitatemetri,
exibit. 7. i. e. Etde1eO:aberis;^7«Jercenimpioprieeft,^e/?/.r//7er, tacite, &apudfe
tari, ncquerefpiciralium: quiatuncdicimur^w/ere, quandorealiquaexhilaratura:
mus , nullum tamen ejus foris apparet indicium ; Contra autem laetari quis dicitur, quu!
itaraoveturanimus,Ktin vu1tu& geftibus, lcetitia: fignaprodantur&c. 8. i. e.Pepei<
nam enixa propnc dicuntur fceminse , qux partus dolorelevats funt , quafi eYi&rices,i
fimplicinitor, quodeft, co»i7n'///Z»o/;e7e;metaleptice pro,multomolimine&labore,a
quid perficere &c. 9. i. e. Tua materia, matcr, &c Revife fupra monumenta Deiph
bes, glofiemate nono. 10. i. c. Sapientumcrocodilo,£u/iY//c-0 &cEft enim Vopifcus,
m , g, quem matet vi apijlitur, id eit , cum diificulrate acquirit ; vel qur ope naturas U
vatur , cu! & opem fert ; abfolute ergo illud ,quod venit ad perfcclam fuam nativitatei
fe ■ ortum , fcilicet difcum , dicetur Yopifcus.

Pars demum paginae bzjtts ordinata cr.it imagini,/ive fgura , qua
feflinatiQ non patiehatnr adjimgerg.

Speci

GRANUM ERUTUM. 167

Speculum Minervse 1 compcllucidum 2 ,

in quo

Philofophorum gemma tum3 ftemma

planeac fane repraefentatur;

Clarius ante noifum nuncjuam hoc innotuit Ovum

eft. Per

<5fc

SPECULI MINERVi£
SPECUS.

T Inea^naturae vulgaris,lanea 6 , lenta;
JL U nica, fimplaris 7 , pene & ubique Maga 8 eft.
Rem vilem 9 recipitque rudem,fic perficit omne,

Scilicet exRaudo'°,quidquidin Orbevidcs.
Unimodus motus, globus eft, & fphamca moles",

E cujus veniunt- qusque fub axe * finu I+ :
Artifta ergo,velut natursSimius 1 ' alter,

Sic quoquc,ro»f/^o quajacet antepedes,
-Rtmfihi debet eam bene notam famere prijcam s

Terram is adhuc fol,qui femper obmt,obu\

Jo-

4 auruQnj

ci\>t\S

Ll3

i.i. c. ba-

268 CHYMIC£ VANNI

t. i.e. Snpientiaj Antiquorum;nam VeteresmyfterialiterM/Wtow, qua» Dec\.
difciplinarum , pro fapientia pofuerunt , quafi Mufarum nefpum : Sed aliis fic dicta vi I
tur a monendo , qubd re£te beneque moneat ; aliis autem a minuendo, for fan qubd mk n
nefvos , ingenii icilicet & cerebri ; aliis porrb a minando , quafi minans Yim : quippc't j.
gifoletmilitaribus/w'/;//c?warmis, &a2gide> umbone, haftaquereformidabilis.

2. i. e. Valde lucidum , quafi per totumfimid lucidum.

3. Hiccopulativefumptumeftpro^tfca^/z/e, necnon y &c.

4. Pfr cbaos antiquum, id eft , cunclarum rerum initium , quafi ante <e\um ; nam
teDeosDeafqueomnesfuitnatum, diftumfica xi»y ideft,//W0 > ebqubdfuerit/z
hoc eft , confufio, &c mixtio elementorum omnium.

5. Hiceft, duttus, traclus, five curfus &c.

6. i.e. Reptitia, nonpropera &c adje&ivumenimefta /.?«.*, peroptimecoir;
tensnaturse , quas laneis lentifque paflibus ufque incedit.

7. Idemeft, c\uodfimplex, cujus copioliorem refolutionem legere potesinlnf
ptisSagceCumxae, gloflemateje/tf/wo x velultimo. m

8 Hic idem valet , ac fi dixiflem , Plerumque agit, "vel operatur , modo nobts incog,
Magus namque,diclum czufagus (vox Perfica, qua apud eos fignificatur fapiensj &
ftantivumeft, &adjettivum , {\cut\fzgus ; amagiz, quceeft confummatus natui
philofophix apex , feu fcientia rerum naturalium omnium abfolutiffima , quafi max
fopbia.

9. Vide inferius, Phcenicis five Helen3e ovum, glofTemate decimo.

10. /'. e. Rerudi&imperfefH; 2yzz/z*Wquippe, J^«^/«-,feu2^ii/w,fubftantivum
fignificans rem rudem & pracrudam.

11. Hic proprie fumptum eft , fcilicet pro re grandi & ponderis ingentis,fccus qi
fupra, in AufpiciisProphetidisPropontiaCce,glofTemate/>r/w<7.

12.' Hicprocrefcunt, proveniunt &c

1 3. Hic toto pro ccelo, uni vcrfo fublunari globo &c Alioquin axti proprie fignii
lignum illud teres , ad quod vertitur rota currus , ita di&um ab agendo , eb qubd rota
ca illud agatur , ideft, moveatur.

14. HicprointimonaturcErecefTu, velario, gremio&c.

15. Vocis Simius fi fcire aves analogiam, revife fupra Argumenta Sibyllas Phry^
glofTemate primo.

J°

GRANUM ERUTUM. 169

Jovis 1 aperta tranfenna,

per quam

Opalia 2 ingeniofaE 3 archited:ricis ?
facilcb eft confpicere:

Siftitur hoc ftmulacro nuda Diana* lavacro.

soP

&&*:

^se?*

via JOVIS

M I A.

PRopriay natur* generalis praxis agendi,
Unijugis 8 , fimplex 9 , fcbene nota via clt,-
Perficit inclufo moderato cun&a calore,

Qui tamen externo rite 10 juvandus ent.
Purum de impuro^motus 11 in fine,fequeftrat 12 -,

Nam quodque * infeaum, plus minus, ejus opus:
Continuoque unum, dum aliud corrumpitur,emti

Et vice converfa,fic it in Orbe rota.
Utque omniin re caufla Cux ftat mortis & ortus

f Quod bene perpendet quilibet Artis amans )
Sic qu5q-,pcrdcndum r + unumquodlibet,eftquepatrandum

Ex illo,in feipfo quod latet^atquefatum^.
Hoc qui non memori feponit mente tuendum 17 ,
Utile quid prodet 18 vix peragrando'* hbros.

OPERIS

i.i.cTo-

snbuir^

; nci

1 1

iifc

270 CHYMICtE vanni

1./' e.Totiusnaturalitatis; nam Jttpiter, apudnaturae myftas, ponitur pro elementc;.
nis , ii ve integra rerum univerfitate , huc ipectant illa ; Jo\is omnia plena , Jttpiter <[i
nipotens, Rcgum ,rerumque, Deumque Progcnitor, GenitnxqueDeum , Deusur?,
& omnes,&c F.6 qubd res fit nulla , quze fic omnia julpct ac foveat , quam calor nativti ;
Quemadmodum ergo Prifci Jotem ajirtando nuncupirunt,fic econtrarib Vejotem, id r,
malum Jo\cm, appellaverunt Deum , cui jut>andi facultaseflet adempta ; Antiquitas qiti
pe quofdam celebrabat Deos,ut prodeflent; alios, ut ne obeflent,placabat &c Dicjuspj^
rbjupiter, quail Jo~\>upater, unde compofitum atque conflatum eft, propter quod, rigc 1-
se loquendo, habere non debet , minusfanaconfuetudine, ingenitivo^or^Ccumc
genirivus fit a nominativo JoVis) fed Jupitris, vel Jupiteris , qui primo, ut retuli , apji.
latus eft Jolwytftjndo , pofteaautem , adjedtoalcerovocabulo^baptizatuseft^wfr,
2. i.e. Optimitates & feftivitates Deae Opis » quse fuit uxor fororque Saturni, qua tca
denotatur ; acutifllme verb fic, ab antiquo fcilicet adjeclivo opis , quod Majores nofl
prodiviteufurpabant,quemadmodumnosadhuc inopem appellamuspauperem &e
num: Veteresnamque, quorum prcecipuse opes coniiftebant inre pecuaria & agric
tura,Terramhujufmodi opum largitricem divinis quodammodo extulerunt honorifc
ipfamque Opem,hoc eii, opulentam nominarunt; Haec eadem etiam vocatur ab iifc
Prifcis,minimeinfcite, Matermagna, Materaug alma, quod omnia alat, itemque i
ur Detlm, quafi Ccelites omnes, ante in terris fuiflent progeniti , & poftea, ob infigi
aliquod meritum,in coelumtranfvecli: nec praenimium rorfan aberrabit ille,qui& >|
fingulare in myfterium affignet &c Pluraliter valet potentiam,vim, facultates , mami [I
rix. copiam &c Quia divitix pene omnes petuntur a terra ; latitant, generafciintque,i '*"
eterra, hinc ifta, Eftbdiuntur opes, Operiuntur opes, Ingcneranturo/w &c Dictaquk!
indeputatur, qubd hujus ope, vita hominum fuftentetur , feu qubd haec omne opus
hac opus ad vivendum ; Vel, ficuthumusabhumiditatenomen fortita eft, ita quo>
Ops, gr?ece „>«?, id eft, fuccus,humor, ungven, lac, quod immulget & indulget nobis t
ra huber uberrimum &c. 3 . i. e. Katttne, qua nihil ingeniofius, nihil fapientius, nihil
gacius,&c VidefupraSortilcgiaSibyllseErythrese,gloflemate primo. 4. InfpiceLa
nifmum pofteriorem , fuperius gloflemate auarto. 5. i. e. Momento , articulo»
6. i. e. Pro ratione temporis. 7. Perluftra Ovum crocodili, inferius gloflemate deci
8. i.e.Jttntla ttni tantum, dicitur autem unijugus,a, um; & unijugis, e, quafi trah
habens,tenens, velgerens ttnum jugum. 9. Hiceft, linearis, lanaris &cEtymolog
hujus habes fuperius, in Infcriptis Sagae Cumaex, gloflemate ultimo. io- i. e. Decen
recTte, bene &c Dict. a ritu, propterea qubd, quse fecundum ritttm fiunt, reSta fint & ftl
n.i. e. Operationis fuae. T2. Hicpro feparat,ut& in Sortilegiis Sibyllae Erythrc
gioiTcmate fecttndo. 13. i. e.Omne,quodcunque&c Quiafignumeftuniverfale. 14.111
eftcorrumpendum,deftruendum &c Alias perde proprie eft amitto 15. Hicmetap)-
riceprocomplendum, perficiendum, conficiendum &c Alioquin patro,a* y proprieti
liberis do operam.quafi patris opm ago. 16. Hic fimiliter tranflative fumptum eft, >
potepro/««/w,generatum&c. 17. Hicprocuftodiendum,confervandum, reponi-
dum&c. 18. i. e. In medium proieret, quafi promet. 19. i. e. Perquirendo , dif>
tiendo &c Quia peragrarc eleganter & metaleptice eft idem , quod indagare, perveiri
&c Quafi inquirendi gratia ; agrum circumire &c.

OPERS

GRANUM ERUTUM. » 7 i

!
j

OPERIS

HILOSOPHICI

jlyphica Hebdomas,

Seit

TYPICA PERTECTIO.

Ma Orbis SoL

Chym:ic j & "Vautkti

o-i4u
OUS ,

Mctto Sofi£ , rJtT^e. Schis t
JwTtpkL evtice.. eir ojrtzmc,
I axncntunt' jrr&defypiret; .

GRANI7M HRlfTUM

£ .ris Jiaraz.

OH y MTC 5 ".'avs :

■I: rntrr. ~m~~ ♦^•— * -% *< JWi' ■n.i.atitttg -r~u~u . 1 •■/ 'c-a^ aJ/tu.

. "~r-> rr.. ..- .:.~z-r .~ua£ tSSIftSi-
. : '■>i.~~~ ru. ■■ .hr ~S" ., ntll_5

Gtla^jtjm Eilutum

Orhvs

MERCXJ

)ttbj. ttt ea totats fttrtut^istct-u .
Tzrs ceftiTM

CHYMIC^ VAKNI '

Orhis

. , ,J OVIS;

QubtLunict molo oytts uujemo &" luJicio ctumns !

c2fer weej ,Jlve ViciSim ^jumpttl Jwtume. VicibttS aJverlnaljter. z - V&ciJen cftr, auoJ. infenJwtvTmn/htt-
ntale Jom&aum^iadrtTnentwn. &c.jyietum autem-~Li2Jl O- LacienOO , mwJjrer ilhd infantuJus ^aJmjtis tnam

* U * cuUm ~- OrUs SMurttt.

Chymicjc, va^^ti

.3/tc idcirtefc^ JUod.perfectua .nlenus KcquLfahcebtum jmphus mutitur . vel utficUur .utMvptul ' ukcrms tmcturjzMt.
_ j.c.Irt ftnc everis , feu. arrjtMtume efusdem ; Jwtum entm. ctrrcms iMs , jhoJL carimA, trjteris . i .1. t.TtujatU. cmm.
ic ■ jtaa. uma , ck ufii anttaiurttm , ^cnttur jtrc majm ftrrtis veLfvriutt* burro tCc. T^HCEIN" " r CI ? ftlt- E

GRANUM ERUTUM.

Phoenicis five Hclcnx*
O v u M.

ideft,

Lapidis Philofophorum

Orthophyfica & germana 2 materia.
^Tetra 3 meaeji facies^fimilis fed fyiritu* &thr&.

279

odit.

Mi},

?n,

*£,

Ovum Crocodili,

N O N

Crocodilinum 6 .

£ Oligenam quicunque ftudet reperire voliicrenv

Nbngeratabftrufis turgidacordatypis 7 :
Nonpropter 8 folem, fupraquein nubibus altis*,

Interius fcd Humi quserere debet eam.
Regius hic Ales fequitur veftigia Chrifti,

Sit trattans humilis filius Artiseum:
Dedignans tria naturse celeberrima J{egna ,

In Terra inque imo vult refidere toro 9 ,-
Ludat enim ut, fempcr fpeculantes alta , fuperbos,

Proprius I0 eft ejus cernua " Terra locus.
Sitque Dci mag is omniporentia digna ftupore,

Phcenicis en Ovumeft fadta rev?Us lz Humus.
Scire ergoquifquis Beneditlum Hoc difcupit I? Ovmt)

Definet in cordis Simplicitate fui.

Phoenicis

: V

1. Titii!n

280 CHYMICjE vanni

I. Titulohuic,dc 0Y0 Helena, locus & occafio fafta eft, exmyftico illo ac pcr
niofo Antiquoruminvento, quo hiftoriarunt, formofiffimam puellarum Helenam
mefis & Jovis fuiffe filiam : Nam Nemefim, cum ea Jovis concubitum f ugeret, muta«
fuilTe in anferem ; Jovem autem,in cygnum verfum, ipfam fupervenifle, id eft, iniifft ne-
moratur ; Nemefin verb, ex co congreffu , peperifle "oVum , idque in nemore opili<e
quendam inveniffe, atque allatum Ledas dediffe, hanc porro conditum in arca repoif
& fuo demum tempore,ortam ex eo fuiffe Helenam, quam perinde.ac fi de fe fuiflet 1
Leda educa vit &c 2. H ic pro vera , fincera , non fucata &c Alias germantts, a, ttm r
prie&exnomineeft, quod^erwi/wVi/^hoceftjgeiiitumeft eadem ftirpe. 3. Sun
pere fcio mirabkur ArtisAdeptus, dumpenfabit&fentiet, utacute hic quadret c»
bulum ' tctra, fumptum nimirum materialiter, atque unatam aftute ad nomen mar
noftrxalludens, quae reveradictaeftquafi tetra. 4. i. e. Exterior forma , fpecies , i
&c Quia abfolute dicitur cujufque rei fuperficies facies, utpote afaciendo : nam fici
afpeclu fpecies, a fingcndo ngura, ita & a faciendo,~ve\ a faEtttra corporis , diatur
&c. 5. Peripjirafis pro ubique, ut enim dicimus, Mare vel maria cozlo mifcere, aui
/f/wfcre,prp<frnnia turbare,&nihil non facere; ficquoque, Mari terraque qttrtw\
ubique,<£fin nullonon loco. 6. i. e. Intortum, intricatum,falfum, fophifticur
Qui&crocodihts analogiccdicitur quaeftio fophiftica,proprie verbeft animal quadr
dcgenere amphibiorum,taminaqua,quamterravivens,quafi Ytt£ dttplicis, qubdii
bobusdiclisdegatelementis, &nonterreftriatantum, fed aquatilia quoque defic
Figura perhibetur lacertse non admodum effe abfimile,magnitudine verb pene incn
li,ungvibufqueexarmatum,foliy€gypto,&iisregionibus,quasalluunturNilo,cogri
cuteadebeftobdura,utnulIafuiinparte, prajterquam folo in ventre, pofllt pei
Non igitur de nihilo, neque abs re,illud in fimilitudinem traximus cumPytbone Ph\
co, nullumfiquidemeftanimal,quodabinitiistamexiguis , in tantam cxcrefcat !
tudinem, cum ova ejus anferinisnon majora fint ; at hoc illi peculiare creditur, ut,<
diu vivit, crcfcendi nullum faciat finem ; Quatuor hyemales menfes non cOmedit,!
beftiarum exiftitelingvis ; Csterum eft hazc belltta terribilis contra fugaces ,
ccontrain infequentes,oculos habetinaqua hebetes,extraautem vifusacerrimi ;
nem ubi viderit, emittit lacrymas,quem appropinquantem mox devorat, inde in p
bium ccffit, Crocodili /acrym^,quod dici folet de iis, qui, pie.tatis fub velo, alios falh
DicTusficporrb, mihi quidem,per antiphrafin videtur, quafi croci diligcns, hoce
vitanSi quoniam fugitcrocum, nihil crocttm crocodilus diligit, ejufquevel odorem
midat, hinc, mellaconficientesin yEgypto, croct/m prius iblitant infternere,ne rrj
fumant crocodili, nam mirum eo in modum deleciantur. 7. i. e. Variis & fublimiba
is, phantafiis, rebiifquereconditis, dethemateconfulelexicon graecu.m. 8. Hic
cft, quod penes, vel apud, juxta, propc &c Ut in illo, Proptef. humum volitat , p'o
infcpibusova.&c rp.i.e. Ultimo,velinfimoloco, quafi topo, quia tont* frequentiu
eft, quodlocus,folum,manfio, habitatio&c. 10. i. e. Suus , dift. a prope, fortc 1
hoc,quod proprium, maxime prope eft. 11. Picprodefpecliffima,conttrmptiffin \
Alias cernt/us,a, r//w,proprieeft inclinatus, quafi cernens deorfum. 12. i. e. ValA \
particula re fignificationem augente, & non reiterationem denotante^contra qua 1
folet in verbis ; in nominibus enim, pra?cipue adje&ivis, eft fere particula intenfij '
recanus, fecavus &c Id eft, valde canus, cavus, &c Eodem ergo itfodo, reYtlis, ide»
ieYdis, feu potius,dupliciter tU'ts,^\Qt. aW/d, qubdomnia^il Ytllu Yuiora folean:
quaminurbibus. 13. i.c. Anhelat,ardcnter «//>;'/, quafi dupHcher cupit &c.

ogn

GRANUM ERUTUM. 281

Phoenicis excubatio.

'deft,

Operis Philofophici pars prior,-

ftvs

Lapidem Philofophoram aufpicandi 1 atque inclinandi 2
manualis,plana,&prac1:ica Methodus.
Nobilis h&c mundis volucris confurgit ab undis \

tat-

Qui

^ v

Helense nativitas

O V o.

A Ptum principio 5 quendam fecerne 6 receflum 6

Quo" vitreus nidus 8 perbene tutus erit:
Utque fuis gallina indefefle incubat ovis,

Blando fic & agas ufque 9 calore fovens 5
O^um molle I0 tuum donec putrefcat ab intra,

Subque alba @drl?us cortice Tullus erit ;
Qui tacite crefcens,nec non implumis alefcens,

In belle alatam tempore furgit Avem.
Sed tunc Artificis gerat obftetricia I! dextra,

Ne volet e nido, munera 11 rite fua:

O ■

Propterea niveis

Vfc^

I. Kic

232 CHYMICiE VANNI

i. H?cett,exordiendi,incipicndi,aggrediendi&cQma aufpico y fc\i potius auf\
proprie eft, atfpicia fumo de ccelo, ex aYtum cantu gethique fucura pbyficuio, d* rci t
tu /jYyj confuto &c Qjandoquidem vero Veteres nil nifi augurato vcl aufpkato gerell /\
coilu in ufum, ut aufpkari abfolute ponamusdicamufquepro inciptre, & negotiur w
quod aggredi.

2. Hiceft, fermcconficiendi, pertegcndi &c Nam indimre proprie eft inflec"
tranflative vcrbdicimus, indinare re;;;, pro eo, quodell, ferme conficere,velprocin
cam.

3. i. e. amundis, nitidis nivcffqueaquis, parte pofit;\ pro toto : forteautemdifl
tinda, quafi ?/;/<?, quod nimirum in fe coacla fit, & velut v.na.

4. i. e. Befiia bei'a,fera 8cc£eltta enim (feu ut malunt alii bellua) ditVa fic eft , fe
dum antiphrafim.ab adjeclivo beiio, hocefhbono, pulchro&c. Autpotius(utaliis
cet) a fubttantivo bciium,qubd befiiarum fiubcitum fibi m-utub inferre, quibus nim
natura ad boc ipfum arma videtur confecifle.

5. Hicadverbialiterproimprimis, primodum, primum,anteomnia&c.

6. i.e.Secretwnaticjuemtibi ciige,ve\ excogita,iocum; quia recefus in prasfenti proi
to eft idem, quod fecefius, boc elt, locus fecretior, turba & tumultu vacuus, quafi fotttt
h cxtevis fcpatatus : na m fccerno proprieeftdivido,feparo,difcerno&c.Abhujusfit
tudine, cogitationes recondkae, quce dirficile perveftigari polfunt , convenienter di
tur receffus animi.

7. i. c. In quo, ubi &c.

8. Hicfereidemeftac matrix; nam abfoIuteomneilIud,quodaliquomodo fei
tam in metalllis, quam animalih.us & vegetabilibus, vocatur matrix, quafi matmke co
jbatrix&cc. Porroautem nidus fatnotxeftfigniflcationis, diclusa mdore-, fortaffis, i

' mali nidoru, hoc eft, odoris,folcant efTeaviuindomicilia, fivecubicula.

9. Picpofitumeftprocontinuo, fempei &c.

10. Idcft, minimedurum, tenerum, ta&uicedens&cQuafimc£//e,qu6d inquam
tpe partem facile trahi atque mo\eri pofllt.

1 1. i. e. Qua: opem fert parienti , objletrkius enim, a, tim, adjectivum eft ab obflei
ideft,partunentiumcurarohabcns; dicta fic ab obslando> propterea qubd obftslat

ri, vel certe fcerui,ne fcilicet, laxaf is uteri genitalibus clauftris, defluat in terram

12. Hoc loco eft, partes,officia &c.R.eviika Sortilegia Sibyllae Erythrete, fupra gl
niatc quarto.

Phoe

iSj

ii,;

pr;

G R A N U M ERUTUM.

Phoenicis enutricatio. u£

OperisPhilofophici pars p.ofterior 5 fivk

,apidis Philofophorum inJummandi 1 atqtic atlolvendi
proba, viva^&realis praxis.
Hac omne inparte nofirk fiat robur in arte %

e^-

%
II

Helenae cducatio

L E D A.

■

PRoptcrea niveisabfciffis ipfius Alis,
Ac heterogeneis 5 excrementifve rejeclis,
Mox ahum mundum in nidum transfundatEandem 5
Laftea perque vices reddat tum 3 prrebeat Ipfi
Infipidi 4 propnique fui fomenta* vaporisy

Ut cicur eque fexifixd refultet AVts':
Quando namque fuas guttatim 6 devorat alas*

Vertitur ilhus Struthia 7 vira priorj
Et mire rutilans plumisfit pi&aqueBoscHAs*,

Gemmea 9 cui corpuspellis honore regit:
Iricolor '° rofeo de vertice crifta renidet",

Er C^ux in croceo pedtore Rubra fedet'%-
Tin£tile I; graflatur per membra revivida ,+ Vinis 1 },

Ofllbus in quorumPurpura^muIta micat
Caudaque pollucet I7 9 Tyrio l8 perfufa Veneno lS ,

Sicque eft fa£tafequax' 9 AuREA^prorfus Avis.

'"*>

284

CHYMICiE VANNI

i. e. C0/;//.7;.v;/ 1 m'//,conficiendi ) perficiendi&c. 2. Hfc eft, nitiiTalis , non »rN
dax,fucax&c. 3. Hiccopulative fumptum cft pro &, /*c, &c. 4. i. e. Non c ro-
fivi,fed deleftabihs&innocui, quafi fiporis, hoc eft,acrimonia3 omnis expertis. t .<•
Menftruum, nutrimentum &c Dicl. hfo\>endo, hoc eft, calefaciendo,vel nutriendo. |
Perfingulas *////.»/. 7. i.e. Mutatur illius p:\orfitgax natura,feu Struthia ejus
reftris prior indoles \ertitur, diclumfk, ut& alibiexpofui,a Ycre, quod Vm/ tun
nus incipiat&c Quia $trutkius,ve\ Struthio, fylveftris, ferox,rap«xque eft avis, s
faftumeft adjeclivum Struthius, a, um, pro co , quod eft Struthii, fcilicet ferinum,;
tigrinum : nam plurima funt talia in Latinifmo, quce & adjcctiva funt, & fubftantiU|'
magifter, focius, famulus, faber&c. 8. i. e. Cicurata volucris , quas claufa paf((B
quaii bos cicur, aut claufus : vide fuprain Archetypis PfaltriaeTiburtis ,gloflemateM'
9. Perappofite hiccehfcquadrat verficulus; />L'fcfiquidem di£faa/7e//e////0,qubcWBl
nas irrjurias tegendo pcllat. 10. i. e. Habens, feu referens colorem iridts. u.i. e. Flgi
rem & nitorem reddit, inde fubftantivum nidor, traclum a nimis odore. 12. i. e. Apt<T
drat, convenit &c federe enim fcite&eleganterdicitur veftis, vel aliud indume
quod aptum & peraccommodumeft. 13. Verbale eft a fupino tinblum, velafuJ
tivo tittclus, tis, pro /m3//r^,pafl]veflgniflcatid, quod tinclum, autcoloratum eftj
quod tingi, atque colorari poteft, ut tinSliiis lana: fed in propofito noftro potius
turaftive, unde tincli/e Yirns, hic valet, femen ,vcl pharmacum , aut venenum,'f
tiam feuvirtutemhabensnaturalem tingendi, quia Ytrus accipitur, &inbonampaJ
&in malam. 14. i. e. Multo Ytgore pra2dita,/'/eww>iV# &c. 15. i. e. Color pttti
& pttkhcr. 16. i. e. Intermicat,extrafplendet&c Quia mico, as, proprieeft, fubil
pcr intervalla fulgeo atque refplendeo, ut faciunt mic<e,hoc eft,ut alibi quoque intJ
ratusfui, pulvifculi illi,quiinarena, quafi aurum argentumvefulgent , aquibus
clumeft verbum mico- 17. Hicvalet ww//K/;;&circumcirca lucet , casteroquin ve
polluceo proprie adSacrapertinet,fignificansdedicare, vel vovere ; feupotius/*
Herculi libamenta ad aram. 18. i. e. RubicundifTimo falutari colore, quia vocat
Vcnenum medium eft, quodtaminbonam, quam malam partem fumi poteft ; qud
modum& pharmacum atquc Ytrus i hascenimtriageneraliafunt, adillaomnia,
turamejus,cui ipfaadmoventur, valentimmutare: proinde falutaria medicamenj
hoc , ritedicerepoflumus tenena, Yirtts &c. 19. i. c. OucTVilis, facilis , flexilis,
traclabilis &c. 20. i. c. Fulvida, fulgida &c Aurum enim di&um cft ab aura , hoc
fulgore, vel fulvore &c. 21. i. e. Secretim nata volucris, ales &c jfvis enim diclaj
aYns, hoc eft, locis fecretioribus , quibus ayes maxime deleclantur &c.

•k

)

G R A N U M E R U T U M. 28;

Quale opus,6 quale opus! Unum opus feci , & omnes
admiramini , O Nemefin,6 Helenam , 6 Jovem ! Out
ftupendum, quam occultum myfterium ! O Phcenix,
Irocodilus, 6 Nilus ! Intelligitis modo fecretum hoc profun-
n? O avem,6 ovum,6 opus,0 operum ornatum, & natum
ohorum^ O operum mirandum opus ! Dei haec funt mirabi-
:&Omnipotentis prodigia, Summique ArtificisOpus , prop-
quod, non tantum hujus Artis Adepti,fed & Phyfiographi,
fim arcanorum iftius nefcii & inexperti, defumpferunt fibi fa-
tcr argumentum , ut affirmarcnt , efle aliquid qualifcunque
utatis in Terra,quod luculcntis indiciis varia illius efTe£ta,quas
iescernimus acexperimur, teftantur.
ferram inquiunt fcimus efle folam , qua? nunquam irafcatur
'" nini , fed ufque & ufque gratificetur. Aquas fubeunt in
" wresj tumefcunt in flucT:us,pra:cipitantur in torrentcs. Aer
fef ifatur nubibus, furit procellis : At hsec benigna , indulgens,
voc fque Mortalium femper ancilla , Quae coa£ta generat ! quas
,ijj ,ta fponteque profundit !Quos odores,fapores, nidorcs ! Quos
3: Jws, quos ta&us, quos colores ! Quam bona fide creditum fce-
^ 1 ircddit ! Qux noftri caufla alit ! Tantundem pluribus pra?di-
J xaxis in ftuporem adducere quenquam poflit confideratio pie-
sclementiflimorum vifcerum, generofiflimique pe&oris Ter-
Kquae nunquam fuccenfet homini, nec aliquando ftomachatur,
ft Deice fuffragatur.

Kqux in pluvias impetuofas vertuntur, transformanturque in
auas grandines, turgefcunt follefcuntquc in fluclrus, & impetu
itorrentes ruunt,ac faepe, cumexundant, bcftias, homines,
Kficia tota fecum abripiunt. Aer horrcndum obfcurus,in den-
6atrafque nubes coit, ac tempeftates, procellas, exitiiimque
rfinibusrainitatur.

Vorax

::u

ira

2S6 CHYMICil VANNI

Vorax quxvis depafcicur , depopulatur, Sc infavillas fcl
ignis s fola ex omnibuselemcncisTerra ufibus Mortaliumquij
quantaeft! fervitSc affluencuTime, qusecunque ad utilitatem
rumfpedtant, profert.

Quantam illa rerum omnium vim, non ad neceilitatem <
taxat, verum etiam ad fummam volupcatcm eorum , quos fu
tat, ultro producit ! Quot odoramenta olfattui , quot faporc,
lato,quot lenia & levia ta£hii, quot colores vifui,Quot mir
lia, quoc plantas, frutices , herbafque ianitati, fcecunda & pro
Tellus gignit!

Et licet vel confceleratorum hominum improbis , vel br
rum animalium gravibus , fordidifque proculcetur veftij
quanquam, inquam , venerabilis & anciqua facies ejus conf
cetur , ac variis dehoneftetur modis , tamecfi vifcera
premancur & conquaflentur, non eapropcer irafcitur , noi
dignatur , Quin etiam hinc occafionem captare videtur
dendi cum fcenore , quod fibi parce commodatum fuit,qua
ro ad eum modum agit , urbaniflime ac liberaliflime luxu
taliterque vices rcponendo, peroptime DeitatisTypum &
lum , litquc inter Numina numerecur , meretur : DeitJ
nim etiam , quod poceft , maximum fecifle , & ad fumi
pervenifle videcur, quando injurias gratiis , offenfas favo]
compenfavit.

§. 2.

HEm fymbola aptiffima, fed fubtilitate pleniflima ! O
myfterjofam perappofiramquc Efernii cum Placidiant
lationem / anne Hxc ergo endogcnice divinx incomprehei
litatisfimulacrumeft,magnique Archetypi veftigiumPannonjB
Dea eftillaimmarccfcibilis ab Antiquis competenter culta? w
nc Hxc emcritiflime cafta illa omnium Virgo eft , quae m

GRANUM ERUTUM. 28;

fc non indics fobolefcit , & tamen virginitati6 clauftro neuti-
;iam contabefcit f nunquid Hsec inquam , indulgentifTima illa
:;IiterMagna eft, quse omnia nobis e gremio fuo quam affluen-

Jime immulget , nec tamen aliquando fertilitate interquief-

sfiHajc videlicet vera eft arbor illa Aurea , de qua fi fructus

^ ;llantur , continuo iterum novi fuccrefcunt , Harc pretiofa

nj mdi margarita,Ha?c vitisillafru&uum feraciflima,& nunquam,

p. idcmiabilis, uvas albiflimas rubicundiffimafque producens ,

:c fontina eft illa Bernhardina, Fons inquam ille Platonicus,

guus, profluus,&femper,manans , in quo lampas ardet in-

ingvibilis, Fons unde innumerabiles,iique amoeniflimi facul-

im omnium fluvii promanant.

■Jic puteuseft ille inexhauftus,quifortunas &fanitatem mor-
bus editj Hic pangseus, horttifque ille conclufus, ac omnige-
fragrantias pratum, donorum naturse promptuarium , arma-
n opum,delitiarum oceanus,divitiarumque thefaurus, auto-
•um opus digitorum Dei, naturaqueGenitricis ipfiflimum ta-
um, totius univerfi fornix omni ex parte abfblutus, & mira-
rni omnium complementum,Speculum pertranflucidum, ve-
ique incorruptae virginitatis exemplum.
lic ad vivum eft ille Phcenix feipfum renovans, feque revi-
:ans,

Qui fuit indivifa unka femper Avis;

animal illud amphibium , incredibili magnitudine croco-
s, qui tantum pafcitur propter flumina Nili. Eft profe&d
rila, quse nidum fuum in crypticis tenere dicitur , aquila in.~
n,quse longeultra ftultorum captum tranfcendit,&afapien-
shonoratur.

sd telos non reperiret tela mea,ft penefralius acdiutius in
>etualis hujus fubjetti amphitrite proveherer , ad illiufque
)mium, quidquid e cofmopoeja , five mythologia, de illo

Oo myfte-

:o
en

)eil

m
k

;;;::

288 CHYMICE VANNI

my fterialiter dici poteft,referrem ■■> quo namque profundius ejua.
dyta fubeo, continuo etiam admirabiliores alias analogias ofln.
do , quamobrem dicis gratia portum ingrediar , dufra prius ilyw*
ftica quadam ab illa fymmetria, & relata hac brevi,fed cae«
roqui certiflima ad notitiam iftius attingendi via.

- % 3-

Uifquis profundse Noftr^e Sapientix particeps \

effe,in fimplicitate & humilitate cordis fui illam cji

rere debet , quia materia noftra cognitu atque confpectu mi
me fublimis eft, fed vilis > humilis ac fimplex, alta fapientiji
penitus occulratur, & non nifi fui fimilibus manifeftatur.

Omnis pene error in hac Arte provenit ex nimia fubtili ii
ginatione , dum quifque fibi rem novam , & infolitam excj
tat, cum tamen nihil communius, nihil antiquius , quam cl
aperiatur Terra & germinet Salvatorem,quid opus velle in
quando debemus in aqua pifcari ?

Fui non longo abhinc tempore, fcd ante dies valde paucos,.
Doftore quodam, magis opulente, quam prudente, in navi
orto fermone ("ut fieri amat inter filios Artis} de hac matej
refpondebat mihi his ipfiflimis verbis : Cogno[co quidcm fatis vi
c Philo[opborum fuhjec7um t [ed ego hoc tam fuhtiliter conccpi in mcointel
ut meipfum explicare non poffimymultb mmus aliis intcrpretari . Hei
cetam infantiam/jurc optimo iraque mihi liceat dicere,vere|
ha?c merum Dei donum eft.

Viva, ipfaque proba materia, diferte paftim &aperte,apu
mncs fere veros Philofophos traditur, & tamen centies milf
mus eam certo non cognofcit,quod efle nequit, nifi Deo fir^l
laritet fic oblu&ante, cum fine numero fint hodierno temi
viri dofti, acie ingenii prxditi perfpicaciflima:

Aureum enim appelletis hoc noftrum faeculuma renatis ilcja
tibus, & ingenioforum hominum ubcrtate; Jovis menfa fi rf
fupcrciTct danda (quemadmodum olim trium pulcherrimas)

GRANUM ERUTUM. 28$

um abfolutiflimo arcanorum magiftro,etiam in orbem iret re-
«iretque, necefTum foret, ita fere ubique maximi inveniuntur
jiilofophi.

Rem ego hic, & plurimis aliis infuper locis fvel omnium fa-
<eultimus) fimpliciflime, etiam ex intentione, tango, nomino,
nncupo, & equidem non defuturos credo, quidifturi funt,me
1 1 ipfum non capere, qux fcribo, vel obfcurifTime egifTe, quod to-
irn oriturex illorum fuperbia,feu putatitia & propria fagacitate,
itcllectum fuum,in mirabilibus Altiflimi,fubdere aut captivare
ulentium, fed femper alta fapientium, quibus Deus obfiftit :

| $• 4-

"TAm auguftiflima ars noftra Alchymia perintcgre aflimilatur
N facra* fcripturae , fublimi illi fchoks Chrifti, qua? eft altifH-
us amnis, in quo agnus ambulat, id eft, fimplex proficit,- & Ele-
las natat,id eft,do£tiflimus quifque opinionibus, erroribus , &
<biis fuisflucTuat.

Confiteor tibi Pater, Domine coeli & terras s Quid quseso fpe-
>fe ante filios hominum? Quia abfcondifti hanc a fapientibus,
revelafti eam parvulis, id eft, Humilibus , fimplicibus , pauperi-
s,& infipientibus mundi cenfura.

uper quem enim alium requiefcet SpiritusDei,Spiritus ille fa-
sntias & intelle£tus,Spiritus fubtilitatis &confilii, nifi fuper hu-
ilem, fimplieem, & modicum corde ? Cor humiliatum locus eft
ritus fancTi, ut in eo quiefcat, quod implet j cor autem, in quo
lpes foveas habent,hoc eft,aftutia dolofa poflidet: cor,ubi vo-
:res cceli nidos habent, ventofa obtinet elatio , non eft fedes
ritus fanfri, fed fpiritus maligni, fpiritus hujus mundi, qui do-
inatur in filios propriae confidentia:.

^Habitat Deus lucem inacceflibilem , fublimis, immortalis, &
ernus eft, cujus domus repleta eft odore ungvcnti s fiiperbis
rde refiftitjcum fimplicibus fermocinatio ejus : Parvulis , hu-
ilibus,& abjedtis eft facilis, & alta fapientibus, magnis ac infla- >

Oo 2 tis

E
18

D2f

25 >o CHYMICiE VANNI

tis aditu diflicilis. Ciim cfTem parvulus in oculis meis , magnu
Arte factus fum :

Namutadconvallesaqua?, fic ad humiles gratiarum do&ri;.
rtimque Dei torrens proclivius delabitur. Non llle quippe^x
Aquilarumaviiimque illarum genere eft, qux penes iolem,tn)
nubibus, in pinibus nidincant , fed ex gallinarum , eariimue
volucrum , quae in humili , in cafa , in tugurio , ac crebro tfc.
mi ; id eft, arrogantes, altumque volantesfpernit, Sc ad fubnlf
£i animi homines divertit.

§■ t.

QUicquid proinde verxfapientiseinveniri poteft,five in t
hoc rerreno incolatu , five in fuperno illo Beatarum M
tium domicilio,aDomino Deo eft , induta habitu humili , fi
plici & abjcfto, utaltafapientibus penitus ignota fit, & non I
ab humilibus ac abjcctis agnofcatur, ubi humilitns , ibi fapit
quia humilitas index eft,& cuftos fapientiae, ut fuperbia ftulti
Hinc enim Socrates, illud humanas iapientia? ceu quoddam d
nura fanum,folus erat denunciatus fapiens ab Apollinis orac
quod in feipfo tam eflet modicus , ut ingenue dicerct , fe
Jcire.

Similiter Solis ille Juftitiae illuftriflimusLuciferfis fuitjoan
Baptifta) quiahumillime eflefe vocem confefluseft, aercm,
tum , idcirco in tantum cft exaltatus , ut ipfius Divini oris de<|e
to, nullus eflet major ipfo inter natos mulicrum.

Beatiflima illa omnium Virgo Maria, quia fuppliciter de fui
cordis refpondebat, fe fervam,ancillam, eapropter fola digna
venta eft , e qua nafceretur Deus, Stdecujus Cryftallinis vi!
ribus ederetur Mefiias.

Ex Prophetis, quos lex vetushabuit, nullum majore fpiritusi
ce ccelum donavit, quam Davidem,quod ipfe fatis indicat, cm
pro tam infinito beneficio, immortales Dcogrates rcpendat,fw
quicns,//;r^r.> & ocailtaftpicntia tm manifeftafti mibi : & tansa

Cffl

;

GRANUM ERUTUM. 291

?44firiftus ipfe, fapientia Patris, nonne in perfona Davidis locutus
^t: ? Deui tu fcis injipientiam meaml

^i.Concludendum itaque confulto, neminem vel acutifllmum
?fo;emque, ad fublimis fcientisc, veraeque hujus fapientise penetra-
■:(, pofle pervenire, qui itineris fuis ducem Humilitatem fueric
^wdignatus.

Hxc ubi fcripfifTem, mox folus nocte relicTus,
UndiqueLetharse rore rigabar aqua?.

Ls,inquam,itarelatis, vulgatis,ame verfis, facetus meus,facer-
[elnternuntius Mercurius,ocyffime duxit fe, & difparuit. g

Hrec poftquam focia mecum fub voce peregit,
[ Se Citipes oculis abdidit ille meis»

10! tverfus ad eos, aquibusvenerat,adeoque paratum plura com-
fi ijere, fic caduciter deferuir, ut orphanus nunc,attoniciifque re-
tuli ntino illo Caduceatoris abfcefTu , non fatis equidem fciam ,
ihi id diclis ejus addere commode poflim , nifi hanc extremam
m afortii noftri claufulam & fidemjfcilicet, facile forfan fe pro-
fe iiem (modo recle prius,hanc gratiam favoremquefuorum,Or-
aliquid arrififle,percepifTet]ex inferorum illis Bafilicis Laribus,
[02 me fore regreflurum.

s| Fatalis interftitio.

BEnigne Leffor, quem haclcnus flrinxi Jlylum Jiflo y neque intendo de-
ccctcro aliquid calamo, de hac jmteria^ in orbem evulgare , quamvis
igK mTheokptus Vates triplo injlruclfior, £3 fecundb^ terti6que rediret: non
isi dtm, quia fum imparatus, vel laborem refuoio sfed quvd vefana fcriptio
i/?d, a rrprorfin vana, qucz ita nquirit omnes ingenii nervos, ut quisfe>
nti ttemque quodammodb negligaty & ob quam graviflimas frequenter fu-
H,( \vre deba tcnfytioncs.

jal, t . Alias (quantum pertentare &pr<v[enti[cere potui) tota quaji exftruSia
\i introdutta V annus adhuc fub manibus ejhnam habes hictantiimifaop-
C 1 Oo Z oica

392 INTERSTITIO

oica qucedam prolegomena,feu compendiaria prcelibamina , comparatione^
lorum videlicet, qmprxlo prodire deftinata erant s quodfatis qnoqut
prxcoci , abortivo , monflrofuque fcetu licuit animadvertiffe , cum i\
ventre,peclibu$,atque toto infuper corpore majusjit.

3. Nihilominus eflo bene contentas,tdcitdque gaudio glifce, paucis ek
verum abfohimuSjfitim tuam, quemadmodum opinar> ufque affatim refd*
vi y modb retle ac debitl , eX fonte hauferis.

Qui capity iWcfapit, quadratus rufticus abfit,
Non fapit hic inquam, qui capit y ille fapit.

C(tterum rogo,m qucefo feras cegrius >qubd tibi fatla promiffa^ratione j
farumjn abftrufiora pleraque vocabula,axiomata & atticifmos , aflituet\
rum,non fervarinh ciimpropter mciximam feftin&tionem , operifque nirt\
novitatemy nequaquam potuerim: forfan^ Deo dante^fiet excujione proxi

4. lnterea autcnhhanc infequentem jamdiu aurcam intelligenti C
mentationem [certi cujufdam de \lonte S.) plurimis^tifdemque max
naturce G> artis fer.rctis fcatentem, fedulo nepigeat tam oculis,qucim m
percurrere : il/am examujfim^ad Commentoris fenfum, ilicet in comi
tejlimonium^ latine traduxi , idque tam exacle (3 excusb, ut ne vel la
ungvem, quod memini, aut in mimmo quidcm, ab ejus idtotifmo , fcntei
feu propojko difcefferim , fed eci confuflone^ modo 13 ordine reliqui , Jicu
optime vifum fuerat , vel exciderant : bene agita , & vale, omen di
t "-le

PORTUS.
Explicitjat praxis manualis caetcra pandet.

filai

llit

COMMENTATIO

Pharmaco

uomodo nimirum ifiud in tribus illis natura Reg-

nis^jMineralium^ Animalium ac Vegetabilium^

reperiendum : atque exinde conficiendum^er

excellentijfimum XJniverfiale Alenjlruum,

w pollens recludendi occludendique^ tum

metallum quodlibet^in primam fiui

materiam y reducendi.

1 NSUPER,

m ualiter per idipfum (fupple Menftruum) aliasfixum il-

ud indeftructibile aurum.redigcndum fit in verum&

inculpatum Aurum Potabile, quod nullo fe impo-

fterum artis ftratagemate,in iolidum iteium au-

reum corpus patitur reduci.

Cumprimis ab hcnore Dei glortoji £? excelfi s

indein fingulare folatium& emolumentumGeneris humani,
•opalata inque publicam data lucem 5 per &c AtqueLondini
in Anglia,ab uno eodemque Paraphrafte, qui ufqueadhuc

CHYMICAM VANNUM

lflituit/ celeriter, fed tamen fideliter,e Germanifmo in La-
tinifmum traje&a;

^£ra Chriiliana Milirfima, Sexccntefima, SexageCmi quinta-

Kalendis OSobribus

CHARAC T£R

ADEPTORUM

^n oruct fvS sylM&rd verrvt uttrtavtia vzi*iL

<Pag. I

Commentor induftrio , ingenuoque
L E C T O R I.

\f^\ Tropbis &artificiis, quibufcnm mundi hujus filii nego
tiantur,& infe&i funt,feque quodammodo fuftentant ,
aequiore rationis ftatera penfatis, & iftafententia pro-
fundius cordis mei lamelbeinfculpta, qubd<> Qui quarit di-
|i, non erit innocens, fufcitatus eft continuo in me fpiritus meus,
d excogitando medio & via,qud infons, honefte vivere, proxi-
krque meo proficuus efle poflem: Idcirco ad notitiam myfte-
tirum reconditiorum explorandam, abdidi me in Chymicam Ar*
■ ,pra?cipue ubi repererim, me per hanc eandem fcientiam , ci-
joffenfam divinam, animas mcx proximoque fecurifllme fer-
ac fuccurrere pofle.

i. Proinde cum OmnipotensDeus, fa&is impenfis ingentibus,
peflbque labore magno , preces meas audiveric ,- & me per
itum fuum veritatis illuminaverit,commotus fum, ex vera
ritate Chriftiana, erga proximum meum, hanc mihi fic miferi-
diter communicatam lucem, non fub fcamno vel menfa abs-
idere, fed fuper menfam ponere,ut circumlucere, & homini-
fervire poflic: neque enim intendo conceflum talentum ex
idia ftpelire, fed per illud optime benefacere, Et cum hoc,
Pharmacum meum Catholicum, valde congrue fieri poflit,
^hoc opufculum,praelo commiflum, prodire fivi j nam verfi-
is habet,

Scire tuum nihil eji, nifi, te fcire hoc, fciat alter.
Hoc autcm Opufculo benevolus hBor in veritate inftruitur,
ebitque,quod non ex opinione,aft ex propria mcaexperien-
rcripferim, omnia in gratiam Amatorum errantium , folamen-
ad Artem anhelantium , & ad utilitatem Do£torum , in quo-
1 omnium favorem, penes me conftitui, talem Univerfalem
homedicinam (nempe verum Potabile Aurum nunquam

P p redu-

% INDUSTRIO INGENUOQUE LECTORI. l

reducibile^praepararc, &inpromptu habere, qualem p. Aha in
digentes fempcr apud me invenient,qua jam tum mirabiles jra
perfeci,videlicct in Phthificis, capitis, aliifque fervtnubus tor
bis &c quas recenfere hic non neceflarium rcputo^ nam alioun
fpeciem haberepolTet,quafi qusrerem vanam glorinm , cunico
ram Deo tefter, me ahud nil prorfus intendere , quam ipfiv fo
lum honorem , proximique mei commodum s alias enim./an
brevem claramque Artis revelationem, facere nullus potuifli.

Prsefatio in Commentationem

PHARMACO CATHOLIC

ualitcr verum Amatorem hujus ardui \lyflerii oporteat ejfe au
tum, & lntentionatum.

Uotquot in hoc naturse lumine ambulare defide
efle cumprimis dcbent , quantum poflibile? con
tia pura, & incontaminata , tenereque firmam a
£tam intentionemj efTe item patientes, prasterea adfummiin
ticentes , & fobrietati dediti s Quia in cordc gulofo , impiD ■:
vacillanti, fpiritus veritatis , nempe Dei , non invenit fibi rfc
em , nec manfionem s & idcirco gratia divina , Sanfrique W
tus in Chymica fcicntia infpiratio , qux anima: &: proximo prdc
fe pofllt, neutiquam fperanda : Hinc Sz ceflit in proverbiuni^
Chymia invenit prohum , aut cfficit probum. Nam quanto quis prpu"
ad cognitionem temporalium , perituronimque accedit , m\
immediatius ad Creatorcm, ejiifque notitiam appropinquaitf:
xurfus,quo aliquis fuum melius , rcrumquc omnium Coniit*
rem novit, hoc intimius eum ipfum Creatorem fuum diligM'
<Jue voluntati illius conformare fludet.

2. )n

PR;EF. IN COMM. DE PHARM. CATR 3

1. Omnifcius Omnipotenfque Deus Alpha eft & O mega,

incipium, optatufque finis, intentionis noftra? fcopus, qui nos,

ir lucis fuae divina* radios,ad fcopum ducere & dirigere debet:

1« ati vero, qui hanc lucem fedula ingenii fui acie apprehendunt ,

cutj rque eam illuftrantur, Sc ab erroribus avocantur >• Et fuppofi-

ipi.j, quod ex fragilitate humana , frobe & Jincere Artis Fiti, per

nw<ntinuos tartarei draconis impulfus, de luce in peccatorum te-

jbras decideres , non defperabjs propterea , verum quam-

jimum,cumEvangelico prodigo,ad patrem reverteris,delicTum

iam deplorando, & gratiam , condonationcmque expetendo:

]am fcias pro certo , humanum efle peccare 5 fed diabolicum,in

ifispcrfeverare,divinum autem eft femper parcere, & condo-

ire:ideo nihilumdubita,perfevera in tuo propofito,cum etiam

r ,hus majoragratis ingratis dare novit &confvevit, & per hoc

i:ordabcris, quod, bonaeefle voluntatis,Deolonge gratillimum,

iiftiiHmumque fit holocauftum, nam voluntatem fequitur tan-

J ' sra aclus, hinc illud proverbiij

. 1 : Si defmt vires> tamtn ejl laudanda voluntas.

com 3. Angeli quoque Domini, non fine ratione, in Myfterio In-
nuiMationis Salvatoris noftri Jefu Chrifti cecinerunt , Gioria m
aiiic tlfis Deo , G? in terra fax hominihm honcc voluntatis j O Do-
,mp ine, quemadmodum nos illis,qui nos offenderunt , & ulterius
libii iiuc funt offenfuri, peccata prseterita ac futura remittimus, &
^15 nittere parati fumus,fic tu etiam condona & dona nobis, ve-
lopli nos damus & condonamus , ita prompta bonaque voluntas
binc (tra millefies compenfatur .

nspj {<. Taciturnitas fimiliter in fcientia noftra non exiguum pun-
it,!imeftj licet enim, ratione tuae perfonse, propter obtentam
(juii ;ic gratiam, te, erga bonum Deum tuum, exhiberes ingratum,
CotiSandtum violares, tuncid fittantum a tua perfona fola, efque
jiklammodo obligatus, feverum ante Dei judicium,//fo homhilidi-
'o ignisyprovvios tuos commiflbs errores excufare ac deplora-
3.I Pp 2 re-,

4 PRiEF. IN COMM. DE PHARM. CATR

xcs quod fi vero praeterea tam malitiofus, impiufque efle vecs,
£c hunc tibi impcrtitum thefaurum furibus, raptoribus, atqu(ty-
rannis diripiendum dares , & manifeftares , tunc quoque oi ne
xnalum, quod ab his patratur , in te foret fufcipiendum ac cri-
vandum , quafique ipfemet fecifles, puniendus.

5-. Idcirco efto cautus,pone veram lucem, qua* tenebras ni-i
morum noftrorum irradiat, continuo tibi ob oculos, quanira
poffibile, benefac,& inftanter propter hanc lucem folicita,fi.ti-
bi Akiflimus eam communicabit, oculofque tuos aperiet,utip-
prehendcre dilucide poffis,quaecunque hic in tuam veram inru-
£lionem trafrabo: Nam^Eterna Veritas precari te juffit, & (io-
que daturum fe promifit: nefas ergo eft,cum Deus fit veritain-
violabilis falufque infallibilis , fidelibus dubitare de petitioni ef-
£cacia\

6*. In hunc etiam finem ait Chriftus Dominus , ufquemdc
aihil petiiftis in nomine meo, quodcunque vero in nomine ttt
petieritis,idem vobis Coeleftis Pater meus,qui in ccelis eft,^
bit,idque propter honorem, & dignitatem Santti Nominis
quia invocatum eft nomen ejus fuper nos,tam terribile, am
& admirabile, quod eft, ad falutem omnium fidelium ,in
jium laudabile. ^Amm.

hi Vcrbum Neceffarium,

K \ CLU O D

Interpres loqui habet , priufquam pergat.

b , T) ^g/wfl o£/>*r tranJpeBa pkrumque fordefcit , deciesperle&a fcepc
quar. JL fplendejcit. Oportet itaque necefjariby mi optimc lc&or,/? qu/d
ti)j aflfoy J&fc confequi dejideres> kUionem tuam aliquoties reiteres, ac attente
X^rpctidas :Nam quamvis resjat crude quidem & nude traftetur, nihilo*
mifl /»#f magna cceremoniarum pompd involvitur - f neque tamtn propterea ovi~
a antiquae nugae, w/ tenehrce funt,Jed efi quoque ititer tlUs lux, quam
erita tvdfcr* potueris, indubie ejl tibi certa ad Artem futura dux.
i :i 2 . lnquiesautem y odi ego crepax illudinproprium commodum, & tenax
minum genus , qui vidtri vohnt pojleritatcm ingmtibus beciffe thefauris,
10 wfc/o £0X ff/ ////rn^ ??e(ciunt, au t aliunde feleclos ; Sphingico orepropoji-
tine: w f»»/ : £y?o, /// d/V/>, <p/V/ r*/er/ , «»»* gemmce cb viliores Junt , qubd
e(t, i <kte f^ tupojfis eas e fordibusfuis eruere y noli Joli citus ejje de imflicato-
wity tyfarum.

am: 3. Non ergo tibi rmufete, vel impatientice veniat libido iflflatim minus

Ailequi valucris,qua Commentatione hcic ta?iguntur> rejiciens forte culpam

tne, credens tranfiationem non bene peraffam, quce ctrte curioftjfime ptn-

taycafiigata, longique planior eft> (5 methodo illujlrior^ quam ipfum Ger-

dnicum Aittographum , quod fljlo non cohcertnte , fed rudiprorjus^ tumul-

tario, vel fubitario exaratum efl.

I 4. Sique tibi cura & Jedulitas, quam Jumpf in transfundenda hacj^e-

tioneipltne perjpecla eJfet,non dubito>quin temere pronunciaturus , jam

h meam efle, quam ejus,fub cujus nomine vtnditatur : nam multo cttius

ahiffem taltmLibelhm de novb ccmpofuiffe, quam ex tam nodofls lubric/f-

techartis refolvife. ld tamen tituli minime mtln dari volo,fed hoc tantum

[tiifcarey^uthori vidtndum effe,ut libros fcribat,?/0« exfcribat, imi-

m licct, £? aliquid mutuari,non furari.

5- Nee ego, duabus Jignatis tabulis ^talia inprcefens propofitum adferre
'fjem^qua ntmim non valde mira viderentur\ at Jdcere prohibeor ,propter

Pp 3. wte-

C VERBUM NECESSARIUM ] C

interionm Deum meumy ne confcientice fores nimium feriat . Salvatoriin.
Jlri chirographum ejl: Nolitejudicare , (3 non judicabimini> Nolitem-
demnare, (3 non condemnabimini . Fcelix & verl cautus ejl , qui hoc j
promijfum ad fupremum Domini tribunal potejl deferre 3 utique conventOa-
£la non refcindet ceterna veritas.

6. Infuper } qui alterius intentionem carpitifuamfrpe purgare quaitfi
(3 qui ex alterius mercibus pigmenta prodit,videtur occultu mdicare i''
proprias iis carere,prcecipuefifint gtneris ejufdem : emptores ergo [oli e
judices,non venditores.

y. Ex his prcemijfis >non erit alicui admodiim difficile, formare confeqm- J
tiam y quam premo. Veruntamen accinge te> age fpeculando , dumad'
etatem, legendo & perlujlrando, mentem pavtris , judicare meliiis poteris
Philofophorum Mundum, planius 6 plemhs, vidtris venalem. V

COMM. DE PHARM. CATHOLICO. 7

Caput primum.

Ve menjiruo univerfali omnium metallo'rum y £5^
mineralium.

Ic, capite hoc,aequos cupidofque Amatores, fumma
in verirate, iincero corde inftruam atque informa
bp, i d que verbis fimplicibus , quae int ell ig enda funt
a d littram $ ideo attende at verba mea , totiefque
lcionem reitera , ufque dum fundamentalem intelligentiam,
|>erum hujus libelli intelle&um fueris afTecutus.

i. Proindefcias, duas folutioncs apud philcfophos inveniri^
■tma $/?,quando redigirur materia per materiam primamin ma-
tiam primam, videlicet in prima iua originalia principia, tan-
qim in ficcam quandam aquam,qux non foliim Mercurius,fed
jjulphur dicitur. Sc lutio ficca per Xlagica fit elementa igne
a;rto s Alia mttm aftrale per femen , quod iiccus eft liquor , qui
tx inftar fluit atque liquefcit^apud hanc iblutionem deprehcn-
itaus plerumque feparationem , quia menftruum fumit iitifo-
hmodo nobiliflimam animam, e Sulphure metallico jam prius
a s pto , idque cum remanentia aliquarum fsecum.
\. Et quemadmodum hoc mcnftruum fe habet ad Sulphur,
fi eodem modo fe gerit ad Sulphuris magnetem, nempe Salem,
nn haecde fangvine & ftatu ejus provenerunt, ideo metallicus
i) ignis operaturduntaxatinfui iimile , remanec tanquam fol-
Vis infeparabiliter cum fuo foluto : Qualiter vero, & quibufcum
bamba: fublimcs redudtiones folutionefque confianc , ex ie-
:nti dodlrina mea colliges, nimirum per Magica elementa,

Caput fecundum.
De elementis in c-enere.

QUatuorelementa funt prima fundamenta omnium cor-
poralium: nam ex his elementata omnia provenerunt,5c

tan-

. V<9?V V,\V§ ->\*V > \\ »

S COMMENTATIO

tanquam cx matre,in hunc mundum edita ac formata funt j&
quando corrumpuntur elementata , refolvunt fe eadem rurfuin
clementa , vifibilium vcro horum elementorum nullum eft p< fc
exiftens , neque purum , fed fecundum magis Sc minus perrix-
tum , funtque ea in fe invicem tranfmutabilia:Namque fit e b»
ra aqua , & iterum terra s ex aqua evaporata aer, exque conccn.
focione aeris repet-ito aqua-, exaere incenfo ignis , ignis hic peip»
tindlionem fit aqua-, •& ha:c aqua per-intenfius frigus terra,
que calorem lapis, aut fulphur: Hoc totum-per-agitur eleme
rum contrariantibus , concordantibiifque qualiratibus , exqi
ratibus repugnantibus antipathia , feu pugna oritu.r , ex corpio,
rantibus autem, tanquam per fympathiam, fubfidium fequituat:
que vi£t:oria,id eft, deftru&io, quae eft caulTa novar generaci
Hinc convincitur,remanetqueirrefragabilis eradice veritas,
omne hic inferius de elementis fit ortum > fimiliter unum
liud fit transmutabile, & quod unumquodqueelementatum
proprias iuascontrarias , & concordantes qualitates deftru
atque ita,fub alia forma,denuo in fua elementa refolvatur,
deftructio nihilaliud eft , quam veteris formx abolirio , & q
tatum, in formam novam 6c elTentiam meliorem, elevatio.

2. Quemadmodum nunc omne fublunare, a groflis vifibil
que elementis, originem fuamhabet, fic quoque ducunt ele
ta fua ordia,a fuis fuperioribus : nam ut in Archetypo Mund
nia funt in omnibus , fic in corporeo hoc Mundo omnia repe
tur inomnifas, modis tamen diverfis, pro natura fufcipienti
Et funt hoc modo elementa,non tantum in corporibus o
ftibus, aft & in Angelis &c. in inferiori mundo funt rudes
mx & elementa materialia , fuperius vero funt, de propria
tute & natura, excellentioris cujufdam ccelicarque elTenti
inde elementa noftra materialia rudia fuam trahunt origin
Qiiia ignis fuum habet principium exSole,Marte,eorumqu
miciliis,aer a Jove & Venere,aqua a Saturno& Mercurio/.
nunc autem fuam fumit originem aLuna, & his omnibus

DE PHARM. CATHOL. P

lleftium influentiarum Tcrra eft receptaculum , & rurfus , om-
im mineralium ac vegetabilium Genitrix &c ope elemento-
ty na. Etharc funt, dico, in fuperioribus ideas producendorum,in
p elligentiis diftribufae poteftates, in ccelis virtutes , in inferio-
K: .us crafliores formse, hinc \iattria noftra generata eft, & con-
ft- riantibus, convenientibiifque qualitatibus prasdita, inde fequi-
C F corruptio mineralium,vegetabilium,juxta ac animalium , di-

urque in his corruptio mors.
emt j, Secundum quod vero in elementato qualitates accordant,
ki ,prout funt fixas, vel volatiles, id eft,difficiles aut faciles ad fol-
o: bdum ,(ecundum hoc quoque compofitum evadit, fixum fivc
[ui: iatile.Aurum&argentumfunt utraque corpora fixa,fpecialiter
rw ram,in quo elementorum qualitates tali harmonia confpirant,
tis icordantque , ut prxeminentiam , dominiumve obtineat
m ila. Si jam aurum corrumpendum fit, tunc debet unum elc-
;tiii rntum neceftario dominium , regimenque adverfus inimi-
k n fuum tencre,eum opprimerc, feu fubjugare,totaliterqne fu-
ur r illum triumphare s hoc fit auxilio qualitatum confentien-
&i m,per fuifimile&c quando fcilicet elementum unum folari in
o ipore nutritur, incitatur, fuccenditur , & commovetur, ita
i linc necefiarid,propter fufceptum afui fimili fubfidium, in op-
eSc litum pugnare, & triumpharc habeat. Videmus quod mul-
i: a ignis aquam veiut inimicum fuum fuperet , inque aerem
repi ;at: multum econtra aqua» fupprimit , ignemque extingvitj
id quoque cum Solis Sulphur abundantercibatur, perque Sul-
usi JT fuccenditur, tunc ligaturadebilitatur,debetque fpiritus co-
liis ans , nempe aqua Mercurialis, prae multitudine ignis exaref-
pn; ?> inque aliud elementum,quod tamen qualitate pari fecum
% lfpiret, commigrarCjpropterquod igitur protinus idem apro-
f nofuo elemento fufcipitur,& in recipientis naturam tranfmu-

lr.
ioj .. Hxc eff. fcparatio,anima dilatata eft , feque a vinculis fuis
y i neravit , & jam acrius in proprium fuum corpus faevit , & nifi
; I Q q nunc

io COMMENTATIO

nunc quantocyus corpori fuccurras , tunc anima terreftre oc
corpus quoque deferet , feque fimiliter in aliud elementum e*
fblvet, nempe in aerem j quandoquidem cum fua prima quali te
caloris , cum alia qualitate aeris, quae equidem calida eft, cor c.
niatj Sic impedit , deftruit, progignitque continuo elementm
unum aliud , hoc fit fine intermiflionis viciflitudine , etiarin
montibus,alias melioratio nulla fequi poflet. His jam fupee-
debo hac vice longius de elementis in genere tractare, mequeid
ignea elementa Magica convertam,quod, cum triplex fit, vcltm
cis generis, in fequentibus funditus declarabo.

Caput tertium.

De elementis Atagicis,

ideft,

De triplici igne Sapientum Antiquorum.

i. \lEc pofTunt Philofophi, nec Chymici,in omnem xti
JLNI tatem, veram utpote, rectam, & irreducibilem foli
nem conficere, fine trihm his myfticis ignibus , quorum !Pr(
metallum in fluxum adigere debet ; Alter verb fympathiam^
bet cum ignc metallico, & quamvis hic itidem drflex, five HU
fit; volo nihilominus ego illum pro Jimplici fumere, nihilquel
rabo, quod in qualitatibus contrariam habeant naturam, fed
tantummodo attendam, quod unum in propofito meo praef
effectum. Hic )amfecimdus ignis Sulphur metallicum accci
clcmentiimque ignis in metallico corpore augmentat s Ten
ignis eft frigidus metallicus lgnis, Mercurioferefimilis.>narn ft
tallum tanquam fpirituspervadit, proairat fympathicum igrf»ti(
in toto penetrarc , animamque omnibus locis incendere ptu
cft,metallura efficir porofum, recludit occluditque, principin.
eft &finis,prima &noviflima clavis, iniumma fundamentuncit

opi

DE PHARM. CATHOL. 11

< ceris totius : nam eft quoque vehiculum ignis fympathici, & ab
it'j;ic deftruitur atque corrumpitur, hoc provenit ex antipathia &
:.. f-npachia.

)C;i2. Quia ignis ardens eft frigido illi metallico igniin linea col-

Er lerali cogriatus, & eft ignis duplex , uti fuperius dixi , habetque

LcmSulphure &Mercurio,five ipfomet ferpente, quandam cog-

:.^tionem,vocaturaPhilofbphis Sulphur& nitrum, perque idip-

lectfn philofophi femper duplicem fympathicum ignem intellexe-

ic mt, ciim dnas qualitates repugnantes fecum vehatj nam frigi-

jts eft & calidusihumidus 8c ficcus, quocirca ergo idem merito

pveroMenftruoUniverfali,pro ipfamet materia prima haben-

i s e(t •, quia in hoc ipfb ficco liquorculo ( ex quo Mercurius con-

fPhilofophicus) metalla lubenter faciliterque liquefcunt, ab£

ce hoc quod centrum tantillum ne kedatur.

[3. Solutionem radicalem eatenus conftitutam efie oportet,

iatenus nullo prorfus medio , in priorem faciem, formamque fic

iducibilis , & prseterhoc debct tunc quoque metallicam natu-

|n Sc proprietatem retinere 5 Hoc prsecipuum eft, quod exper-

ri.fum, pun£tum,poiTemque, in tempore brevi valde,ad ocu-

fol m demonftrare : quoniam per meam deftruclionem mox inve-

tnus procuramiifque Sulphur, poftea Salem, Mercurius, qui ho-

112] m amborum vinculum fuit , eft etiam ad manus, metallica pro-

)k ietas eft in omnibus : nam Sulphur Aurificat,Sal atque Mercu-

cj3 is ambo colorant &c.

fc 4. Si nunc hos utrofque ultimos ignes , per quos deftrucTio

m :c fieri debet , recle dignofcis, animamque in igne amburi non

:ct rmittis, &in aerem refolvi,tuncintentum tuum obtinuifti,at

I( :de mihi , hic nuccm tibi duram confringendam invenies , ita-

e prsevide tibi, & non rctrovide. Et quemadmodum permul-

>licationem ignis fympathici fuccendifti metallorum ignem ,

iftru£tionemque,vel feparationcm perfecifti, haud aliter debes

oquc per aliud elementum animam efficerc corporalem , &

sepedire , ne ea in aerem abeat •, ad hoc vero elementum eft ribi

Q^q 2 eli-

12 COMMENTATIO.

eligendum tale,quod aeri totaliter , vel in maximis contran
iit, id quod terra praeftat, quae non nifi per medium aquas ime.
ra commutari poteft , nam ab extremo ad extremum non d;ur
progrefius, nifi per medium, hoc medium eft aer.

f . Intcllexifti antea, quod Mercurius, tanquam vinculum, r'u •
mo refolutus fit in aliud elementum , hinc refidua folummdo '„
habes duo elcmenta, nempe ignem Sc terram, fi vis haec con r- .
vare, tunc augmenta Solarcm terram, id eft , folare corpus M,
hoc abfcondit fcignis ab illo ardenti fympathico , quod ex c(
figno potes cognofcere , quod fignum dum confpicis , tunc m
ma fedulitatc debcs,incenfam animam cum fuo corpore, ex i;
liberare, alias rctines mortuum duntaxat corpus, fpectabiie ad
fum, ut Ele&rum: Promptitudo & dexteritas, quae hic requiri
impoflibilis eft defcriptu , tali & non alio modo eft anima q
per metallico-magneticum corpus falvanda,- Magnes animae
eft , in hujus caffibus prxcipua illa duo elementa capiuntur
ambo hsec habent tertium quoqueapud fe & in fe,fed modo
gularij EtubimetallicumSulphur extrahitur, prout docui ,
dem quoque fimul nobiliflimus ejus Mercuriuscoextrahitur,
unum femperalrcrius fitmagnes , & non libentcrab invicem
cedant.

6. Mercurius & Sulphur funt fibi valde prope cognata , ho
gnificaverunt nobis fapientes, per characterem Mercurii&
phuris , qux duo fub le cruccm in fuis infignibus geftant, ad
notandum per hoc, efle cognata , & terrenae cruci ullatenus ll
le efle fubjccla, fcd tanquam fpiritus volitare gaudcre. Sulplt
elementum cft igneum , & idcirco id chara&ere ignis infignit
eft,namipfueftmerusignis,inque toto combuftibile,&quidq
ardet , cft Sulphur , debetque pro tali recognofci. Mercurius
item merus ignis & calor , qui corpus ejus fimilitcrin contii
fluxu confervaty ignis vero fuuseft mineralis metallicusign*;
quiardet, nec ardendoaliquandoabfumitur , &duntaxata pK J
lofophis incendi potcft,pcr concubitum, Venerifque amorem it

; '

12
I

DE PHARM. CATHOL. 13

' i potthxc aptus eft ad frigidum Sarurnum calefaciendum s
1 jm hic coagulationem fuam ab ifto habet exfpcctandam , ut
°1^iilofophi dicunt, Coagulationem Mercurii in Satnrno re-

m 7. SapientesferaperperSulphuranimam, perque Mercurium
C[: iritum intellexere , & ut hsec duo difficulter ab invicem fcparari
w fTunr,fic quoque fpiritus & anima, citra detrimentum,fejungi
tv queunt. PerSulphur ignis, perque Mercurium aer depingitur,
nr jic fit ideo , quia utraque cum igne & aere ccnveniunt s nam
Igare Sulphur eft calidum & ficcum , eftque ratione harum
lalitatum igni comparandum. Mercurius humidus eft & cali-
js, in hoc convenit cum aere,& licet Mercurius omnium pon-
lohflimum fit aftrum , equidem idem adhuc vult cfte leviffi-
us quoque , & igni ardenti fubterfugere , fuper fe fcandere , fe-
c in aliud elementum re fol vere,videlicet in aercm,ade6que ju-
cum ipfo comparatur. Ut cnim Sulphur pcr ignem intelli-
tur , fic optime per Nitrum aer interprctari debet , & vice I
rfa , quandoquidem in Mercurio duo elemenra , ut ignis & |
r, potiffimum & oculariter orlendantur, & praterea ambo
trinfecus frigida fint , intrinfcciis vero ignea & calida. In
c nunc ftat apex totius operis , ut fciamus hsec dextre di-
ngvere , & figuratum ( ftr literam } loco literae clige-

8. Hic tam exprefse, funditufque de igne philofophico fum
:utus , quam mihi etiam poffibile fuit , dicoque tibi hic ite-
My pofteaquam cum igne Sulphur , cum Mercurio ignis,
mqueaereMercurius, hxc vero cumNitro conveniant, fuif-
e qualitatibus elcmentariis mirabili harmonia confpirent,tunc
oque fas & sequum eft , ut iftorum chara&eres fibi invi-
m fint fimiles , precipue cum hxc in terra nafcantur & for-
mtur : hinc Nitrum & Sulphur fingulanter amant metal-
illifque in linea collaterali cognata iunt. Videraus qualiter

Qq 3 k Tpiri-

;;i

^ COMMENTATIO

fpiritus Nitri & Sulphuris metalla invadat,inque vitriolum eac
digcre poflit; hoc hercle fummoperc etiam admirandum cft, runi--
nationeque digniflimum: hoctamen intentum meum non eft
illud,ut difcas differentia uti,interignem, Sulphur,Mercuri
&: aerem , quemadmodum fimiliter inter falfum nitrum, fpiriu
que tartari , &ejus clarificatum confortatiimque falem.

<>. Nam licet Tartarus fit quidem de Regno Vegctabili , ai

mcn Archaeus naturse hoc vegetabile (ingulari quddam c

mineralibus cognatione conjunxit , eique miram propri

tem communicavit, adco ut hoc vegetabile nil nitro cedat,

ccpto , quod, ficut nitrum,ratione circuliSc caloris , Soli e

quiparandum ac deditum , ita Tartarus , ratione quadrati I

cubijterrae fit comparandusjnam poflidet praeter hxc ficcam qu ifri

dam terreamque proprietatem , & dicitur vegctabile arvu ae

habetquc cum Sale metallorum fingularem fympathiam , proii jai

habent fe falia ifta magnetice ad in vicem, quia femen metallor »»n

in hac vegetabili terra fuftentatur , & adverfus hoftes fuos p iz

pugnatur:feminum cundlorum inimicus eft combuftivus igr ant

tartarique adverfarius eft communc fal Armoniacum. uv

i o. Tartarus mctalla meliorat , reddit ipfa malleabilia , itafac

accordat cum Sale metallico, qui per tartarum mulciplicatur :

abundantia falis metallorum eft malleabilitas,& fi nunc per

tarum metallum efficitur malleabilius , tunc imo verum eflc

bet, quod Sal fuum fueritaugmentatum.Ope tartari abeunt

talla in vivum Mercurium , hoc venit inde , quia , dum in qi

titatc Sal crefcit , incipit dominari terra, difrumpitque vincul

namquando terra increfcit , cogitur fe fpiritus { qui cjl fpirit

tenfuSinonextenfui) nimium dilatarc , ficque caufat feparation

contrahitque fe vifibiliter vivum in Mercurium,cum terra tri

phaverit , & illi, per quodanimaantehac terreum corpus dir

rat , pofthac rcgimcn praEripuerit.

i t . Ut habet fc ad aerem terra , fic quoque fe tcnet ad fjlri
tum Sal s & iterum , ut intcr ignem & terram medium cft 'M

buc

DE PHARM. CATHOL. tj

d fecus inter corpus & animam medium eft Ruah fapientum >
ille nexus conjungcndi animam cum corpore, hocque, de
loquor, medium , duplici cuidam igneoviro comparandum
: inmagno Opere philofophico eft dupkx , & decaetero , prx
;;jj)i:enta fua vivacitate ignea, hermaphroditus , cum vita in igne
cofiftat , qui a nemine, nifi folum ex fe ipfo, vivit feque movet

eEii. Ut autem ad rem,meamque metamaccedam, fcias , quod

neralis metallicufque ignis , in & pro fe ipfo , materia prima

, qu ae repcriturin minera Saturni , tanquam in fuo receptacu-

i fivedomo Univerlali, ex hac fua univerfali domo, debet fub-

e ille difcedere, prae anguftia ignei volantis draconis, qui domi-

um frigidi Saturni taliter inccndit , ut in eo mori fuumque

jalare fpiritum cogatur s Si nunc poflis recipiente animatum

ic fpiritum capere , tunc aflero , tali modo habes Vniverfak

firuum^ arcanum aftralem ignem , qui effigiem ficcx fimulac

nidx cujufdam metallicae aquse prasfefert , & prasterea in pon~

e ante omnia gravis levifque eft , Hic inquam iterum , in

Iimaveritate, U niverfaUf cu Philofophorumeft minJlruum>cpio&

,it lulla cum re permifceri finit, nifi quae de fua natura & fangvi-

or: srofluxit s Hic eft refrus feparator , verufquc Chymicus , qui

pfl ando feparat metallicorum fulphurum impuritates &c. di&us,

eft prio fuonomine, fpiritus vitae ,- mortificat atque vivificat,

i! tallorum omnium eft glorificata refurreftio , de facie duplici

in( ^rcuriali aquae haud abfimilis, qui alias quoque fpiritus acidus,

nfl \Uxque corrofivum nuncupatur.

/rii (3. Perhunc fpiritum folum,&nullum omninoalium, anima
tn gis in oleum eft reducibilis; & quemadmodum Sal metallicus
ii ftantiae & indurationis metallorum eft caufla , fic quoque eft
sl di&usfpiritus, calidae congelatseaquae,occafio vcrx&z radica-
blutionis Sulphuris ac Salis , praeterea & exoptatum medium
i\ jungendi animam cum fuo corpore 5 Spiritus vero hermapbro-
cl cus portat animam in ventre fuo , defertque eam in clarifi-
i catum

itf COMMENTATIO

catum corpus , nempe in purificatum metallarem Salem , hic
cum Sulphure fuo referatur , inque fubrubicundum oleum rol-
vitur,exinde caput corvi oritur, eftque fignumprimum , &c<n-
muniter aliquid miri fequi folet , quandofol & luna obfcuran
tunc Magnipotens nafcitur > qui manibus fuis fpirituale ac
danum regnum gerjt &c.

14. Signum hoc nunciat conceptionem , aftralifque fem
conjun£tionem,poftmodum ver6Sal,in operatione fua,apprer
dit folvensj^ femenque fiveSulphur ^ redjgendo.ea,.in jCui. m
ram, id eft , in ficco-folidum_corpus x .quod_poftea,.per cor
nientem Vulcani adminiftrationem, in albijfimam,8c tandem rvi
Jixam medicinam exaltari poteft. Oportet autem fpecialiter
tendere ad ignis regimen , is debet conftanter in fuo permar
gradu , & nunquam ceflare : deficiente enim calore natur
mortem fequi neceftiim cft , fuboririque abortum , qui plane
cundumnaturam fuam operatur&c. Et quemadmodum ignis
bet obfervari, fic eodem modo debet figilluHermetis probe
impreiTura,& firmiter accommodatum, ut folvens apud folu
fuum harrere , feque cum illo figere poflit ,• nam folvens no
ne caufla dicituraqua permanens,idco fcilicet , ut cum fu
luto permaneat , inque unum Eveftrumcum illo evadat :
modonunc obfecro hoc dilucidius defcribere poftem, quam
ha&enus narrata , externaque effetta , & qualitates ? &c Q
quis has 'ambas^ nempe ficcam & humidam,/o/^//(?«f/,per mater
primam in materiam primam,adipifci.defiderat, idem articu^l
attendcre debet adqualitates elementorum, uti latiiis anteaj"
periiifque dixi,&prae cseteris oculum mentemque haberc 1
lantem,adfympathicum frigidiimque metallicum ignem.

1 f. Jam vcra per me horum {ympathico-magicorum elemeta
rum notitia adepta , audatter potes obire Orbem, fodinas onj
undique cxaminare & vifitare, non tamen debes animum
te cuum clcvare, fed cx doctrina mea, pcnesTerram perpet
omni humilitate pcrmanerc, nam omnium mineralium, vectta

bil m

DE PHARM. CATHOL. i;

iumqucTerra eft progenitrix, & praeterea omnis rei conferva-
x, fimiliterque multorum animalium fuftentarrix.
f i6. Hic ccnvenit mihi iterato refricare memoriam, philofo-
os nempe femper, facto fermone de Ttrra, per eam nihil a)iud,
,am corpus s perque corpus Salem tantum intellexifle s Qui
:nc fenfum bene apprehendit, feque juxta informationem me-
texercet , reperit in illo omnia in omnibus , fimiliter omnia
*»$,& unum in omnibus, id eft, invenic materiam primam,pro-
nam&remotam, in una materia latitantem. *
\ 17. Philcfophi ajunt. V.ifita interiora Terra, refitifcando , invenies
4tum Lapidcm, veram me.dicinam . Haec eft Terra illa ^Adamica ,
\ic habe continuo tibi ob oculos, in ed invenis fapientiam:Nam
e cognofces , quo pa&o, & qualiter, metalla in demeaculis d-
,.•1: ac formentur , nempe in officinis & fodinis terra s videbis
eterea & experieris, qucmodo periturum, a non perituro &
nfuro, fit diftingvendum ac feparandum j Et tibi dico in co-
iidem,quod hocipfo mundi gloriam expugnafti, tibique ipfum
jugum reddiderisj hoc vero efle nequit,nificlarificesTm^OT,
jft,ut retuli , ejus Salem 5 nam philofophi per Terram intelli-
it Salem, Salque metallorum Lapis eft Philofophorum , quan-
.m ego jam non velim iftud fic intelle&um.

m
rti

Caput quartum.

De metallorum deflructione^ in tliflprmch
pia reduBione.

"^ Itra corruptionem nulla refurrettio , nec glorificatio, fi-
^j ve multiplicatio eft fperanda s nam corruptio fupremus
gradus , primumque novae generationis nec non multi-
f ationis exordium : idcirco hic, tanquam de prarcipuo

Rr punfto

18 COMMENTATIO

punfro tractabimus, nempe de deftru&ione, inque materiam ri.
mam redu&ione. Hasc vero deftructio & corruptio aliter ;pn
non poteft, quam duntaxat cum hac re, ex qua maceria venit
nata eft,inque quam ipfa iterum redibit; Et, qualibet in re
tus fui ac quoque interitus eft caufla , hanc ultimam ratior
oportet Chymicos praz caeteris ponderare j propterea fi fci
tuum in metallis multiplicare intendis,aut alias XJniverfalem jjp
parare medicinam^ fcias, hoc femen quoque de metallo , quod-ip
tiplicare, feu ferere vis, extrahi debere , ope aftralis Univeri
feminis, quod eft fpiritus Mercurialis , animaque Sulphurea
quo ante, &poft longius adhuc fum adurus: inprxfentiarum
ro loquar, nihilque amplius pras manibus capiam, nifi folum i*
teriam metallicam, & cum matcria hxc fit duplex, idcirco fi
quentem a me fufcipe doctrinam.

2. Philofophos fcilicet duo tantum habere metalla, ex q
Opus magnum & Univcrfale confecere, quorum unum meta
ommum primum > aliud vero ultimum dicitur ; Metallum/r/|
eft illud, in quo incipit natura metallica,vocaturque materi
ma: nam haec, in forma& proprietate metallica, a cceleftib
fluentiis, propagans metallare femen primiter obtinuitj Sccu
autem ultimumque metallum eft illud , in quo definit operar
tura, & ranquam liftere cogitur , non potens ulteriorem ha
progrefium. Ubi nunc natura ceflat atque quiefcit , ibi ar
mo incipit, efficitque de natura fuam famulam : nam hx
obfecundare& fuccurrere debet,quando nempe ars iibi nat
medium fuppeditat. Feriatur natura fuperfedetque laborau
auro, iftud metallorum omnium eft finis , altius feulongius
tallum nullum per fc natura poteft evehere •, quia hoc,ex t
fuis principiis,in puram conftantem coagulationem & fixatio
abiit, hinc deftructu eftdifficile.

3. Jam eftante omnia unice notandum, &ame fepius
morandum 3 quod res quxvis corruptionis fux cauflam in
cumgerat, &quodres quadibet per iilud, unde venit, &; in

DE PHARM. CATHOL. ip

j<:ntidem refolvetur , corrumpi debeat. Scimus, quod omnia
fjtalla, de Mercurio Sulphure & Sale, fint prognata,- volumus
oque in materia ultima incipere, eamque vice primae noftre
bere,hinc oportet nos eandem materiam,per fua triaprincipia,
lelicet Mercurium Salem & Sulphur, denuo in tria fua primor-
i reducere. Dicit Bafilius, ex vitriolo & antimoniocuncla crefc
•e & progenerafcere metalla. Vitriolum eft fulphur, Antimo-
im mercurius -, modo veram habes inforraationem : quoniam
n tantum Vitriolum metallorum eft fulphur , fed & eorum fal*
Antimonio mercurius intelligitur.
ff Etut verifkem feu probem , rem quamlibet cauffam cor-
btionis fua* apud fe gerere, fcito, quod, dum mercurium metal-
um perfui fimile fortificas,inde feparatio in metallico fulphu-
i&fale debeat fequi> Et iterum , dum metallare fulphur aug-
:ntas,acuis & incendis, quod tum fimiliter diflipatio acdiflb-
io in tribus principiis fiat s &quemadmodum cum his duobus
:tur, ita & cum fale contingit. Separationum optima eft hzc,
tto ando ad fummum fulphur extrahitur, per incenfionem Magici
M us,qui fympathiam habet cum metallo; haecdivifio & fegre-
i«i io parvo poteft fieri tempore, igne apertoy oportet vero uni-
ieu attendere,ne metailorum fulphur prse incenfione fua combu-
ilt ur,- debet idcirco cuftos adefle,qui hocimpedit , hunc cufto-
iii n tibi nominavi, nihilumque omnino dubito, quin fatis nove-
b prsecipue fi reminifcaris, quomodo natura metalla maturet,
nii tt &perficiat, hoc in Terra per fpiritum fit Terra t qui Terrce eft
w ta,per quem iffa omnia gignit.

f ■■'. Si jam hxc omnia exa&e obfervaveris , quod fimile a fui
31 lcatur fimili,& quod fimile rurfum,per fui fimile, retroagi de-
ati it in fui fimile, tunc crrare non potes, nifi forte contrarius ti-
>:flet Deus,fine cujus exprefta voluntate, nemo ad optatum ef-
iii :um poteft pervenire : nam Dei Omnipotentis eft dare illu-
ni liationem,&cui vera divina lux non eft dux, neque praducet,
l nil boni habet exfpeftandum •, Et pofito, illum etiam quafi

Rr 2 ad

2 o COMMENTATIO

ad rem pervenifie , eamque invenifie , nihilominus errabit , i.
fumma ld, quod quserit, infcius contemnet, pedibufque conuN
cabit , & loco illius, falfum proceflum, feu particulare quoddi-.i.
in medium proferet, etiam priufquam illud ex dimidia parte ;.
melelaboratum , iteruminancm, nulliufque valoris, proceflumd
manus fumpturus. m^

6. In me ipfo reperi , quod , tametfi hanc deftructionem ac e- l
dudlionem dudum fciviflem , fimiliterque medium conjungeni,
nimirum aquam illam permanentem cognoviflem , equidem m il
ruminde profettus habuerim , cum Creator coeli & terrseihd
mihi adhuc non faveret,fed potius unum atque aliud infortunim
adjungeret , ita ut vitrum difruptum , parumque refiduumf
rit , quod tamen tingendi poflibilitatem quandam habuit ,
hujusparsunadecem Saturni in Lunampuram convcrtebat s
quamvis diverfis poftea vicibus penes me conftituiflem , et^ai
praparatoria neceflaria ad manum fumpfiflem, ad hanc conj
ttionem denuo repetendam , equidem tot femper intervener
impedimenta,ut difHcile fit defcribere, imo & propria mihi
luntas mea defuit; haec divina eft providentia, quse rebus o
bus certum tempus modumque ftatuit.

7. Legimus qualiter Moyfes proptcr peccatum, quadrag
in dcferto annos,cum populolfraelitico fuerit divagatus,&
ram promiflam e ionginquo quidem viderit, ingreffus vero e
non fuerit, fed tandem extin&us fit. Eodem modoteftaturR
nanus,oV^ puteo emeroens , quod annos duodeviginti Magn
opus fciverit, nec tamen illud unquam inceperit, non quod
eo dubitaret,at quod non eflet voluntas Altiflimi: nec eft mirfli
hoc, cumDeus fummus illud foli, cui,& quando vultlargitur,:pe
eft vokntisy aut currentis, fed folius mtferentis Dei.

8. Crede mihi, cordate & Jincere Artis amator y hanc medicin:
quia ab experientia loquor,quod, licet lux hxc modo tam c
luceat Orbi, tamena paucis agnofcatur,nam rotus ftat in calig
Mundus, hominefque in tenebris ambulant, Terram> quam p

DE PHARM. CATHOL. 21

' bs calcant, non agnofcentes,- inveftigant Spiritum mundi vago
ftfora fe aere,cum ramen ipfum in proximo quafi ante pedesfuos
,fct>eant,quid qua:s6 prodeft alicui lux,feu perfpicillum , fi con-
f:t!naciter nolitvidere? Magnus ille error provenit inde, quod
fcjtteria noftra confpettu nimis fit vilis , hinc a multis gravicer
cntemnitur s Et quemadmodum leprofi procul a fanis collocan-
Qi-itr, fic etiam materia noftra longe a medicina feponitur, & tan-
;:cam nihili penditur. His defino, de duabus folutionibus Magi-
;:.rj#*elementis, ulcerius difcurrere, de trium principiorum natu-
ifin genere tra&aturus.

Caput quintum.

'h natura & proprietate primi principii, Jidercurii*

MErcurius metallorum communiseft calidascomplexionis,
fua propria qualitaseft humiditas & calor , hinc concor-
ntiam obrinet cum aere, philofophique fub elemento aeris ip-
aMercurium intelligunt^prse magna fua affinitate , quam cum
e tenet. Eft de natura fugitivus,fpiricualis& corporalis, in-
r nitri, cui fpecialirer, tanquam ignis , feu fpiritus, praz aliis ad-
his eft : Habet mercurius multum fulphuris , nihilque falis,
fpropriatus eft in fpecie pulmoni,propter elementum aeris,quo
Imo minime carere poteft. Mercurius velut fpiritus pervadit,
netratque ambo alia principia, nempe Sal&c Sulphur»fupp\c corpus
animamy qux ambo, per naturalcm calorem,conjurigitconftan-
que vincit.

PhilofophivocitantMercuriu medium conjungendi animam
Ticorporej geftat enim animam in ventre fuo,corpufquefolvit,
animain eo habitare & dele&ari poflit. Prasterhancpenetrabi-
item aliafque proprietates,eftnaturae fblutivxpropterhumidi-
emradicalem.uniceque in infirmitatibus,qua? ex vifcofo tarta-
fuam trahunt originem, ufurpandus,- Etquamvisquidem Mer-
iusnullam videatur haberecongruentiam cum tartaro , nihilo-
nus hxc intercedit,obinnatum occultumque ignem, &nomi-

Rr 3 natim,

2 2 COMMENTATIO

natim, cum fuam proprietatem tartarus, per calidam merciii
humiditatem,elargiatur, mercurioque ipfam accedere permit
hoc pafto a mercurio tartarus folvitur & edpcitur , fpecial;|
quando aliquid fui proprium, aut alias metallicus quidam fal
curio adjungitur s ^dercurius vero antea praeparatus eft , & n\
vulgaris, fed metallorum \iercurius.

3 . Adhaec autem unice advertendum eft , quod , prout qu i- [)
vis in particulari metalium,aliquam peculiarem in fe habet W
cultatem,fecundum id quoque ipfius metallimercurius , illamjii
cultatem fpecificam penes fe retineat: Quo fic obiter di&o,ifc
vice defiftam, cum hic mercurius,de quo nunc ago, non fit&i
curius Philofophorum, fed metallorum , qui in Opere majori
rum admodum & parc£ prodeft; quod fi vero ad hoc etiam
culiariter praeparetur, dextre ftrenueque fuum tunc obit mui

Caput fextum.

De natura alterim principii,Sulphuris,ingener

i. Q Ulphura metallorum funt omnia volatilia, ignea & coni
v3 mabilia, nifi illis arte fuccurfum fit. Sulphura quadibet f
natura falubri , portantia fecum puram quandam oleofitat
Poft prxparationem fuam facile in calore colliquefcunt,pra* ig
fua proprietate, penetrantia inftar fpiritus five mercurii. Pro
vent fudorcm, uniuntque fc cum fulphure naturse Archa*o,
dent fui fimili , exiccant , purgant , fanantque omnibus mo
porrigentia rei cuique nutrimentum ac incrementum. Nulla
tione poteft fpiritus vitalis feu mercurius, qui utplurimum
pc corda fe fubftentat, hoc fulphure carcre, quia calor natu
per hoc fulphur fovetur & enutritur-, Et quemadmodum h
materialis per applicationem lignorum fortificatur , fuftent;ui
&invalefcit,haud fecus fit item cum noftro intrinfeco igne.

2. Sulphura metallica refiftunt corruptioni, fpecialiter veo,
quando ipfa proprio fuo fale fortificantur, tunc enim expcdii*

DE PHARM. CATHOL. 23

^ftfc multd magnificentius , idque fecundum inftitutum naturas,
'%l facultatem rei, ex qua prsedictum fulphur extraftum eft.nam
^&iinia fequuntur naturam illius rci,ex qua funt extracla, & ifta
la 4«ura illis peculiariter adha*ret.

Caput feptimum,
"J De proprietate tertii principii, nempe Salis.

\k JCJ Al eft confervatio , conftantia & induratio omnium re-
h O rum , praefervat unice a corruptione ,propterea naturaom-
litlpus illum fixis elementatis , vel creatis conftantibus, in comi-
ija jn prote&oremque adjunxit j Eft principium igneum omnium
tiai fiftantifiimum, quod alia duo in fuo efle & ftatu confervare de-
:i r,eftquenatura terrea.

2. Sapientum terra fal eft,quod folum eft indeftrufribile, in-
mbuftibile & inexpugnabile * Propter virtutes fuas praspoten-
m I! &excellentes, philofophi veteres Salem divinae majeftati afli-
larunt, eidemque vim quandam divinam aflcripferunt , & Ele-
co! um ipfum dixere. Nifi Phyfiarcha Deus hoc principium,tan-
bct am tutelamjUtriufque debilisprincipii,fulphuris& mercurii,or-
k uafiet, creatura fua perire debuiflet, & quafi in nihilum redu-
jj I Eft ipfa radicalis veritas , ni Deus omnipotens creaflet falem,
h pis Philofophorum confici in asternum non poflet : nam con-
:o, vationcm, fixionemque omnis rei fal unicusfolum peragit,-in
i jgvine hominum , &in vefica, potiflimum deprehenditur.
fifl 3. Sal omnium metallorum eft malleabilitas , & praz inopia
lii isfunt ipfa immalleabilia , hoc verificat Saturnus, qui plurima
g iparte fal eft , utid calcinatio ejus teftatur. Sal metallorum
g .dicina eft prorfus fublimis : quidquid mercurius & fulphur in
% .dicina praeftant, id Sal meliorare aggreditur , aliaque pradre
aatur , hoc fit , quia facilius liquefcit , fe extendit , ac fic hu-
mum fulphur fpiritumque vitalem confervat, & adverfus om-
> morbos defendit.

Caput

24 .COMMENTATIO

. >. Caput O&avum.

JSfum Aicdicina Vniverfalis in feptem ajlris , id
in feptem metallis ^utrum r vero in auro^ mate
aue frimafit invenienda ?

i . /~\ Mnes philofophi, qui antehae & in hunc ufque diemt

V_>/ Medicina Univerfali , materiaque prima fcripferuntj

tantum opinionis funt difcrepantis repugnantifque,verum et

tam obfcuri , utin fermonceorum fundamentum nullum fil

venire:nam quandoque intendereMercuriumSaturnumque

garem , fubinde vero videntur nitrum , five folum vitriolui

gnificare : utuntur fibi quoque his , vel illis nominibus , cui

men longe aliud intelligant. Philofophi fuere perpauci, qui'

femper metaphorice , vel alias, involuta quadam via,rem im

runt & defcripferunt : quinimo amplius tra&ant de virtute

dicinali, vi & efficacia, quam aliquid de re ipfa , quomodc

mirura illam probe dignofcere , vel ubi eam invenire pofiimi

quomodo , habita notitia materise , fine qua nihil efficiend

breviffime&certiffime, procedere debeamus s hinc dicitur,

teriamenim celantes , folnrn effeUumpatefecerunt •, Ego hic autem

apertam , certamque demonftrationem daturus fum , quai

quam ante me fatta eft : nam dilucidiffime hic , non de vir

bus, atverius de materia ipfa,& qualiter illa ad medicinam

henda , verbis plebeiis , ftyloque fimplici afrurus fum , exn

ne , quod titulorum prxconiis omnes fere philofophici libri

teant, & non de virtutibus, caeterum de materia, huc ufque

dubitatum fit.

2. Itaque tibi,fub confcientia» tuae figillo, iterum comm W
qiiod toti mundo terrarumque univerfo Orbi, materia nofti $:;
comparanda,ncmpe quoad virtutes:nam eft omniumraineralui
metallicarumque rerum vis attraftiva , quia ^Amma, feu Sjfm

DE PHARM. CATHOL: 25

pndi eftmedicina,menftruumque univerfale, per quod medici-
u incipitur, & finitur s talem materiam feperimus in omnibus
u:tallis fufis , prarcipue vero in non fufis , quemadmodum ego
k:uliariter de unoquoque metallo fum dodturus. fyledicina uni-
■»' ; :'f. rfalis, quse cundtas metallicas juxta ac humanas infirmitates
rat, confiftit nedum in omnjbus metaliis conjun&im, verum
faminauro folo, ejiifque magnete. Putant aliqui, ipfam in ra-
c:i:e , omniiimque metallorum origine, folum cfle reperibilem s
un: andoquidem tradux, five propagativum femen, inibi occulta-
imi n fit j & femen hoc eft vera noltra materia prima, duplici mo-
mi armafus Saturnus, & revera dujtUx Mercurius, qui proprium
iqiK m fulphur fecum habet; ex hoc nunc omnia metalla nafcun-
ioli i& generantur, funtque folummodo, ob fua fulphura & falia,
, ci pirum eorum abundantiam, diftingvenda : nam in illo latet
q» rema medicina , praecipue quando Sulphur & Sal ex auro
aii iextra£him , quia koc etiam folum omnium aliorum terre-
tnB um planetarum facultatem & proprietatem continet.
noij j. Defeftu vero auri,poteft prcdi&a medicina,ex prima quo-
h p materia,omnibufque metallis fimul in unum conjun£Hs,pro-
icn iri, nempe ex eorum fulphure & fale,quse per fympathicum
iti tallicum ignem extrahi oportet ,« nam haec }rfagica funt ele-
.tco tta , quse in metallis fui fimile in nobis ad fe trahunt, ea
■oi taugmentant, fulphiirque eorum, five elementum ignis,ac-
len dunt,ut hinc Mercurialis ligatura nimium debilitetur,&terra
njs terfus fimilem incenfum ignem^prsedominantemque animam,
ti iis parvi fit reputanda , propter quod expertior artifta facile
% n adfe trahere & potiri ea poteft.

k ii- Quod fi nunc talem animam tibi per Idagica elementa

ciparafti , tunc appone ei proprium fuum falem Scjpiritum

r Andi ex anima Mundi , folveque illa ambo principia in eo ,

: (piritut proprro fuo fangvine tingitur , proprioque fuo

\ fcrtificatur j affunde huic optime tartarizati fpirirus vini

1 S f partes

26 COMMENTMTIO

partes tres , digeratur aliquamdiu, fic obtinebis verum fuj-e-
mumque Aurum potabile. Sin vero metallicam difcuphs mc(!:i.
nam,tunc prsefatum fulphur & falcm figito cum fuo fiiritu Mn-
di, qui femper prsecedit, & (imul retro concomitatur 8cc.

f. Hdc vice me, de Medicina Univerfali,de Magicis elemeris, :
& folutiva necefiarid igneaclavi,fufficienter fatis tradrafle opii]
nam hic tibi demonftravi,quod univerfalis medicina in auro|
materia prima, &, ncceflitate exigente, fimiliterin metallis
nibus conjunclis deliteat , & qubd per Magiea elementa exil
ilt paranda, proprioque fuo fpiritu in aurum potabile, & met
cam quoque medicinam redigenda. Itaque hoc filum perfjj
dam,inque particulari de quolibet metallo agam, ut omnimfc
materise primx recordari > eamque tibi pofsis ufque & ufquf"
quide ob oculos ponere.

Caput nonum;
De natura ac proprietate terrejlris Planet^Satm

i. Q Aturnus eft terreftris frigidse naturae , multitudine corL
O tibilis fui falis omnia metalla prsecedens : habet mul J
prseterea mercurii, fed fulphuris boni continet parum •, fiint
hxc inquinamentis plena,quse illi in matrice eorum agnata f
Hsec immunditia prepedit , quod anima Mundi, per aftn
fuam influentiam,perexiguam fecerit unioneminter triailla
cipia,qusecx hujufmodi infirmo atque corruptibili corporc
admodum educuntur; Ifti vero , qui aceto , poft prxcedei
calcinationem,falemSaturni extrahere conantur, graviter ,
graviflime decipiuntur , precipue dum vulgari aceto ad hc I
tuntur, & nonSapientum Azoth , quod de immaturis uvis I
eft,immaturometallo,fpeciali fit confe&um modo;qui meta A::
hoc immaturum ignorant, falem non confequuntur,fed tant»

DE PHARM CATHOL. 27

• odo mcrum Saturnum,ficquc deluduntur. Refrus vcro philo-

cr phicus modus eft, quando omnium primo fulphur illius elici-

n\ us,falemque ultimo elixiviamus. Mediator univerfalis, feu me-

:c, um conjungendi, non potuit in hoc Saturno, velut deftructibili

:mt|«adam domo, conftantem fibi figere habitationem.

iop 2. Sal faturni omnibus numeris frigidus eft, fulphur autem eft

au:; lidem aqueum , attamen calidum , hsec difcordantia deftruit

illis gidi Saturni refidentiam. Mirigat temperatque Saturnus calo-

aci mfuperfluum in infedto corporc Veneris: omnibus metallis

:u orbus eft, hoftis & mors >• & vice verfa , eorum quoque eft re-

pei crc&io ac vita :Inteliigo nunc philofophicumSaturnum,in quo

mu b re&a refurre&io, veraque infeparabilis vita, ftabulatur. Hic

ui|i vivum eft infantium ille heluo,pater, fratcr,foror,amicus,ini-

icus, cunctoriimque planerarum latro $ & hinc geftat talis Sa-

rnus utroque latere & ambabus manibus fuis falcem,ad deno-

adum,perhoc,naturam fuam ac proprietatem. Infumma ille

fe Saturnus cft duplatus , qui dupliater armatus^ ex incremento

Ifj decrementoLunae ( ciim ipfa ftaret in ta&u primo & ultimo}

verum Philcfophicum Saturnum abiit, talique cum conftella-

:CJ! *ne de terra[forte meliiis, ccelo] in mundum venir, &perpleni-

m iium,in folarem fplendorem commutatus eft. Ecce vero , uc

| 3ente fe claudicans ille grallipes in celerem aftivumque Mer-

i]Q! rium Philofophorum convertere & transformare novit ! eft

jjb n Azothi Univerfale receptaculum.

| 3. Saturnus vulgaris, ncmpe mineralis, qui inculpatus, veram
)fC Dnftrat viam ad Mcrcurium Philofophorum : fi hunc interro-
^ mus beneque examinemus , examuffim ab ipfo ad materiam
ff imam ducimur : oportet nos vero deliberare, morofiimque Sa-
(jj rnum non priiis pro inftrudtione interrogare, donec cum cref-
Y]l itejam Lunafitfceliciter ex uno latereconjun£tus,neque alias,
$ altcro latere, a pravo quodam afpectu impeditus j debes ip-
n liquide habere prz oculis videreque, quicum loquaris , cx-
-oqui nihil efficiesj quia aftra,yelut lumina cceli, habent fingu-

S f 2 larcm

2 8 COMMENTATIO

*arem cognationem cum oculis animi intelle&iifque noftri, ui
folum hoc apprehendere & capere debenr.

4 Uc vero etiam medicinalem ejus virtutem tangam i Ift
fingulare per fe folum pro liene fpecificum , & quidquid ultetus l
inde dependet. Calent fal Saturni, inque bonum temperamn-
tum, per duas partes fui proprii re&eque praparati fulphurisjjr
ducitur. Quid Saturnus porro poflit , id alibi apud famofos
expertos Medicos , copiofius expeditiufque defcriptum inv<
jnusyquo de praefenti iifto, meque ad benignum Jovem conii
to.

. , Caput decimum.

De natura & proprietate terreftris planetA Jov

ftanni.

(IC

Clneritius ille probus juftus Jupiter influentiam fuam ha wi
m terreftremJovem,qui, polt prarparationem fuam, fe $ 2
ro aerio fuavi cum fale, fulphureque lunari oftentat,&- Mort
bus virtutes fuas prarfentat. Habet quoque fpecialem fuam
fluentiam bonus ille Jupiter in jecur, fanat propterea illud, <
nefque aftedrus , qui mde oriuntur. Oportet vero ipfum exjj
a fuo cubo,qui huc ufque in ternarium dominatus eft, libera
efle, adharc certam portionem primae materias apud fe hab
qui Jupiter Q fiquidem in fe ipfo nullos prorfus radios , ne
fcintillas feu veftigia, materiae primae exhibeaQ pro refracta;
perverfoque Saturno aeftimandus eft.

2. Jupiter cum plumbo neutiquam concordat, hoc valde
lum eft, hinc cum materia prima ctiam non confentit, pro
hanc cauflam nolo me diutius cum Jove occupare , aft per
2d praepotentem illum belli ducem,quem Ferreum Capitan
philofophi intitulant,

Caut

ultt
eran

DE PHARM. CATHOL. t i 9

Caput undecimum,
De natura& proprietate Martis y ferri.

U ?J\ Icunt philofophi, Qui ignorat Martem> non novit ^Artem , id eft ,

11 / qui nefcit, nec cognofcit qualitates ferri , is non eft artifcius ,

1 lm juinon fcit, qualiter Mars per illud, quod in fe ipfo latet, deftru-

Cffi dus,&fimiliterinmateriamfuiprimamredigendus, idemquo-

q2,Chymicis fuis ftratagematis> martiali inexuperabili belli duci

pum eft, extrema ejus in neceflitate, laturus praefidii.

[ 2. Mars habet folare calidum fulphur, ab extra quidem alhus ap-

jf A-et, verum abintra ruher eft : Sal ejus a proprio fuo fulphure ta-

pmaturatus animatiifque eft , ut etiam fugitivo raptori , nem-

pMercurio,multum negotii faceflat : Nam fal Martis poteft

nllsrcuriumconftanter coagulare atque fixare, prsecipue dum illi

n,ft :usSaturnus duplicifuo gladio armifque fuccurrit , citra cujus

iloi :ro vero&fublidium, nihil ardui nec heroici, adverfus inimi-

fuai ffuos,vel in favorem amicorum fuorum, Mars efficere valebit,

lud, ratione, quod coagulatio (ut omnes mecumphilofophi teftan-

m e )folum in Saturno fit reperibilts - 9 qua autem via cum hoc

.bcn iwno contumax Mars in aequilibram & fcedus tendet , feque

i s Saturni redditurus fit participem» aliquatenus fuperius indi-

,i fii nam ipfum ad triafua principia oportet prius efle reda-

acl OT, & hoe per Magicos ignes, quceelementa funt philofophi-

iclavefque falutis^ Itaque vide, qui fenfum meum dextre ca-

\i s,relege fcripta mea fcepius , ufquedum fundamentalem in-

nt eftum animo tuo bene infixeris, idautem fieri non poteft, nec

m ij fi imagineris tibi, me aliquo modo cothurnico-philofophicum

pj :ere ftylum , ut tibi res defcripfi & depinxi, fic quoquefem-

,nulla alia formi,fpecie,nec figura, pulchellx inftar piclura^y

o oculos tibi ftabunt.

3 o COMMENTATIO

3 . Ut vero ad rem veniam, fcias, animofo illi gloriofo bell
ci Marti adimere rapinam prorfus efle difficile , oportet i
aftutia,inquam mulicbriargutia circumducere: : nam omniu
tiflimi acfapientiflimi adverfus hanc valent nihil: Sumam
cxemplum,qualiterjudith Holofernem,DaliaSampfonem,&
lieres Ethnicas fapientipotem illum Salomonem in ruinam ;
cipitarinty quemadmodum & olim cum Venere ejiifque
generofus Mars fatis expertus eft, non fine ludibrio, castero
que planetarum ignominia, utde hoc fabulatur poeta&c. Si
Venus Marti femel par pari referet , oportet ut rem caute
gar, aliter praeparari & exornari debet •, fimiliter non am
priflinam fuam lafcivam falacem faciem formamque hab
fed oportet ipfam inverti ciimque Simeonequafi denovo n
ci, Signum novi ortus, veftigium vitas, fpeciefplendoris fol
auro infercum , fuper frontem geftare : Hoc ligno medici
eam Raphael jam honoravit ac ornavitj nam angelus Domin
prema illa die, in clarificatione fecuturus eft , fuos quoque c
6tere vita: infigniturus, quemadmodum fubdolus fatanas fuos
tinentes, fingulari perditionis ftigmate, figno videlicet let
Saturni, qui falcem fuam a dextra contra inque laevum latu
ftat, dignorat.

4. Obfervamus etiam &animadvertimus,quod,quando i
num occultumque in Vcnere externum , &: invifibile ignoi
que viflbile & notum faftum eft , Venerem tunc non amj
nofcamus/ quia figno fidei, & prsecipue facri baptifmatis lava
dcnovo regenerara eft, propterea poteft nunc illiMartialis h
crederc fidemque adhibere : nam veterem fuam formam, ntu
ram ac effigiem,plane &plene reliquit s cor calidum illius ir
viens adinftar eft cordis frigidi recani Saturni , quando priri
'terreftris Arictisgradum ingreflus eft,&una falce Orientem.
vero Occidentem versus, ferit & meflem facit. Talifrigida
nere prasfervidus Martis cruor temperatur & condefponfa
adco ut ambo infinitos fru&us , folaremque fobolem, tantaji

DE PHARM. CATHOL. 3 t

creaturi multitudine,quanta eft in litore arcna, Sc quot polo
i[ \ \\x. Concubitum autem illum Martis, & primogeniti Veneris,
llUt ioportet in diluvio ignis ; Si fcies jam hanc Venerem probe
!ac :parare, meiimque fenfumdextre cepifti, fortunatus esin hoc
:,j ndo, quia opus folummodo habes,uttibi in veritate dico,Ve-
^ em in mineraleredigere, & illud in aquam Mercurialem, at-
i UE :exinde clarum quoddam oleum conficere , hoc fingulariter
[ ^ laftrali cuftodi Sale, eftenim generativa& feminativa virtus
c S jo } Idcirco illud bene confiderabis , quia nequit te diutius
^l nere celatum , quod philofbphi in alto & profundo occulta-
*z t,imo tibi omnes cceli planetae, cum fuis pravis afpcctibus,
hai icntia ac opulefcentia ad pariendum, nunc non amplius pote-
wi toflicere.

tflti . Jam nemo fibiinanimum inducat fuum,me vitriolum Ve-
ik \$ per hoc intelligere, ne proprii fua phantaftica imaginatio-
m leludatur ^ vitriolum eft falVeneris,omniumque metallorum
uc( ritriolicum obtinet guftum & afpe&um , expertus loquor, igi-
iiiM crede mihi, plus non dico , quam coram Deo cogito defen-
led e,fique ncceilarium, necOmnipotcnti difpliccret, ad oculum
lan aia ifta demonftrare poflem &c.Eapropter diligenteranimad-

:es, nam in hoc totum confiftit, & fi in hoc introitu erres,
idoi ©flibileeft tibi, fcelicem colophonem attingerei nam inquit
igoj irerbium,

2)imidium facli , qui bene coepit, habet.

, igius hac vice de Marte fcribere haud aufim , antiquus eft e-

s fagittam fuam armis geftans, clypeoque fuo equeftrem lan-

I ' n, per hoc denotat heroum fuum ortum nobilemque profa-

i,dequo Tubalcain teftimonium perhibere poteft.

J . Egopcrro,quod ha&enus occultum fuit,idtotum vero ar-

'.. Vmatori, exprefse jam & expedite, ob oculcs pofui manife-

A iquereddidi, adeo ut inneceflanum reputem , de natura 8c

,ine Martisjulteriorem dare inftrudionemi Cum alioquin

quo-

32 COMMENTATIO

quoque, cx forinfecis Martis gefturis atque apparcnte poftra,
patre^matrejOmnibufqueejuspraedecefToribus confangvineis,er.
facile fatis dignofcerc fit, qui vir fiat, quandoquidem perfonstpj
fius totum regat orbem, coerceat,& velut fub pedes fuos rediac
Nam Xlars mundo crux eft & flagellum , quo inhabitatores im
caftigantur,&ademendationem fuorum peccaminoforum itum
adiguntur, ideo non debeo illi, ex metu ftomachofi fui iracudi
animi, verbis nimis prope accedere, Ccd me ad medicinam mm
convertere s Quamvis hic tamen illius , in bonum & favota
foflbrum minerarumqueConfultorum,fatis adhuc recordari
fem : Nam magno perfe&o emolumento, tempore brevi va
ferrum infignicum lucro inchalybem,& fimiliter,fpatiolon;
rijMarterri valemus evehere in Venerem , cujus proba in p
diebus adduci poteft, & facit hoc quoqucadconvincendum
qui transmutationem ullam admittere nolunt, de quofuo tjl
pore plura &c.

7. Nunc ad medicinam me accingo. Curat imprimis ^an

omnes defefrus, qui a bile oriuntur & inde derivantur, fingdl

quadam myfticaque fympathia,alias fulphurejus cordi acjdl

unice competit. Sal Martis in arte Chymica praspollet; prartjl

idem in medicina famofum fibi nomen retinuit : nam prorf

omnibus morbis, qui ex fulphurc humano inflammato proc«|

runti & cum fel, praster falem, valde virulentum aquofum feui

fulphur vehat, hinc fanat fal Martis omnes ventriculi febres,<ja-

bilis exuperans cauffavit, fimilefque plures,quas omnia mihi

compendiolo recenfere eft impoflibile, propterque motiva

nota defifto -, Ideo fcilicet, quod intentionatus fim, poft

editionem, latius & fufius de hoc difcurrere s oportet me ^i

dcilloadhuc conticere , donec prius experiar , quomodoiii

meus labor,& experientia, prsefenti mundo arrideat,&quid ici.

inde fibi profe&us confequatur. Forfan quoque Mediciinig

narentur mihi , quod nimirum Chymicas rofas tam temcniii

dignis proftituam, qui pedibus eas fuis contrituri ac commaa

DE PHARM. CATHOL. 33

? G fifunt, utinfipientummoseft,omnia contemnere, qux ufque
^ iieadipifcuntur, aut quae apprehendere neutiquam poffunt.
"* nuini fcientia? hujus fe&atores, feu difcipuli, etiam forfiran, ubi
r{ * ignationem Medicorum animadvertent , averfantes fierent,
res timqueTraftatum,quem omnium illorum in favorem confcrip-
mi mperleftumrejiccrent& deriderent,pra?cipue cum innumeri
lrj ochymici ac pfeudophilofophitotum ceu mundum deludant,
Itifquc mille praxium prarftigiis homines circumducant &:
jngant, ingentibiifque expenfis objiciant &c. Intentum autem
imnonefle aiiquemcircumfcribere, velinfumptus praecipita-
at tantummodo cogitare , quomodo omni malo prasvenien-
n,refiftendum, errantefque ad re£lam viam revocandi finr,
lcoramDeo, tumtoto Orbe confiteor, Me videlicet , non ex
to trbia, fed infpiratione & impulfu divino , verum enucleafle fun-
i,quofublimishujusfcientias Amatorestuto incedere poffint;
urfus, non ex opinione me, feu ore aliorum,fcripfifie imperter-
kingemino, & quoduni, vel alteri, arquo finceroque fecretipe-
orarcipuum hujus Artis libenter fimoftenfurus.
ac: . Jamveroprarcipuum,feu cardo, totius rei eft redu&io, five
pn fimam materiam deftruftio, nempe in tria fua principia^hoc
a prascipuum eft ad Univerfale generaliffimumpundbum, un-
pra irsedicant philofophi, Facilius fit aurum , quatn corrumpitur au-
\ Ego autem praeftare hoc poflum tnum aurorarum curriculo,
bre^ I omne per materiam primam &c In teftimonium vero hujus
flibet fulphura, faliaquemetallica,fingulariterSolis & Lunse,
nadmodum& aurum lunamquePotabilem, adaptari curabo,
ii,qui indiguerint, apud me reperient, omnia candide, non
vide,ut decet.&c.

Caput duodecimum.
jj 1 Denatura ac proprietate Solis^idejl ^auri.
ifltf \\ Urum eft metallum omnium purifTimum , fixiffimum &
\$ l\ perfe&iiTimum,in quo qualitates elementorum peropti-
oncordant,&quamvis quis ex alticorufcante colore auri ju-

Tc dica-

:ol

a4 COMMENTATIO

dicare vcllet, fulphur in auro aliis principiisjfeu elemento :
& terrse, anteverterc , nihilominus experientia re£tam& ftjik
mcntalcm veritatcm aperit , tunc videlicet, quando aurumipe
anatomiam, vi Xlagicorum elcmentomm,retroagitur in id, M
fuit ante, ncmpe Mercurius, Sulphur & Sal. Quaiiterautem juj
modi radicalis folutio peragatur , continuo nullibi non rmi
apcrte indicavi, idcirco unice tibi advigilandum eft : Nair,
eft profc&o exiguum quid, veriim fupremum hujus mundi
jium, maximeque hujus Artis necefTarium,4ftiufmodi igni
corpus redigere in fuaprincipia,&:id inde efficcrc,quod prii
te conjunctionem ac fixationem fuit, & adhsec terreftre map
£tum,feu molem,tempore tam brevi,ab his principiis fcpaH
vel alias, per Spiritum Mundiyin conftans corpus figere,quae ijH
cina eft, pro metallicis humanifque corporibus , in omnibij||
fc£tibus, citrapericulum tuto ufurpabilis.

2. Fit vero hsec conjundtio, interea dum cun£tos fupreu
aftrum planetas per praefatum fpiritum tranfmeavit, &alias
Et quemadmodum eft impoftibile,aliquod Particularc, feufi
verfale,abfque Spiritu mundi (wict cujus eft Spiritus Saturnaljp
plicati Mercurii ufurpandus3conficere& pcrficerejficquoqu
nonpoteft, ut Univerfale generaliftimum, extra tria illa ex
auri , afFabre conftruamus &c. Propter hanc rationem SapiH.
trcs illas igneas claves , quas ego hic elementa \lagica bapK
quibus folidum Solis corpus referamus, illius animam, cla&
tumque corpus certo inde cducere pofTumus,tam fummeSoC
funde vclarunt,ut aliquis, citra expreflam voluntatem benep
tumque divinum,pertingere eo non poftlt.

3. Ut vero verba mea habcant efFe&um fuum , ac matt
hic ctiam non pra:teream,quandoquidem fuperius dixerimi
materia penes omnia metalla fit reperibilis,cujus tum proi
nemfcci,ut apud quodcunquc mctallum infpecie deeadei
dicinafeu matcria, mentionem faccrem,fcias, Quod noftra
ro talitcr fit confidcranda matcria,qualiter centrum^feupui
in circulo&circumferentiaj- namaurum rotundceeft inftarifhl

■;

I
I

DE PHARM. CATHOL &

: funde plenumperfectionis materia* prima* folare corpus com-
Ki f licat ,• ftx his rationibus dicitur mareria prima non incon-
lni5 fenter Solaris Magnes,- cum ipfa folare corpusaSole mutua-
;: :fitj& aurum econtrafulphuream animama prima materia con-
ltci * iterfibi attraxerit,ex hisjam perfacile Philofophorum Azoth,
nor! imiliter Menftruum univerfale poteft fieri , quod Sapientcs
^ im noftrum nuncupant , cum abfque aceto pradictam ma-
^ am non fit reddere lcibilem : Nam Cc3.tet materia fulphure,
S n f I vero manifeftat vulgare2cetum,dum utpote, quantitate de-
? ;i ,acetum illi adjungis, adeo ut tres digitos circiter fliperna-
£c tunc ex aceto dignofcimus , cujufmodi fulphur fueritintus
lc f iiltatumyln hoc jam fummam totius mundi eft invenire me-
¥ nam, ex quo verum aurumPotabile , ope prxfati Azothi, feu
nni :eria» primse , confectum eft, qux cum qualitate fua materia
plenius nobis per acetum notificata eft , ita ut omnimode
f 1 ofciamus,in auro hoc animam&c (piritum^dundi , quemadmo-
^ ipunctum in circulo fuo,efle occlufum, quod totum hic ma-
^ am primam nominavi.

m ■,. Sed poftquam promifi, paucis expreflam fundamentalem,
10£ P «iedicina Univerfali, perhibere do&rinam , tunc eft quoque
k fl veniens, ut me iterum ad commune aurum convertam. Sol
ty anquam vita & cor omnium planetarum , unde illi compe-
^j i:er {edes deftinata eft in medio planetarum : Quemadmo-
b u 'i enim cor humano in corpore ex illo medio quafi omnia
E: - nbra mover & moderatur , prasterea ab omnibus inibi artu-
te fimul adminiftratur,eodemetiam modo oportetfolem csete-
iftris ex illo medio fplendorem fuum, fulgorem , feu lucem,
p imunicare •, Econtrario vero ex utraque parte foli quoque ab
94 planetis fervitur: nam fa?penumero foli,per proprietatem a-
ptf tium aliorum planetarum,ab utroque latere adminiculatur,
tfk iifol frequenter,ex aliorum aftantium planetarum proprieta-
t brtificatur&fupraomnem modum cjarificaturacincenditur,
'•fy Mar&igneus Venufque calida expediunt: nam domus Mar-
K* quae eft Aries, principium. eft elementi ignis; Sic unus ignis

Tt 2 per

3 6 COMMENTATIO

pcr alium iriflammatur, fnque quantitate&qualitate augeturfg.
nis auri nil aliud eft, quam ejus Sulphur, ficetiamin Veneafc
Marte eft intelligendum ; Ex his rationibus eft quoque dunt»
in lis fumma nobiliilimaque medicina,imo omnium metalloun
virtus & operatio.

f. Aurum eft fpecificum cordiale, quod moderni Mediciiirei
vcritate negarc non poflunt, quando ii rude corporale aurn,
aliafque infcparatas gemmasjreceptis fuis prarfcribunt, putates
pofle ventriculum patientis earum virtutem & facultatem foha-
do vcl digerendo extrahere, folutamque proprietatem longiufc
finem, lociimque eum dirigere, ad quem illa requintur : Qua-
vis nunc autem verus Spagirus, per fundamcntalem expeio-
tiam, quafempernitor mequedefendo, his lllorum erronbu.fa-
tis obloqui& obftrepere poflet, hac vice equidem ego non fa>
fed pmerire finam j hoc folummodo pro parte mea inde Om::
vans,qu6d,juxtaillorum propriammet opinionem>inaurofibat:
tributa nucleetur medicina j Et cum iftud flt ita, quidnitf '
fumme depuratum aurum,nempe tria ejus principia, multopiL
peditius fecuriiifque poflint efficere ? fiquidem ipfum ab 01
bus inquinamentis terreftribiifque manibus exoneratum, adi
rificatum falem & animam illuminatam reda&um atque rj
clum,quinimo in quandam potabilitatem ada&um fit s Qu|
admodum nunc hoc Aurum potabile , five liquor, faciliter fcjfc
mano in corpore feu ventriculo diflblvit, fic diffundit idexfc
quoque libenter, imo protinus fe efTundit, omnia membrape.'*
dens totumque fangvinem , exercens univerfalem fuam efca
ciam &: operationem, ut Univerfalem Medicinam dccet, &»;
fumma cum admirationc ; Qualiter autem ha?c medicina aph-
canJa fit , Medicis commiflum relinquo, qui ad hoc etiaj
propriatum quoddam vehiculum poflunt prasfcribere.

6 Huclenusficca humiddque radicalisfolutio occulra fuit
circo Medici indiflolutum corporalc airrum, cum inquinam<
fuis, patientibus neccflitati fuerunt prafcribere , adeoque w
cteum iimul cum cortice applicarunf,nuncver6,infolatium:a

iuj

DE PHARM. CATHOL $•}

^ ttis Orbis, Amatoribus artis hocTra&atu vera folutio,Univerfa-
^ menftruum,per quod omnia& quselibet metallica' corpora in
8 latcriam primam debeant reduci, exprefse revelatur inque lu-
^ i;m evocatur,ade6 ut pofthac de veteriOrbe dilucida quredam

intillans lux exierit & elucefcat s Et licet ha?c lux a Deo om-
& jum conditore jam dudum creata fit, nihilominus Mundihujus
e a'u habitatores non omnes talem comprehenderunr, ex hoc fonte
pui|ommotus fum ego bonitatem Dei manifeftare, & hoc prafenti
nfc e,feneftram & januam ad materiam primam refcrare, quemad-
M odum jam eas omnino late largeque adaperui , ingredimini
: ^todo omnes, qui vofmetipfos nofcitis , (i ad hoc fublime Opus habi-
"xpt s fitis, nec ne,nam digno quoque jure dicere poilumus , Multi
)fii) itvocatitpciHci veru eletli: Tu autem, qui unice ad hoc delettus
non i,fine metu intrepidus ingredere , philofophis te convincito,
nde ;rmitte tibi figillum eorum imprimi , finceram ufque in finem
irolii lum duc vitam, fic hic & in futuro gaudebis, cordifque tui vo-
oidfl >te fiti obtenta, Deo gratias seternum perfolves.
ddIi 7. Unum vellem fane lubenter adhuc hic adjungere, formi-
ibo >autem iram Martis juftitiamque Jovis, hinc propofito meo
i,ji >ortetme defifterej Interim veroefto sequanimis, repete hu-
jiiei sLibellilec*tionem,donec lucem inde hauferis , quam nemini,
,- (j fi elediis afTaveo , quibus etiam plus prseftare paratus fum &c.
teri: audeant bene meriti, & alii fe crucianto fuumque appendun-
tidt fjficut ego feci, atque ita tentent , fi ele&i fint : Interea quo-
>rap nehoc meo labore, fidelique inftru£Hone,contenti funto :Nam
jhi iiibus aDeofautum eft, iisegode fundo cordis meigratulorj
:t,S iperbientes, avaros, qui folummodo ad vanitatem , & non ad
021 ci honorem, five proximi fui falutcm, afpirant,Q Domine , poli
:tii5 ifte Architt&on, ccecitate ferire dignare, ut Sodomiticos punii-

,ne januam juftificati Lothi valerent invenire. Angelus Do-
ife ini continuo illis in via ftet,quemadmodum isBileam,qui vo-
i2tf tus erat ad maledicendum populo Ifraelitico, refiilebat & pra>
f diebat, ne voluntatem fuam exequi poflct: fic fiat etiam om-
[j0 Tt 3 nibus

B S CTOMMENTATIO

nibus iis, qui mala cogitant , nec a Deo Omnipotente vocal
multominus electi funt. ^Amcn.

Capuc decimum tertium.
De natura &* proprietate Veneris^ cupri.

i .1" T Abct lafcivaVenus corpus prorfus terreftre,quod fubliii

L jlquodam folari fulphure oppietum eft,hoc autem,pra2 c^''
bilitateoflium infirmique impuri habitaculi, non potuic mibi lu
bilem fibi facerc maniionem , quando corpus deftructum ew
oportet anima defcedat fuamq 5 habitationem deferat,- Quisqis
nunc hanc animam,perX^/Va in igne elcmenta nutrire & conir-
vare, pofteaque a corpore calcinato extrahere novit,isverumI
jus libelli fenfum obtinuit, nam luce, quae fplendet ipfi, pot
gaudere > Hoc fulphur, quo Venus circumveftita eft, colore !§::(
iblare longe antevertic, propterea quod fulphur folis notabilicc:;
fulphure Veneris melioretur : Etenim quemadmodum verusH::
fangvine konis viridis fe nutricatur , ac iic totus fangvinulenis
efricitur & accenditur-, fic eodem modo deleclatur, cibac. ford» :
catque fe quoque aurum tinctura Vcncris ac Martis:idcirco eijf
non vacanter, nec abs re, dixere philofophi. Sol non tingitytiiji
gaiur.

2. Rex unam unicam folummodo habet honorariam veffr
cafu quo hxc ei abftraheretur, forec is nudus & ludus> hoc aut|
efTec contra omnem regiam rcputationem & dignitatcm,pi
pue cum Regum mos fit omnes circumftantes auhcos ex fuis|
galibus ccnfibus,collec"tis&reditibus, quos famen antefemp(
fuis fubditis collegerunt, ditare. Si jam philofophicus Rex nof
flve aurum,fuis defervitoribus & aulicis benefadurus fic, eofcie
opulentaturuS)& ad honoris alcos gradus evec"curub,cunc opoiet
ipfumquoque priusexigereafuisfubdicis impoficioncs,contri>
tiones,vec"cigalia,feufimplicia colleclaj Subdiii autem Solis fnc

N:rs

DE PHARM. CATHOL. 35»

fars atqueVenuSjhi funt cum bonis fuis & fangvine tanquam ad-

Sitii fervi auri,&inomnem neceflltatis cafum,regi afliitere pa-

ti: Nam prarpotens belli Dux Mars novit mille viis & mediis,

jnccontnbutionum,nunc evacuationum, fatisfafrionum , nunc

,umtionum,fortificationum,omnifqy generis colk&as indicere,

1, nnia a fervitio regis fui ac Principalis, quemadmodum ille pra>

ribit, fic in fervitium & rem regni impenditur: Hoc &adhuc

i; ajus quid poteft Marsj nam i\\e Jtatiofk ratio eft, quod,ubi fub-

prz tifunt divites,ibi reges necefiario debeant efle pauperes $ &,

nia )i ubi reges funt opulenti, quod inibi inopes & morigeri iinc

jci jbditi, ac confequenter nulla quoque timenda rebellio : Et fi ex

luii efperatione forte feditioaliqua oriretur, Mars mox adeft, r£m-

cco: nc componir,idcirco maximiMars apud aulam fit , quia regni

%: »bur & honor efl.

, f. 13. Venus vero quamvis quidem aftu, ut vir ejus Mars facit,
lore gi profperare poflit, equidem ipfa nec die nec no£te feriatur,
li dutitur proprio fuo corpore, & ftat omnibus mercabilis xre,
ven re perfonae 11 nt ecclefiaftica?, five fseculares, ca:libes feu mari-
\u tx y hoc nihil ad ipfam, cum omnibus fe propter opes profti-
c.fo itjnam debet regi fuo annue ordinarium & extraordinarium-
rcoi tre tributum,qub rex opulefcere poflit-,Summatim Venus par-
)i dus fuis ftrenue fungitur,eftque regi fida famula, ut in calida-
Jm luxuriofarum regionum primariis urbibus videre eft , ubi
vei fflma curia, ad vitandum Sodomitica peccata , Veneri relut
u ■npiteriium fedile ac palatium deputat, &pro certo anniver-
n,p >io tributo concedit. Quemadmodum nunc hanc Venerem >
(fm -fubditam regis, contribuere oportet, fic fimiliter oportet no-
' e uj amVenerem corpus fuum & prcecipue anima fua auro divi-
gnjj m conferre fplendorem; Et licet Venus fatis hoc fit praftan-
jC il »,attamen non eft illa fola-,nam omne praeterVenerem,quod
C pj bicundo metallico cum fulphure invenitur , aftro Solis aftine
!,fcque libenter cum lulphureSolis fermentari finit, quia fmiie
3 jjji i fui J-mili ortum habec , ideo Jimije fuijimili continuo & femper
t uder. 4. Al-

4o COMMENTATIO

' 4. Alma illaVenus proprietate fua haud exiguam prsbetta
tioduclionem Menftruum Univerfale prxparandi ,• nam ex ski
pra?parata&vere fundamentaliter inverfa Venus jam amodchu
minerale quoddam, mincrale autem in Mercurium Philofopjjb
rum abiit,inde jam, fubfidio falis ammoniaci, verum lac virg
provenir, permanens illa aqua, quod inculpatum genuinum t.
verfale eft menftruum, verus ille fpiritus Hermaphroditicus^ du^
ille Mercurius,unicum illud medium folvendi, & animam c
corpore conjungendi&c. Et licec corpus Veneris horribili fic
feclrum lepra, nihilominus ipfa, poft prseparationem fuam,
niflcos eftettus magnaquemira edic.

5-. Aftrum Veneris habec fuam influentiam penes micro
mum in renes-, in macrocofmo autem incuprum, five terreft;
Venerem, qua?,vi fufceptorum aftri fui beneficiorum, renibus a
ilio venit s Caeterum eft fulphur Veneris cordialis quoque
dicina,flcuc etiam fulphur Martis, &hoc ideo, quia folaria fui
ut fuperius informationem dedi. Quando autem Venus in tnrs-
lucidum vitrum,cryftallum,feu ftirias abiit, per viam foluti
& reducTionis, tunc ea fuperexcellens eft medicamentum , u
que facit ad magntnn Sapientum Opus r prsecipue ejus anima,
exhibebit fe fpecie rubicunduli ponderofl olei. Sulphure V
risinternum hominis fulphur melioratur, roboratur & exinte
reftauratur^ nam hydropera quoque exiccat,jecinori fervit,
datque omnes fangvinisapud mares&fceminasfluxiones,fpe
tim vero, quando illi aliquid deuniverfali menftruo adha?
quodfe fine illo a?gre ab anima feparari patitur. Et ut diffi^
eft fegregare fpiritum ab anima fua, fic quoque folvens noftrui .|(
fuo foluto fine detrimento non eft feparare. H

6. Vitrificata & fixata Venus pellit tantum fudorem : fal vW
per fpiritum vini clarificatus purificat , debitamque efficit d:j£
ftionem,folvit calculum renum citra dolorem,& omncs vifccfc*
tartaros, quiin vefica & alibi quoque nidulantur &c. Ne aui»
Mercurii oblivifcaf , oportet me laudc nunc & virtute praci}tji

DE PHARM. CATHOL. 4 i

ta|:neris defietfere , & ad fugitivum fervum , nempe Mercurium ,
fjftco qui pede carpic icer, refleStere, qui feruus eft & non fervus ,
oainus & quoque non dominus , uc fequencibus laciiis decla-

Caput decimum quartum.
De natura &* proprietate fugitivi JMercurii.

PHilofophi veteresMercurium folummodopofuerunt in fe-
cunda honoris menfa, quod fummopere admirandum eft^
1,1 fftamen Mercurius de natura generoius fit Scfuperbus, ac fe
im fuper omnia aftra evehat,ad denotandum, fedem iuam ju-
icro tiperitis efte oportere , & fibi fupremum honorem deberii
ndoquidem in ipfo fummum fanitatis humanse arcanum fic re-
ibile. Eftalioquin omnibus aftris propter aftrale femen focia-
&planeta, quocum fe conjungit , in fuo punfto fortificatur:
|ue ii ille maliciofus fit, reddirur hicadhuc malitiofioryfin ve-
jenignus, tunc ifte per unionem Mercurii melioratur > inque
pofito fuo fortificatur. Infumma Mercurius eft inftar homi-
ii)i neutralis & politici,qui neminem lubenter offendit, fed om-
la, us applacet s Ahas eit de natura fua calid-us & igneus in toto
rcV efie. ignis metallicus tam eft apud Mercurium efficax , ut
xini : fuum corpus in continuo fluxu debeat permanere.
rvit . Ec licet Mercurius hic multas virtuofas medicinales facul-
s,lji sac vires in fe habeat, equidem longe adhuc non eft Mercu-
adii f*hilofophorum: namMercurius Philofophorum metallorum
tdii Wercurius,qui nunquam calidus & frigidus, ficcus ac calidus
ofe tc. Quiacomplefriturin fe quatuor elementorum qualitatesy
curius autem vulgaris calidus eft in toto fuo efte , igitur is
(fo tcurius philofbphorum efle non poteftj & quamvis hoc fic ita,
citc then non oportet ipfum propterea contemnere ncc rejicere,
vifo Sapientes antiqui mulciim & fublimicer de illo femper te-
'c* rint, quandoquidem ipfum,loco bene merita? coronse, luna
:p* 'narint ac fole infignierint;

V v 3.EfHce

4? COMMENTATIO

3 . Efficc hoc vifibik invifibile , & dcpone Mercurium a fuo offio,
facie & dignitatc, prxciprtaque ipfum infra fe, rcdige in tcrram, udc
natus cll, fic multo majorcm calorem, quam antea, potcrit fuftime,
intcrroga ipfum tunc, &porerittibi matcriam primam , vcramjuc.
clavcm ad magnum opus monftrare. Piumae ipfius evulfae funr, fu
alae effigicm vcfpcrtilionis inducrunt, & facluseft draco terrcft.
Natura ipfius calida in admodum frigidum toxicum commutata
hoc fit per dctradrionem honoris , capitifquc clati prxcipiration
hoc totum autcm ccdit ipfi in meiius, nampcrinfamiam, ignc
niam & propriumcxitium,cxaltatur ad maximam dignitatem & c
ftantiam • Oportct vcro fibi ab ipfo nunc caverc, quia eft vcncno.
quamante; fangvis cjus eft fubrufus, qucmadmodum vcrus dr
nis cruor , cx quo csetcroquin ctiam lac virginis folcmus diftill
quod,ubi cum igniti lconis fangvine & fpiritu aquilae fcu falis am
niacifuerit unitum,poftdebitam digeftionem cumfpiritu vini,d
in probum, verumque Aurum Potabile evadere, quod , etiamfi a
tis in lonoinquo quatratur,attamcnin/r^/»^»(j invcntum cft.

4. Hxc mcdicina fe inMc.curio univcrfaliter exhibct, & qui
curium,utfuperius retuli,fpcciali modo praeparare, praecipitare,
limarc, aut alias,ut dixi, cum illo proccdere novit, is veritate
perictur ,qualcm nempe medicinam fucrit adeptus , quia Merci
non foliimpulmoncs curat, ac indeprovcnientes defccl:us,fed &
quamfpiritus omnia mcmbra pervadit,& reftaurat in iislpiriru
talcs,abfumit vclut fpiritualis ignis omncm matcriam pcccan
quod ctiamunice Mcrcuriusantimonii faccre poteft,quodnullu
niineralibus praecedit;Et quanquam vitriolum ctiam fuum ad hoc
ftarc dcbeat,dum mediante vitrioloMercuriusin olcum transmut
quando idcm antc pcr fpiritum vitrioli in Mcrcurialcm aquam
quod absque vitriolo ficri non potcft, fatis tfl. Undc inconft
bi Mcrcurius omncm in modum dc humanitatc ac amabilitate
ncris congratulatur , quod nafuti fingularitcr cxpcndcnt 5 Et
fpc&et hoc ad fecretius Sapicntum figillum , hinc hac vice defi.
interca tibi praefatum Mercurium cum proprictate Vcnerca ad cx
nandum reli&urus, Dii cocpta fccundcnt.

atia

DE PHARM. CATHOL. +3

Caput decimum quintum.

De natura ac prdprietate phlegmaticA Luna*

Xercct Luna aftralem fuam influentiam, ope frigidi Saturni, ia
mineram argenti , quas tanquam receptaculum lunarium ficul-
um,fuam ulterius bonitatem Mortalibus communicat, Et quemad-
}dum habct influentiam fuam Luna in argentum , & eidem opcra-
nem fuam fpeciatim exhibet, fic quoque moderatur ea in micro-
fmo cerebrum; unde venit, quod Luna inferior, nempe prarparatum
hoc argentnm,omnibus cerebri defc&ibus ex fundamento medea-
y quia haecfacultas eft argento a Luna fuperiori communicata;
un illud,quod eft inferius, eft ficut illud, quod eft fuperius &c. Et
ttiLuna fuperior in benignis fuis operationibus retardatur, per alios
ntrarios aipedus,quiLunxceu in oppofito ftant,aliud,quamLu-
intendit, efticerevolenteSjVel alioquin eam inficere, tunc perhoc
n tantum Luna inferior, tanquam receptaculum fuperioris virtu-
infuofpiritu debilitatur ejufque operatio prxpeditur , led etiam
itur propterea cerebrum humanum , pro natura fuperioris infe-
Dnis &c Et exurgit aftralis quafi morbus, quo microcofmus affligt-
jhae infirmitates vix pofliint communi via per Vegetabilia cura-
cumea ininferiori & inaequali gradu collocata fintj exhisratio-
>us oportet nos talem in hoc ad manum fumere mcdicinam , qiKe
•limiori gradu, vel faltem ad minimum, in eodem perfiftat , ut ex-
pli gratia.

i. Lunaa pravis admodum venenofis contrariantibus planctis
:fta& fuppreffa eft, inde jametiam humanum cercbrum,tanquam
eptaculum, debilitatur feu inficitur; fi nunc morbus hic curandus
oportebitid fieri per lympathicam medicinam,ha:cmedicinaau-
11 debetipfa prius ab omni infettionc, quam illa a fuis fupcriori-
> fibi attraxit, liberata atque purgata eflc, & cum caufla primain
)ximo, aequali , vel etiam fupcriori gradu, perfiftcrc : Jam poteft
xio, in rei veritate, ire inficias , quin mctalla ac gcmma: nobiliori

Vv 2 • quo

piiil

tatc

44 COMMENTATIO

quodam & fublimiori fint gradu , quam debilia illa faciliterjuc
deftru&ibilia vegefantia corpora^ igitur oportet ipfa quoqueuK
bere prserogativam &■ primas,ideo poteft argentum has vel ;
incurabiles capitis arTediones fanare,fed oportet illud prius , r
dixi, a terreftri maledicto fuo fcu inquinamento , in quo fe ili
fuperiori derivata infe&io fuftentat, probe reclequc efle fep
tum.

3. Hxc [eparatio eft illa in tria fua principia reduftio^quaiito
tres illas puras partes fpecialiter ad hoc redigimus,&maiedic1
feu infedtam qualitatem removcmus : hoc modo& alias mini
poflunt hx afTectiones curariy Nam fuperius ligat & regit fu
inferius, &inferius oftendit obedientiara fuo fuperiori, hinc
nenum ccdere & puro lunari fulphuri locum dare cogitur. I
fulphureLuna! intelligiturLunaPotabilis, quse in sequali ftatj
du: Verumenimvero fixa & cxcocTa llla alba rubrdque. Lap
noftri fubftantia fupremo triumphat gradu,undceft ipfa infall
le medium in fimilibus praediclis infirmitatibus , & fuper on
exaltatum. AliaseftLunanaturafrigida&phlegmatica , con<
datexpartecumSaturno; namficutiSaturnuslupremus, fici
na extremus eft planeta, & uterque seque longe a Sole difta
qui , tanquam cor omniura planetarum , in medio cceli co
Itit.

4 Habet Luna Sal ftabile,quodpropriumfuuraMercuriura(
ftanterfixit, &hicMercuriusanimamcumLunari corpore, n<
pe Sale, convenienti fatis harmonia, prorfus sequaliter&pr
copulavit : In hacconjunfrione non potuit maledi&um terref
ncmpe exiguum inquinamentum , quod extra tria illa princ,
m omnibus reperire eft , copularionem impcdire.

5 Prarbet Lunaperfe exiguam introdu£honem feu progref
nem ad Univerfdem fontem, fivefublimeSapientumOpus:!
vertamus eam iterum atque iterum, equidem nihilSolareaji
illam reperiemus, niii forfan, aliquo modo arte, Solare quodcifl
calidum fulphur Lunariilli frigido fciamus adjungere, ipfan):

ilil
lii
lia

Btt

:ou

D£ PHARM. GATHOL. ^

; iit:alcfacere folaribiifque radiis incendere , & fic in verum Solem

^gere, quod nonficexparte Lunre,(ed beneficiofixirubrifulphu-

. ExLunanilfolarepoteftexrrahi, nifi prius idinillam intro-

xerimusi hocexpcrimurin Lunafixa,quandofcilicet cceruleum

uofum argenti fulphur per folare incendimus & compa&um red-

dmis; dumhancfblvimus,autremanetcertaqu£dam parsauri,

:a1iasLunafixa, quodcicra introdudiionem fierinonpotuifTet:

')? lim quemadmodum aurum tingere non poteft , nifi prius tingatMr y

\i\ quoque nil poteft de Luna extrahi , niii prius in ipfam fit intro-

ftum , per fpecialemArfenicalem ingreitum. Qualirer vero hoc

xtreperagendumfit, pertinctadUniverfale, &fecus non con-

jgit, quam perPhilofophorum Alkahcftum, fitque via ficca vel

imida, ut ex prarcedentibus meis credo intellexifTc te.

. PofTem hic quidem unum atque alterum infererc proceflura/

■omodonimirura Lunafixa&c. Quomodo augmentum perpe-

im per^//tf/#/wMercurium inftituipoilet: fed quiaprolixitatem

jugio , teneor manum de tabula auferre , figillum mihi imprime-

[Sc habenamori injicere, netanquamdefraenatusequus, quem

mo fiftere valet, mihiipficollum detrudam ; quifquis hoc pe-

itaridefiderat, rem expendere poteft, meofque labores, quos

;ratiam Amatorumartis confcripfi, acceptos fufcipere ; Etil

i grave videretur , in omnibus his dilucidum impetrare fenfum ,

lvertc te ad orationem ; nam petenti dabitur , & fic proba te-

jxn, antequam de calice hoc bibas , & fi non cspradejlinatus , fac uc

deftineris, quia ektiis nil tenere volui occultum ; Itaque cor tuum

:eriJnilia,interroga MIum,quidamno dexteritatem quandam cer-

ique experientiamadeptuseft, fic ad tuum pervenies inten-

1 , pro quo Omnipoten ti ad fummum habes agere gratias / pras

f nibus zatempauperes tibi curas finc , & attende ad te ipfum.

;

Vv 3 Caput

45 COMMENTATIO

Caput decimum fextum.
De natura ac proprietate gemmarum.
Qupmodo nimkum e* ad fublimem medichum , per Thilo/o-
phorum Uniyevfale Menflruum^ reducende ?

i. T T Abent gemmse principiumfuum&originemab aftrali j
L Jmo mobili,a:que ac eriam fuprema Sc infima metalla,u
illx coloribus fuis , fulphuribus, aliifque proprietatibus, cum (
tem aftris fuperioribus & inferioribus correfpondent , fuam
operationem perficiunt, dum ea?demprius,a terreis fuis vinc
& fafcibus terreni maledifri, fuerint exonerata: , inque tria
principia abierint, quod flet per Menftruum Univerfalc. M
ftruum ? quod metalla in fulphur & falem dilTolvit, idem quoi
debet,ad cxtra&ionem gemmarum , colorum ac falis, ufurp:
cum ab uno fpiritu mundi omncs ad corpus quoddam del
fint-, hicfpiritus autem Univerfale eftMenftruum,in quo eft
quazdam attractiva omnium rerum,tam mineralium, quam
tallicarum, vocatur apud Bafilium, Omnia in Ommbus s Crede
hi,qu6dj^zWwTerras fulphur fuum e terra,atquc iterum in
ram debcat ducerc, unde eft in hoc fpiritu fupremum totius C
micx fcicntias arcanum,fine hoc fpiritu bonitatem Creatoris nc
in gemmis non potuiflemus animadvertere.

2. Etut ne medicinam, quann gemmis repcribilis, prsetere
fcito , quod gemmarum unaquseque proprium fuum habea
ftrum,a quo vim fuam & operationcm fufcipit, ficut etiam :
tallaj-Sc quod metallica medicamentain feptem pracipuis hoi
num membris expcdiunt , idem quoquc gemmae efficiunt : Ni
Granatus,vifidercas Saturnalis influentia: fui Orphielis, fanatp|
fectusfplenicos, quemadmodum fimiliter plumbum , quia un
que unicum tenent aftrum , quod naturam fuam fuperne inBJ
deorfum influitj inde jam venit, quod mineralia, vegetabilia >■
que etiam aniraalia aliquauniusgeneris virtutem pollideant. !

DE PHARM. CATHOL. 47

Xpazius vi influentiazjovialis Zacharielis jecori , omnibufque

cctibus, qui inde exurgunt,eodem modo fuccurritj & hocnon

.,, nus,quam prarparatus jupiter facere poflet,feu valeret. Mar-

r lis fympathicus Rubinus concipit ab intelligcntia Martis,

i ciim Samucl fit influentia & virtus fingularis , idcirco is

y lordinatur, fervitque omnibus defe&ibus, qui hinc prove-

int.
' j. Solaris Carbunculus cunfrarum gemmarum lucem, fplen-
f. rem ac virtutem antevertit, quia ipfius influens intelligentia
• prapotens ille Miehael, cujus interpretatio quaerit -, Quis eji ut
o fl uf &c. Quafi intelligentia indicare vellet, quod,ficuti nihil
['; eftalrius, (icquoque fublimius in mundo Deo , Solarique
"„' Irbunculo^nonfit invenire: Voluit naturaCarbunculumfuper
'? um exaltarcquia illa eundem plenarie maturavit, quin etiam
uu , yitrum efufcitavit, quod finis & omnium perfectiflima efl:
3 »ratio,quam natura vel ars valet enicere, quia ultra vitrifica-
10t nem nihil amplius cogitandum efl: ,* unde rationabiliter erit
3 ! idudere, fulphur Carbunculi cordi majorem indubie fortitu-
re em adferre, quam fulphur SoliSj-hxc utraque cardiaca funt,in
mi | nibus morbis, convenientiflime ufurpabilia. Jam vero opera-
lui VenercusSmaragdus per intelligentiam Anaelis, quiinfluit
ns: reflrem in Venerem ejiifque Smaragdum , per quem morbi
[um atque dolores,perbrevi tempore , pofliint curari. Mar-
is autcm Cryftallus operatur per influentiam intelligentiae
iniMedicinalis Raphaelis, appropriaturquepulmoni,&quid-
dinde depcndet.

p Obtinet Mercurius affinitatem cum Saturnali cura lienis,

aere carere non potcfl: , alioquinejus adfert commotio plu-

convulfiones, eftque Saturnus plurimam partem Mercurialis.

emadmodum nunc Mercurius,tanquam fpiritus vel aer, po-

>rn pulmoncm tranfmeat,ejiifque obftru&iones recludit , &

ictionem aeris, qux alias putrefaclionem in pulmone caufat,

,rigit:ftc fanat Saturnus ratione Mercurii fui fplenem , ejuf-

que

4 S COMMENTATIO

quecompundTiones. Pulmoaereminimepoteftcarere , &omi
elementa aere nutriuntur. Aer vehiculumeft, quo aftra fuper
influentiam fuam in terrena corpora exercent & communica
Et ut fe habet aer ad ignem & aquam, fic etiam fe tenet ae
Mercurius ad nutriens fujphur ac falem &c. Verbo, Mercu
atquc acr vehiculum cft five medium inter duo extrema &c.
quod hic ditlrum efl de Mercurio , intelligendum item erit ali<
fenfu de Saturno, quia habent fingularem cognationem adii
cem. Hanc concordantiam , quam habet Mercurius cum Sa
no , unice attendent ii , qui in Chymica palxftra vitlorcs & /fi
cogitant evadere. Philofophi non fine notabili fcrupulo magii
Opus Saturno aflcripferunt , tantum fuis fcriptis prcetenc
tes , quafi Saturnus eflec materia prima s quippe inquit
lius , quod , etiamfi Saturnus minimam apparentiam habea
Arte noflra , locatufque fit inrlma honoris mensa, equidem
circo is minime fic defpiciendus , at in fummo honore hat
dus , quia coagulationem Mercurii in Saturno reperimus ,
cialiter dum illi certa quardam particula fixi Metallici falis ap
nitur.

f. Forfitan hic fumme miraberis , quod Saturni hic tam n
tum fim memor , cum tamen intentum mcum in Mercuria
Cryftallum fic direclum. Itaquefcias, mehocob fpecialesc
fas fecifle, & ad obtenebratum intelle&um tuum illuminandi
adque ulteriorem rurainandi anfam tibi excitandum •, Vide
ut in mineris ferri & cupri Saturnus cam libencer fe finac
veniri , ex hoc poteft fibiingeniofus arcifta faciie formare c
clufionemquandam,remquecam diu perfcrutari, donec Me
riumSaturni oftenderit,qui de divite quadam nondum fufa
nera magni dexteritate efteducendus,& hoc ope aquils ac
conis, quialias etiam Rupicoluber dicitur , quod totum eft i
habens (blummodo diverfa nomina •, qui hoc non apprchen
neccordifuoinfigit, is in omnem seternitatem nihil intelle
ncque profeclus ex philofophicis libris obtinebit.

DE PHARM. CATHOL. 49

, Hic porro non oblivifcar , qubd , quemadmodum Mcrcurius
iliquibus punclis cum Saturno concordat , fic piriter Granatus
n CryftaHo refpondeat 5 nam illorum intclligentia: atquc in-
ntia; in.mundo ccelefti , per fpccialem diftantiam & figuram,
m harmoniam primo componunt, & cx his cauftis eft, quod

Saturni fuerim fic memor : Nam cum ille terreftris fit planc-

& ficcam frigidamque qualitatcm habeat, hinc idem cum Mcr-
lo concordat, qui aquam reprarfentat, & frigida humidaquali-

prxditus cft, ac fic accordat uiteriusMercurius,propriafua frigi-
iquea qualitate , cum Saturni alia correipondente qualitate , qux
liter frigida eft.

Caeruleus Lunaris Sapphirus efticaciam fuam aftralem a Luna
pitj namque intelligentia Lunae eft ejus Angeius, nempe Ga-
1 , qui influentiam fuam per Lunam & aerem ope elemento-
confummat : idipfum nedum in fuo inferiori aftro contingit,
[\m & in fuo Sapphiro , qui xque pari facultate delibutus eft,
irgcntum , qux utraque , in omnibus capitis feu cerebri infir-
itibus, tutiflime ufurpari pofl'unt,fuumque efte&um fumma cum
iratione excrunt. Oportet vero illorum compa&a Occlufa cor-
prius diiTolvi , nobilemque eorum animam , five fulphur ac
•cc inde educi , quae fimiliter in potabilitatem quandam abire
rtebit. Potabilitatem autem ejufmodi conficere fine Saturnali
fU eft impoflibile, quiquidcm fpiritus, aut ex faccharo>aut po-
:x Mercurio Saturni debet extiahiope falis ammoniaci, ut paul-
lte mentioncm feci , id non parvi aeftimabis , fed maximi fa-

2tc

ide

i Comparatur fal ammoniacum aquilae , & fulphur draconi;
[jfj aadmodum enim aquila fupra omnem modum fublime
re poteft , llc etiam facit fal ammoniacus . Et ut igneus
quaevis abfumit , fic fulphur fimiliter omnia corpora
lit , calcinans ipfa in pulverem & cinerem ; Ex utrifque
ipraedidis fpiritibus,ope Vulcani , grave oleum extorquetur,

Xx quod

S o COMMENTATIO

quodomnia metallica mineraliaque fulphurafolvir, inque 6lJ
quoddam rcfolvit ; fed jam tempus eft aures arrigendi , Si i|
partem unam fuper duas puraz feparatas argenti calcis proj
mus,figit fe oleum illud fimul cum metallico fuIphureinLi
calefacitipfam,evehitqueeandem ad naturam folarem&c.Sij
fis hocarte confequijtuncnihil amplius eft tibi ncceflarium,
attrahit, introducit, folvit, manetque cum fuo foluto ; Vider
quam proclivis fit cinnabaris ingredi vigore fulphuris, quom
fimiliter illa, ope flxi cujufdam corporis & metallici falis , in
nam tranfmutetur , id ipfum anfam praebet ukerioris confic)
tionis s Nam fi pofllt draco folus tam habilem reddere M<
rium , ut ad praedictum opus qualificatus fiat, quid non alh t
aquila ipfi praeftabit ? &c. Ubicunque nunc lux talis depre!
ditur, ibi films artis continuo ceiTabit, remque eoufque in<
bit , quoufque ad cauflam efficientem perveniat , haec vera eil
fcientia* obtinendae, fecus qui facit, &de uno ad aliud falti
nihil expcritur; & fi ipfi aliquando obftaculum eveniat, ju m
fe ipfum non poteft, quia nec naturam, nec qualitates ejui ms
enofcir. ■ &

5>. His hac vice de Magicis elementis,deMedicinaUniy P
\i, ejufqueMenftruo, fcribere fuperfedebo: quandoquidemqi ^
minerale regnum promifla mea abunde fatis adimplevi. S on
hcnbmim lcclorcni hanc meam funicientioremdo6trinam,quar mi
ad hoc,arqui boniquefadurum , & hunc meum Libellum, par
obiter vel pcrfun&orie, ut alias fieri folet, lecturum: verui me
clioncm,magna confiderantia, farpefacpiiis reiteratuium ; J tia
verba pauca fcripfi , habentia tamenomniafuumfpecialem ure
fum & interpretationem .,• funt quoque omnia neceiTaria,& h
'ar-fte in unum colle&a, quam mihi etiam pofiibile fuit ; & !«:
propter has feci rationes, ut ne benevolo Lctlori difplicentise fi k\
inter lcgcndum obveniret: Ut autem hoc impediam ,mear |ki
candidam afFecTionem, erg3 omnes finceros Amatores , eo fl bi
cxhiberepofiim,hisjCumpr;rcedenslcclio/t^nadhucrecenti kitu

DE PHARM CATHOL, 5-1

:C; fcmoria, in epilogum hujus libelli, brevem valde repecitionem
Magicis elementis, de Medicina Univerfali, five Auro Fota-
vere irreducibili, deque Menftruo Univerfali, per quod hoc
fublimiter pra:parandum eft, fum adj un&urus. Eaproprcruni-
attenderc dignare, quia in ea totum nucleum , a cortice fuo
ne pieneque denudatum,dilucidiflime ob oculosponam.

:onfi <
t\

Caput decimum feptimum.

I medicina Vegetabilium &* Animalium , qu& Je in
mobv.sillis regnis exhibet^fympathiceque ad prinwn medici-

n.vn fpeclat.

"*\ Icimus eftque verum , Homo vinum & aurum funtfbi invicem
^J bcnevola. Vinum poflidet efficacem fortificantemSpiritum,
ciim cor hominis reficere poteft. Vinum refocillat in fenibus
itum,quialias, tanquam.mortuus , apud illos tam profunde
ultus jacet, ut ipfum deprehendere ne poflimus-, ubivero vi-
n, ab hominibus potum, conjundlionem quandam cum anima-
egetabilique fpintu fecit , excitatur per hoc fpiritus vitalis,
npe Mercurius, perque integrum corpus dilatatur , ut etiam
m orania membra percipiant , & fe movere inde habeant.
ircurius regit microcofmum,&:vinum eft vehiculum univerfa-
[ac particularis medicina*-, & quodplus eft, fpiritus vini non
tum eft vegerabilemenftruum, fed etiam mmerale : Talem
iciriam habet idem , qualem ardens quoddam fulphur cum

jji t l)hure metallico, unde venit, quod nullum Aurum poculentum
;ilio poflit efKeri. Spiritus mercurii extrahic tinfturam de
)hure folis , tanquam intimum ex anima , fpiritus vini autem
rahitintimum ex his intimis, quia ibi iterum feparant fe fse-
,qux non introducendae , nec ad tintturam trahendae funt.
lcturaeft ficcum fulphur, quod per Mercurium Philofophorum

J [blvitur, Sc fe cum eo ita unit , ut folutum a folventi non fic

Xx 2 • fejun-

5 i COMMENTATIO

fcjungcrc, quia vclut una aqua in aliam abicrunt , Et qucmadn
dum nunc una aqua in aliam libcntcr intrat, feque in intimis cc
miicet & (cparari ie non patitur, fic facit quoquc mcnftruum, nel
pc mcrcurius Saturni, quem alibi animam mundi vocavi 5 Et fpi*
tum vini fimiliter efle vcrum folutivum mcnttruum dcmonftrat a ',- {
perientia in auro potabili, quia hic a primo menftruo , ncc ab jj j
tractionc ncutiquam potcftfeparari,a!que aigre ac aquaab aqua/c
Ethoc verum eft llgnum,quiaphilofophiinhoc omnes confcntii t,
quod folvcns nimirum in magifterio magno apud folutum fu
debeat permanere. Hoc eft imo refte & bcne pronunciatum, c
verum folvens a foluto non poffit divelli , fed debcat cum eo
minimum duodecim dies in digeftionc ftare , rubramque crfig:
praefeferre , modo alias verum Aurum poculentum dicendun
rit.

2. Et cum nnnc fpiritus vini menftruum vcgctabile llt , tunc
quoque medicina vegetabilis, alias non eflct opus ipfum apud
rum potabile pcrmanere, cui nihil alienum,nifi tantummodo in
medicina, dcbet accederej Et quemadmodum fpiritus vini profj*
limi menftruo ac medicina poteft & debet reputari , haud al
quoque tartarus, cujus fpiritus fimiliter ad reclufioncm metallor
poteft ufurpari : mctallis enim valde favct , augens eorum malli
bilitatem, id eft, eorum falem,quia fal eft metallorum mallcabili
ergo quidquid malleabile reddit, augmentat eorum falem.
poflemus etiam tartarum bene, vel fatiiis ejus fpiritum,ad obtin
dum tria principia, ufurpare, ut fuperius indicavi , oportere fcili
feparationem quoque in tribus principiis fequi , quando nimir
fal, feu elcmentum terrac, ita augmentatur, ut incipiat dominari,t
protinus duo dcbere cedere : Quandoquidem autem haec non
via nec intentio , ut fulphur deperdamus , hoc unicuique libei
rclinquo, volens faltem illum de co ipfo ulterius ponderando rc
nitum habere j ego quantum ad me facile contentor illo , qi)
cxpertus fum 3 quowique inveniam mellorem & propio:ir

DE PHARM. CATHOL. f3

n trium illorum principiorum de fixis metallis cduccndo-

. In tartaro non cxigua hcrculc delitefcit medicina; nam prarter
ificatum falem occulitur etiamnum magnifica tin&ura in illo,
• contra calculum aliofque multo plures defe&us, mediante fuo
iculo, tutiflime poteft applicari. Ex tartaro, ope fulphuris, li-
ireum quoddam menftruum , fcu oIeum,diftillatur , quod tin-
•as & eiTentias, cx omnibus vegctabilibus , fibi attrahit ; jpfaeci-
._dum fpiritus calcis vivae ipfi incorporatus eft. Ab hoc autem
lftruo potcft fpiritus vini tin&uras deintegro auferre , ita ut
lftruum propterca illxfum maneat ; utrum etiam hoc oleum
alla apprehendat, determinare intermitto : mihi conftat , oleum
ddam ex his ambobus igneis fpiritibus pofte cxtorqueri, quod
jiontinenti diflblvit, & omnc, quod naturae fux eft, abfumit in-
draconis , quia in ipfo funt ferpens dracoque fimul &c. Ex
:one praterea folo , per additionem draconis volantis , quem
ofophi fal ammoniacum nominant ,poteft pradgneus myfticufc
fpiritus educi, qui profe&o non contemnendus eft; Quihunc
tum fui fimili animare novit, tnftructione mea non opus habet,
ulorque ipfi de illo.

Sed ut iterum ad tartarum veniam , & doceam, qualiter tin-
a obtineri poftit, fcito breviter , Sal tartari tam diu debere in

calcinari , donec optatus color tibi apparuerit ; huic afFunde
ficatum fpiritum vini, fic habebis in fpiritu vini tincTuram tar-

inftar fangvinis rubicundiftimi, haec potes ieparare , veljun-
imul confervare juxta beneplacitum tuum, mihi iufficit, viam
aperuilTe, qualiter in vegetabili regno , confimilis infignis me-
ia & menftruum poflit obtineri ; Et ciim illud ex animali quo-

regno tindturas 6t eflentias habeat extrahere , idcirco tibi
Dreviftime manifeftaturus fum , quod , Quemadmodum in
ni virtus akorum metallorum omnium folum comprehendi-

Xx 3 tur«

74 COMMENTATIO

tur, fic quoqueinMumia, fupplein cordehumano , fupremaics

ftra: valecudinis medicina certo fit reperibilis * Quia vero non f||

per recens humanum cor habere licet,ad illo in medicina u

dum,hinc convenit iftud, quod cordi proximum eft, loco i]

ufurpare,vel alias fpecialia praeparare , Scjimile fibi Jimili cur;

Per hoc autem non tam fecuri fumus , quam per Univerfa

Medicinam, quia Medici judicio fuo non femper confentii

tanguntque cauflam ac fundamentum infirmitatisadmoduiE

rb : adhccc etiam plura fubinde, quam unum , membra in coi

re laborant & argrotant, &quod duntaxatilli uniconvenit,

aliquando alteri nocivum eft ,• In Univerfali vero Medkina

rninimetimcndum eft,quoniam in corde, auroac vino,funt

nes animalium & mineralium & vegetabilium virtutes in ur

collecTae, omnia ad folatium & utilitatem generis humani, q

iibi de hoc fumme gratulari poteft,&'omnium rerum Cond

riDco,pro hac excellentiflima medicina, de fundo cordis h

re gratias.

f. ^EtemopoliMonarchas fit laus , honor & gloria prc

gratia, quam mihi concedit, in defcribendo hoc meoTra&at

qui non ex vanafama,afttantumide6publicatu5,quia vide,c :u

perdiverfo-varia prolixaphilofophicaicripta, mundu? t;

devcnerit crrorem&feditionem,ut fpc&arefitlamentabile,

liter nimirum plurimi quoque fe fruftra torqueanc , cruci

quserantque in quo nihil eft,dilapidantes,pra:ter opes fuas

parabile tempus, & tamen nihii deprehendentes •, fcaprcpte

cft, ut quis materiaclavique hucpropcret, ante & priusquau

tus corruat in errorem Orbis, & probi ipii defperent, quibus

ce fortunamtemporalem, fempiternamque faluccm precor.

terum Commentationem meam Dco omnium illi fcientiarum fu

abundantiflimo fonti commendo, quiquibus vclit probum i ^

fuo tempore fenfum & intellefrum daturus eft, Amcn. Rem

igicur vcrum , Homiuemvinum & aurumfe invicem amare.

l/OI

DE PHARM. CATHOL. ff

<Perfer 6 ohdura , dolor htc tibi prodcrk , olim
Stfpe tulit Thyficis fuccus amarus opem.

Caput decimum ottavum.

De Chymico Alphabefo.

k »modo nimirum yeterum philofophorum characleres^ Jlgna ac Ver-
ba mtelligenda fint & interpretdnda.

-eni DRsecedentibus capitibus de Materia prima, de Menftruo
& Medicina Univerfalij fimiliter de Magicis elementis fi-
:lavibus, quantum mihi Deus quidem permifit, clare ac ex-
se fatis fcripfi : Cum autem id incipientibus tyronibus ali-

modo grave obvenire poflTet , quandoquidem illis philofo-
;us ftylus adhuc ignotus fit , atque ego aliud nil prorfus in-
iam , nifi qualiter omnibus fidicordibus probifque Artis Fi-
icrvire poflim , fumme neceflarium deprehendi abhumili &
^lici intellettu fumere exordium , & Chymicum Abeceda-
i ac aliquos novos chara&eres, qui proprietatem rerum de-
atarum veraciter exhibent, anne&ere •, Idcirco a*quus tech-
hilus unice curam adhibebit , in difcutiendo hoc Abeceda-
i, & adjunttos novos chara£teres,nam indeprima luxoritur.
. Philofophi materiamfuam, fivemen(lruum,aceto acerrimo
ailarunt j itemque vitriolo five nitro, quia hoc omnes qua-
es continet,qua? materia? prima? a philofophis attnbuuntur,

illud humidurri & ficcum, frigidum & calidum , leve & gra-
"ecundumquodipfum habere volumus, deprehendatur. Mer-
0§ jam fimiliter hanchabet proprietatern, & efi perfpicuum,
jdem Philofophorum fine illo non pofie fieri, eapropter Sa-
tes haudinjufte faciunt , quando ii fuam Materiam Mercu-
l vocant. •

. Qubd vero m.uiti ex frigido Saturno, cum opus Magnum
afcnbatur , falutem fuam confequi defiderent, idipfum tam

diu

iil

76 COMMENTATIO

diu cgo in illorum opinionc perdurare fino, doncc ii fcntiant , i
Saturnus in fc habcat qualitatcs 5 Matcria fapientum folaris cft &
lida&c. Saturnus autcm cft lunaris, ut idcm dcmonftrat ipfius «
ratler, qui fcmiluna cft. Sapicntum Saturnus non eft a phil<
phis omnimodc dcxtre confignatus , ncc proprio fuo nomini
prclTus, quia illum jure characlere folis oportcrct clTe infigniti
ciim circulus figura llt omnium perfe&iiTima. Et quamvis cx
tcria prima cuncta metalla fint nata , & hinc non fucrit incor
nicns,quod fignum illud omnium mctallorum characleri rcfpoi
retj nihilofecius Sapicntes idipfum,ex fpcciali confideratione, fa
non voluerunt,aft folummodo aliquatenus per ilgnum vitrioli ,
tri, accti, Saturni, iivc Mercurii,exprcflerunt.

4. Qui jam ex arte novit haec in unum formarc charatteri
ita ut ctiam harmonia quajdam per conjun&ionem contigcrit
habct materiam ante oculos fuos > idco oportct ad Sapicntum
phabctum te convertere & videre, fi tibi fuccedere velit ; Signum
tcm accti five Azothiprimas haberedebct,poft hoc alia, quae a<
omnium proxime cognata & addi&a funt , quamprimum ped
infequcntur, & fic dc caetero: Hac via mirabilis confurgit charatH
qui naturam rerum prsedi&arum per omnia comprehcndit, cxcd
quod mercurius vulgi non plenarie ante oculos jaceat, & a qu*
dignofci poflit ; Ego autemajo tibi, quodMcrcurium non tarrt
alis fuis cognofccs, quam ex ignefuo, & hic frigidus cft ac td
itris,ficuti ille antiqui iftius infirmi Saturni, hoc modb ccrtific iph
es, prxcipuc dum in hoc chara&ere calidum ignitum fignum p» alei
viderc. Ignc hoc exccilivum venenofum materiae tux frigus ten
ratur, & fit tandem omnes qualitates, hinc menftruum UniverfaUK
balncum Rcgis prxparatur.

5. Hic notandum eft, fub vitriolo fulphur ardens eiTe intelliAf
ckim , hoc vocamus quoque aliquando igneum draconem ; > mt
quemadmodum omnia abfumit draco, fic etiam fulphur omnia ^
ne fuo comburi & calcinari facit; Qui vcro frigidum meumdr30f 3
nem probe intclligit, & ipfum in praefutis figuris offcndcrit, idemi;

IUQ

DE PHARM. CATHOL.

r ulterius eget, quam duntaxat rubrum quendam igneum vo-
em draconem huic fuo fratri adjungere , tunc duas natu-
in unam redegit , quse tamen ante quoque una unica fuere ,
tantiim in qualitatibus diverfificabantur ,• retinent vero
)# unam fpiritualem Mercurialem naturam : Absque hoc
uit Univerfale generaliflimum confici , deberet jure cha-
re Altiflimi vivace confignari; quiabonitas, quam Deus
nipotens in toto Univerfo collocavit , huic prsefatse mate-
bli communicata eft. Et quemadmodum generi humano
lia bona de Terra proveniunt , taliter progerminat ab hac
eria fanitas atque divitiae. AiTimilatur, ut ante recenfui , di-
: majcftati , qux omnia comprehendit,& in qua omnia quoque
prehenduntur.

Charadter divinus rotundus eft circulus five fphsera , cu-
entrum ubique, circumfercntia autem nufquam terminat,-
litudine divini hujus chara&eris creavit Deus Omnipotens
:m & univerfum Mundum in rotundam perfe&am cir-
em formam s Et quanto exafrius aftrale quoddam cor-
:um hac divina figura & fignatura convenit , tanto nobi-
em reputabimus, quia non geftat tantum figurara illius, a
cunc-ta movcntur , fed etiam rudis elcmentaris terrarum
s , fcu potius fixi indeftru&ibilis Salis fui Salvatoris $ Nam
fophi , ut fuperius declaravi , intelligunt etiam nonnun-
ifalem fub nomine Terrse.

Cseterum in hoc meo propofito nihil refert, five giobum
: mundi vclut circulum , flve vero falem & nitrum ex-
as-, Non autem debcmus cum hisproccdere, ut fupra di-
eft,fed haec duo bene permifcebis, proprio fuo aceto imbi-
:aut id in quantitatc materise fupernatet s Acetum autem
portet ex praedidtis falibus, per diametrum falis five vitrio-
neam pcrpendicularem nitri, fic fit acetum acerrimumy
etum Azoth five crux , & vice verfa per crucem fa>
ntelligitur Azoth, nempeRedemptor, quife de furfum in

Y y hunc

58 COMMENTATIO

huncOrbemdeorfumdcmifit,fcrturquc, ut fpiritus Domini , (M
aquam faiis, fivc vitrioli & nitri , ex quoipfenatus &c cxtrattuil
Hic facillime tc adjutum habcre poffcm , fed noneft niihi fupfl
permifliim,de hoc longiiis fcripto revclare , propter tyrannos &m
dignos hujus mundi,qui ui tcncbris ambulant, & luccm,qu3erjj
his ultimis tcmporibus exorta eft,ac clare lucideque fcintillat,
nime acccptarc volunt , Et proptcr has rationcs tam crafla ps
fuperbia ab Omnipotente Deo in hunc mundum animadvert
ut is ie ipfum plane non poffit nofcere ; Nam mundanus fpir
nimirum illorum proprius malus bonufquc genius, qui duplex
■tualis efl conjunttio,omnia mortificans atque vivificans, ab ii
difceilit. Et quando aliquid lcmel vi feu atte , a terreftri iiic
ledicto , aut materia peccandi, quae matrix ac domicilium fuit j|
boni& mali, fcjunctum cft; tunc illud fe amplius ita conjung:
t patitur,nimirum taliharmonia,fubque forma tali,quali prius ,
icparationem, ob octilos jacebat j inde eft Mundus vivcns m
•videnfque ccecus.

8. Jam prorfus fimplicitcr locutus fum, & illudAbeccdariu
gitis 'incis Terrx , ex qua crcatus es , in pulvere confignavi.
tcr hac cft mihi unus.unicus, qui omnium planetarum virtutc
■niumquc mineralium <5c vegetabilium proprietatcm comple
Harc cft matcria prima Lapidis noftri,qux cx ifto A & d pr

ta Cft. Principium finifque Lapidis npftti dicitur duplex cail
Saturnus; hx caudx funt lunaria: , & per fpecialem conjuncti lni
cccleftemque figuram , in primo & ultimo taclu Lunx , ad 1 (Aiji
modiarduam virtutcm acheroicum chara&erem tranfmutata ifon
Hoc complectitur in fc totum Alphabctum Chymicum ; -N nvci
hoc cft ctiam fuprcmus Saturnus omnium maxime vifibilis ?F M
ccnturiocx hoc univerfali Charadtcrc dignofcitur, fcd impor nijv
caftldcm fuam,tunc praefentatMars officia fua, dcfignat princ uton
matcriamqucprimam inTerra & inmincra fuaexprcfsedemd:
quoniam illc aUoqunr libentcr ibi eft.

; "ii-

DE PHARM. CATHOL. f9

». Mefcurius nihil cft aliud,quae vcra qiwcdam Vcnns, qux luna-
i coronam gcftat, & cum iila iblare fulphur habeat, difcupit iilaua
ms bonufquc jtipiter ad maioretavexaltarc ■honorem. Esctrrfhc mcr-
<0 cOrnua, id eft, amburc ipii alas fuas , fic cft Venns qu;ciam,cam
rrtas, tunc hdbcs cffkax quoddam fulphur, quia vitriolum cft lul-
tr& antimonium cft mcrcurius, hoc fcmcn cft <5c matrix fcc. quod
t Tcrra progenitum cft,& tcrrcam facicm formamque circumgcftat,

nOn itcrum, opc tcrra:, corporalitcr coagulandum , confta:
•, congruo bcncficio Vulcani, fixandum crit.

o. Faftuofus ille mcrcuriushabct falutifcrumiftud iignum,quou
yfes in dcfertoCrcxit, & fcrpcntcm illi affixit,defpcd um pcdibufq;
iculcatum. Illi injunctum cft, ut crucem dcvorarct , ftomacho

concoqucrct, iequc ftatuto quopiam rcmpore cruce cibarct 6c
cntaret, acquc ac clatus ille fuperque fe jcns Nabuchodonofor,
ifupcrbi pcr contrarium humiliantur, & impiis malum, quod.
nidant, omnium primo evcnit. Mcrcurius mctallicus cft Lucifcr,
Dcrus & vefpcrusjSpolia ipfum ornamcnto capitis fui , ilc fphx-
ls eft truncus, fuper qucm fortuna circumcuriltat, doncc ipfi nu-
lcntum rudc 8c indigeftum ultra fe fuperius crumpat , tunc cft
quam fubmiffus & humilis, codem modo quafi rcdegiifes ipfum
itriolum pcr proprium fuum acetnm , quod ipfi fubjcctum eft.
. hunc re&e novit,probe invcnit,dcxtre traclat, falvus cft divei-

ufque in fincm fuum : Adige mercurium in cryftallum, addc ipii
m fuum, fic habes omne, ncmpc Univcrfale.
i. Intentio mea non eft de rebus fublimibus hic fcrmocinari,
dc Abeccdario, quomodo vidclicct inde fyllaba:, cx poftmodum
3a formanda iint. Hoc Abccedarium funt fimpliccs characlcrcs ,
tba: vero eorum conjun&io, quando ncmpe aliqui charactercs in
im contrahuntur , fyllaba: autem abeunt in verba, &: haec dant
iim fivc intellcctum ; explanant item naturam ac proprictatem
gnatorum & flguratorum : Quod cnim cx aliqua rc faccre poi-
jius, id quoque priiis fuit in illa ratione virtutis. Ex Catholico
fmico charafterc, quj materia: primx appropnatur,poteftMercu-

Yy s rius,

60 COMMENTATIO

rius,Saturnus, ial, antimonium,vitriolum, nitrum,Venus &c- conf)
idcirco omnium illorumvirtus, ficut in iphxrico quodam trun
native & affabre conjunc1:aeit,utfigura ejus demonftrat.

12. Etut abfolvam, dico tibi iterum,quia nihil pluseges inqij
re, niii folummodo Chymicum adjun&um Abeccdarium. Opc
te vero,pro inftruttionc mca,bene advcrtiflc ; nam exempla dc toi
rant,nonautem docent,&quod prae oculis dclincatumhabemu ^
intclle&us multo citius apprehendit, alias tibi Chymicum illud/ h
cedarium ob oculos non ftatuitTem , & per illud quafi omne , q ^Mi
haCtcnus tra&avi, tam in principio quam finc , & recapitulatione ticu
tius Opufculi, dcnovo & tcrtio rcpctiiflem : CauiTa autem hujus $
quod refolutus non fim impofteriun clariiis fcu longiivs dc hac |
tcria fcriberc ; Proptcrca ergo breviflime tantiim fum feptem i
verum fuum proprium characTercm, illorum combinationem &
ligantiam,ut etiam aliquorumfemimetallorum,& quidquid alias
fim commcmoratum cft, per uniuscujufque propriam figuram
nexaque nomina,fignificaturus,ut fequitur ex

Alphabeto Simplici.

13.TJ Plumbum,vocatur quoqucLupus niger, Mors & Auruni
¥ Stannum, fub quo aliquando Mercurius fublimatus , & Sal

moniacum intclligitur.
cf Terrum.

© Aurum,Rex,Lco rubcr, & Draco.
Q Cnprum , Tccmina viridis, Lcoque viridis,
<£ Argentum vivum, Mcrcurius, Scrpentiger, Tilbon , Hcrmd ;;ri

intcrpres Dcorum, Angvis, Sal volatile ; Haec efficiunt m id(

licamquandamaquamintcrra; Dicitur cygnccum balncunj k\

quo ic Rcginapurificat.
J) Argcntum , habct Saturnalia arma, habilitat fe ad Univeil
ratione qualitatis&c.

Metallica Sulphura & Salia.

DE PHARM. CATHOL. 61

) Nitrum , Rupicoluber , Mercurius, Sapientum draco &c. Aqui-
la,ite'mque Satumus.

Sal, Venerea proprietas, Leo viridis,Potus draconis,Balneum Vc-
neris, Sal metallorum 6cc.

Sulphur, Cerberus infernalis, Igneiifque dracoj Diluvium ignis, Sa-
Igitta mortis, Olcum & Spiritus vitae, Anima viviricans per fe vi-
vens, Clavis clavium, Draco alatus.

Sub antimonio femper Mcrcurius intelligitur : Vocaturvita no-
ya, Medicina incognita, Arbor Vitae cognitionis boni Scmali, Ar-
ifcnicum nigrae mortis, Noli me tangere , Cerberus infernalis tri-
ceps.

Syllaba Chjmica.

[5. Quisquisnunc re&um nomen & chara&erem materiae primar

11 ^nofcere viilt, is fciat, ex combinatione figurarum refultare fyila-

;,ex his vero verbum fignificativum,vel univerfalcm chara&erem,

?m fuperiiis in titulo prodelineavi ; Non eft autem in iftiufmo-

fimplici deipicabili contraria forma comprehenfus, utphiiofophi

erunt, (Sceft nihilominus oculariter inibi reperibilis,valde'quefim-

ter inde conftructibilis ; Ifta ratio cft , quod hos paucos foliun

racteres volucrin confignare$ hi funt tanquam lucioli , quiducere

ebent adveramcognitionis lucem. Etquamvis majus quid reve-

1 hic intcntionatus fim , equidem ab hoc brevitate temporis abfti-

ur, prarcipue ciim mihi conftet, confimiles characteres in typogra-

ftis non efte rcpcribilcs, Sc iftiusmodi excudere feu fundere nimis

P»giim fore , atquc fic pcr hoc rctardatum iri, nc nova haec lux Nun-

Iishifcc cooriri poiTct, quod a:gre ferrcm.
Yy 3 i6.Quan-

(z COMM. DE PHARM. CATHOL

16. Quandoquidem jam tcmpus advenit, quo per talentu-
meum,in illis adhuc pauculis reftantibus vitx mca: annis, hdr
nibus lubentius gratificatum vcllcm , idcirco abrumpcrc rfie
lumoportet, intcrim tibi ad fjmmum hoc AlphabetumO
micum rccommendancio;cum promiftis>qu6d, in cafu qiiom
Dcus gratiam concedercdignarctur,illas adhuc paucas defrcld
tcs novas figuras prima fim dccafione annexurus; cft autcm, r<
vitDeuS) inneceilarium: Sis igitur his contentus , cdmillrs-tl
commtmicatis, &fub animx tuae lalute tiBi'cdniiriiiTis^^a/%J
mentis, duplicibus ignibus,cum Mcnftruo Medicinaque'Onivi
fali tripartita, Materia pnma , ncc non reducTione omniumh
tallorum in tria fua prima principiaj&fpecialiter cum hoc Q\\
mico Alphabeto, quod expcrtis (imul ac tyronibus in bonum
det : Eapropter fequeredoclrinam meam , Dei indigique prc
mi tui holi oblivifci, & tibi ab intcrno ihimico tuo cane pcj

hte

&angve caveas memento.

jBfevis Appendix,

Qmniumque fr&cedenti Commentatiwncula defcrfa

torum ciira rcpctitzo.

cor

7 1

IjPH
QOBr

i.jS^« letfor, fcripfi ha&cnus ex llngulari infpiratione divi;

^quomodouniverfalepermenftruumUniverfalisMedicin; ' (i
obtinenda^idq^quantum mihi quidera pofiibile fuit,in arftum t *
degi, Inprafcntiariun vero vellem adhuclubenterdocTrinara & "' P
trodudtione ad Artemdare breviorem,qualiter nimirum Anft J°
fanitate fuam confervarint,& ad fublimius quoddam altare evc ,•?
rintj Pr6indefcias,qu6d,tametfi coramOmnipotente Deo; ^
omnium cordium fcrutator & probator eft , falva confcientia* ?^
ftari poffim,rac non ex fuperbia vanaque honoris aura, non ?y
opinione five procervia, verum ex propria fcripfifte expcrien *

e«

COMM. DE PHAR. CATH. RECAPIT. 6$

uidem idcirco, tam apud probos aliquos quam improbos, dc-
ftionem pati debuero. Probis intelligentibusdifpUcet, adeo
rfpicue fcripfifle me } improbi autem,quibus Omnipotens illud
n fav r et, purabunt, nimis obfcure me de re locutum,aut etiam
js finiftras opinioncs fupcr eo fuftinebunt. Quamvis jam pro-
rum in arte expertorum ofTenfk jure me dcterrcre poflent,
c tamen non obftante , compatior ex altera parte probis in-
cntibus fincerifque Amatoribus , quibus experientiam meam
>enter communicarevellem, miferetque me illorum , qui per
Itos cacochymicos libros dilafTantur, occupantur& in vanum
orant.

2. Idcirco fcias primo, res omnes ex tribus eflentiis , in tale
fimile corpus, formatas fa&afque efTe,per aftralem impreflio-
m elementaremque operationem . Elementa reperiuntur in
tallis , &: non metalla in elementisj nam femen mctallorum

pn adeo longe remotum eft, utquidam fciolifibi imaginati funt:
Ijquamvis elementa,in formatione cujuslibet corporis, coope-
ii clebeant, attamen philofophica materia prima non funt * five
*rale illud femen, funt autem generationis & corruptionis cauf-
jj& corruptio unius alterius eft gencratio.

3. Opinantur philofophi veteres, rem omnem ex odio feu a-
j)r.e fuifte creatam,id eft,ex fympathia & antipathia , tanquam
Ifduabus fibi invicera contrariantibus elementorum qualitati-

s>qua: han.c operationcm, per cceleftem influentiam fpecia-

aque aftralem imprefliqnera,expediunt&c.Jam funtin metal-

elcmcnta inque mincralibus coincorporata, & ideo habent ea-

m.quoque illorum qualitates. Qualitatcs contraria: tantum-

)do funtdux, per quas, quidquid eft, gcneratur &nafcitur J -Ig-

£ajidus.eft,& ficcus, contrarium ejus eft frigidum humidum

mentum aqua^ Aer humiduseft & calidus, cdntrarium ejus

jcca fiigida terra . Et cum extra quatuor illa elementa cor-

s nullum fit reperibile,fintque in rebus omnibus elementa in-

fcrporata,hinc contrarietas quxdam exurgit in quovis elemen-

dc-

ubc
ttiar
| dc

lCD

64 COMMENTATIONIS DE PH. CAT.

tato. Ex his rationibus funt omnia,fub globo luna: , peritura
deftrudibilia. Quia dum duo fibi contraria in uno fubjetto p
fiftunt, contingit inceflfabilis lutta , donec tandem pars una
externo fuo elemento opem accipiat, tunc namquepars oppc
ta protinus debet recedere, & fortiori viclroriam cedere, inde c
tur corruptio quxdam,feu totius fubftantix fegregatio, adeo
forma nova prae oculis jaceat, qux per corruptionem gener
cft.

4. Metallorum elementa eorum tres primordiales funt mat
ceSi Mercurius , Sulphur & Sal : hxc funt velut contraria in cci
tinua pugna atque inimicitia y quia Mercurius , tanquam fpiri
aerius, hoftilitatemadverfus falem gerit, qui terram repradent
&calidumSulphur, ceu ignis,aquse hoftis eft, nempe humidit
mercurii contrariumeft: nam hic metallorum eft aqua , duoq
repraefentat elementa,ut aerem & aquam^ Hx prxfatx trest
trices, feu metallica elementa, fuum habent nutrimentum a 1
ftris materialibus , vifibilibus comprehenfibilibiifque elementfc L
lufrantur mortali fua in domo , ufque ad praefixum tempus, t ' m
nec elementum unum,per externum fubfidium,alteri nimisfi ;m
te evadat & illud fupprimat , ciim nullum ipfi a fui fimilif :tor
auxiliumj Et quemadmodum homo, dum elementum unum
illo dominatur, in gravem infirmitatem incidit , & primo e
pingvedo tanquam fulphur , poftea etiam caro illius fang^
que deficit & mori cogitur , ni ipfi ad patiens five pradoi
nans elementum debitara reftaurationem faciamus, & congru; ar
quandam harmoniam denovo erigamus; idcircomedicumfcHi
neceflario oportet, quod principium five eleraentum inpatu i
tc agat, & quod fufferat ,• Sicuti nunc in microcofmo cont
git, ficquoquein metallis & mineralibus cvenir, quaeperf
tificationem unius alteriiifve elementi contrarium element!
fupprimunt & furfocant,uc hinc corruptio & feparatio fcqui 4j :Ci

Bfuc

Vnl

beat.

PLANA RECAP1TUL4TIO. ^

Qui cx hac corruptionc mctallicum fcit fulphur vclut cc-
i animam fcu ignem, pcr philofophicum illum M^/V^wigriem^
erc, ifte mundi hujus gloriam cxpugnavit 5 Ignis hic eft dubkxj
anice attcndcs, quod , Quemadmodum duo illa elcmcnta duos
5 habent hoftcs , qui totius corruptionis funt caufla , Eo-
1 etiam modo fapicntcs duo clcmcnta , feu potius reccp-
ila elementorum , habeant , per qux ii unum , aut alte -
elcmentum augmentant , fortiiicant , ac fic aliud oppri-

Percepifti cx praecedcnti mco Tra&atu, uti Philofophos ,
efolutionc omnium metallorum , duobus contrariis elementis,
: tunc duos ignes baptizavi,ncmpefympathicumflagrantcm Her-
proditicum ignem,& frigidum metallicum ignem. Elemcntum
'um, feu metallorum anima,eft fulphur illorum. Frigidus illc ig-
ftMercurius,qui metallorum aqua dicitur, & per falem redu-
f.

. Ulterius recordare, omnia per illud elTe deftruenda, ex quo
lierunt , & in quod reditura funt, ncmpe mercurium , fulphur
Jem. Sulphur metallorum fuum proprium habet fulphur , per
d fortificari & incendi debet , ut dominium rctinere poflit,
d citius fieri nequit, nifi cedat aqua igni , videlicet aqueus Mer-
as fuo igneo Sulphuri.

Vulgare fulphur & nitrum funt ambo cfficaces igncs, verum
tiffimi inimici ,- fi fcis hos reconciliare , ac tum mctallicum
lur per illorum igneum fpiritum incendcre , timc tibi nemo ,
Deus , officere poterit , ad fanitatem divitiafque obtinendum:
eft illud,quod mihi folum adhuc refiduum refcrvaveram , ten-
ihilominus jam in bonum illorum ^ qui ad hoc eletti & bcne-
*e intentionati funt.

Poffumus praeterea, per multiplicationem falis, metalla bene
uere, per mineralem & tartarium falem , ut fupra latiiis de-
ftravi; at non conducit ad obtinendum metallicum fulphur,
T' Z 7. quod

I
1

66 COMMENTATIONIS DE PH. CAT.

quod anima eft omniutn metallorum j Idcirco oportet ipfunu.
te omnia,maxima cautela, per fui fimilc capi, ncmpe per ilh
ex contrariis conftru&um ignem conflagrantem , qua: fulphur
nitrum dicuntur, ac nonnunquam fub uno nomine comprehc
duntur. .

10. U.c vero etiam notitiam habere poilis frigidi illius met

liciignis,fcito, eum nil aliud efte quam Mercurium Saturni,c

] fe cum metallis amalgamat, & ope jam prazdi&i ignei duplicis e

/ menti in igne fe patitur calcinari.

Ti. Modo peripicuam, imo omnibus numeris dilucidiiTim;
a me fufcepifti do&rinam , quomodo nimirum omnia mctali
peraftralem quandam lideream imaginationem elementare*
que operationem, ex fulphure ilnt & mercurio prognata-, Qu
prxterea metalla per elementa debeant nutriri , vivere , a
itcrum mori , hoc eft, in primum fuum ciTe rcdigi,- Caetej
metalla elementis non pofTe carere. Philofophos iimiliter'^
duntaxat elementa venerari , quorum utrumque inimicum
bet. Harcduo elementafunt ignis & aqua, nempe mercuriua
fulphur. Ex his duobus , mediante fale , unumquodque irtiC
mentatum abiit , oportct idcirco per fulphur quoque & mct ^
rium iterumdeftrui,inque fulphur &c redigi. bixc jam funt < . r
menta 'kdagka,qux omnia corrumpunt 5 & novum exortumi [Uno
nifcftant, Hsec inquam eft Hccsifrima folutio, de qua prolixiiw n ^
principio tra&avi. ■■ m

1 1 . Alnra humida folutio fit per Mercurium SaCurni , qu ltlffl(
animam mundi vocavij quoniam ut Saturnus in ccelo prirmjs ^
planeta, paterque omnium planetarum dicitur , ita eft quca jj
terreftris Saturnus primus , & adepta funt omnia metalla Cti y
nem fuam ab ipfo,invehitur prsercrea apud ornnia, delnnc h»,^,
immerito fpiritum c)us ■feir.ititm mundi intitulavi.

13. Antevero quam de hac folutiohe teeiuJ-longius d
ram, debeo te adhuc fcmel ex fideli corde infv,rr:iare , Phil
phos fcilicet ncdurn duo elementa Magtca , Mcrcurios duos,

[Li

corp

PLANA RECAPITULATIO. 6/

urnusduos, vcrum etiam duo duntaxat habere metalla. Et
Mirum ad duos illos mercurios, propofui cum omni veritate,
t dolb & nodo , breviter me inftruc~turum,quaiiter te :n fimi-
.is occafionibus habere debeas. Scias itaque, quod , quando
lofophi loquuntur de Mercurio fuo, minime tu per illum in-
jges mercurium vulgi, quia illorum mercurius eft metaliicus,
npe metallorum mercunus; eft calidus & ficcus , humidus Sc
^idus : Mercurius vero vulgaris calidus eft in toto fuo efle ,
6 nequit ifte pro mercurio philofophorum haberi nec fumi.
4. Mercurius vulgaris femen argenti apudfegeftat, altcr au-
i mercurius fulphur folis in metallica forma & proprietate a
satore cceli & terra? obtinuit-, Eft folaris magnes,quemadmo-
n mercunus communis poteft dici lunaris magnes; & hoc ita
: defignat mercurius fua femiluna § quicum lllum Sapientes
gnierunjc , & a vero foJari difcriminarunc ac fejunxere. Hos
*s mercurios dignofcimus ex fumo, qui eft illorum fulphur:
Drrec autem euam animadvertere , quam volatiles, fixi, feu
tivi ii fint, ut cito, five ut tarde ei fe fublimari & prsecipita-
itiantur: Haec ipfa v ha eft via utrofque illos mercurios dig-
cendi.

f. Et fcias ulteriiis ; Quemadmodum naturaduos generavit
rcurios, nempe lunarem & folaremi Eodem pariter modo per
fei,exduobus illis fixis corporibus,fimiIem mercurium pofle
■parari:imb quod plus eft,poteft quoque ex mediis metallis,
"ntimonio, bismutho five arfenico, vivus mercurius fieri, qui
e ad medicinam conducunt; Hi funt nihilominus,falvafua
jllenti medicina , pro mercurio philofophorum neutiquam
fendi nec proclamandi, cum ille mercurius fit menftruum uni-
"ale, & bis de mercurio fit natus,fupple/r/w^ de lunari, po/faa
riyhunc mercurium jure licet duphcem Mercurium nominare.
6. Lunaris mercurius poteft leviori quoque opera ex Satur-
) corpore educi & diftillari, habeta?que naturam & proprieta-
,ficuc ipfemet mercurius Iunse > nam per Saturnum luna ge-

Zz 2 nerata

tfs COMMENTATIONIS DE PH. CAT.

nerata cft. Et ficuti jam cx Saturno lunarem mercurium eft cc
ficcrc, ita fimiliter dc minera Veneris calidum folarem mereuril
eft cxtrahcrc pcr tartarum ac falcm ammoniacum, qus, lfcet fn
mam inimicitiam adinvicem gcrant , nihilominus hoc negotid A>
promovcrc dcbcnt. Qui novit Mcrcurium frigidi Satumi & Mj
eurium calidx Veneris in oleum rcdigere,is habct menftruumU idi:
verfile,firmamquc clavem adeptus cft, qua omnia fulphura in po
bilitatcm adigi poffunt. Sed ad rem,

1 7. Scias porro, quod, cx allegatis rationibus , philofophi n oriun

inconvcnicntcr duos habcant Satumos •, quia fub jam praefato <i atura

plici mcrcuriali fpiritu intclligunt ii duos illos Saturnos, cx quil corpc

utcrquc ille mcrcurius, & poftca corum fpiritus cxtrattus & dif quai

latuscft. Multi plumbum aurum & aurum plumbum vocaru

hoc cft , Sapientum piumbum , & eft quoque in hunc ufquc di

mundo incognitum. Altcrum plumbum eft fimiliter quidemAchk

pientum plumbum, atvero ab omnibus \non~\ habctur talc-, cft voVa

gcntopulcntum &c. Cum ccontra aurulentum illud plumbumjnic j

10 apud metalla deprchendatur ; In ofticinis fub improprio nomlpve

diftrahitur minimique flt , colore cjus albo altiflavoque nihii (i

flantc; Gravc cftin pondcre,fpirituale ac corporale, arfenico cof, \

parabilc conferendumque, quia illud cx ipfo fratribufque cjus pjfcitern

genitum cft, funt in hoc fibi mutuo in linca collaterali affinia j jjoliti

arfcnicum arfcnico eft amicabik , fic & rcs fc habct cum hoo « itura

cultoSapientum antiquorum plumbo, qui cum & ipfi duobus t ilaris

tum, ad Magnum Magiftcrium, utantur metallis, his ego fimit ;t nn

fiftam , & pro parte amborum illorum mctallorumSapicntumJ aiis

tiquorum , meam cxperientiam ad lucem protraham. . , qui

iS. Dicuntphilofophi , primum & ultimum metallum tantu 1, ^

modo pro uno metallo eflfe reputandum, ncmpc pro uno metal arius

quod ad artcm & promotionem Univerfalis mcdicinx ufurpand i|j t

hr. Trur.^ni inctallum cft ipfum fpcrma mctallorum , quia ■ calc,

lo eft piopagativum metallieum.fcmen & fulphur vifibilitcr in

cena evocabile: Hujufmodi metallum repcrimus in mincra Satil oe

PLANA RECAPITULATIO. 69

Radix eft mctallorum pcrfectorum juxta ac imperfc&orum,

Sb;ulari quodam Saturnino fpiritu prxditum cft , Apparet ut mi-

■1 mercurii , Vocatur fapientum Plumbum , philofophiimquc

ftth, de quo lac virginis diftillare folcmus, habetque Venercam

jflsrietatcm. Vltimum autem mctalhim ideo Vocatur ultimum,

. ad maturam pcrfcclioncm & finem devenit y finis autem me-

jrum eft e^E aurum , ultra illud natura non operatur in metal-

fed dcbet dcfiftere & ceiTare, ufque dum dominatrix fibiars in

:urfum veniat; Harc parvo temporis fpatio(quanquam haud fi-

naturae ope ) eatcnus progrcditur , quatcnus cx folari compa-

corpore translucidum quoddam diaphanum corpuiculum cxur-

| quam philofophi vitrificationem vocant. Hoc jam eft nobi-

num , quod natura & ars perficcre ac opcrari pollunt ; Qua-

ivero ha:c vitrificatio facicnda aut inftituenda fit, non polTum

te hic defcribcre ; nam confurgcrct, prxter intentum mcum, in-

volumcn dc hoc mco compendio ; Veruntamen ne videar hoc

me folo velle rctinere , & id ipfum , ut quam plurimi Sa-

tes vetcres fecerunt , mecum portare in fepulchrum , adef-

?. Rccipe hoc igncum elementum ^iagicum , quod ex dua-
infernalibus ccntrariantibus materiis , ut exfulphure & nitro,
pofitum eft. Cum hoc infcrnali abfumptivo igne incipe in fi-
jaturae, id eft, oppugna 6c calcina illas aliasinexuperabilespor-

>3laris munitii, nempe auri^ fic inccndit unus ignis alium ,. vi-
et unum iulphur aliud : & dum hoc fit ,. dominatur elemen-
ignis , quod fecundum cft principium in corpore folari , quia
, qui in auro cft , vocatur fulphur & anima; • Ubi nunc ignis
t , "ibi dcbct clcmentnm aqueum , ncmpe humidus fugitivus
urius , ad fuum aftrum volare ; Et cum mercurialis ipiritus
x fit domicilium , vinculumque vocitetur , qui corpus cum
a copulct , fcquitur inde prima feparatio , & anima: ac cor-
difiblutio. Dcbct vero ad hoc altcr ille frigidus metallicus
quoqueufurpari, quem dc mineraii quodam necdum fufoSa-

Zz 3 turno

Sec

.70 COMMENTATIONIS DE P H. CAT.

turnoextrahi oportet, & qui etiam mercurius Saturni nunc P ff

turj HicSaturnalis Mcrcurius, qui eximmalleabili illo& non ; Jjl

plumbo fa&us, non zrdct{Jorte \melius iegeris , currit] ut comra ^ 1

mercurius , fedhabet in fe terreftrem ficcam quahtatem , 1 :oa(

poteft ille fulphur folis defendere & prafervare, ne combur ^

& fuo cum mercurio avolet. P ote

20. Quando aurum cum mercurio Saturni amalgamatum 3 1 u .

tunc aurum efficitur porofum,poteftqueinfernalis lgnis folit w ''

illud corpus multd citius & meliiis calcinare , & lblarem ig

ab omnibus partibus accenderc, inque cineres redigere^- ex

deducimus clarocum ccelico rore (ulphur, &ex remancntc

pore elixiviamus, poft debitam reverberationem, fuperpreti * c,a

llmum illum medicinalemSalem,de quoSapientesdixerunt ^

metalkritmLapis eft^Pbilofopborum-.Deinde: alius philofophus aili

Deus creajfet fa!em,Lapis philofophorum fierinonpoftet-,Hic fa

tem, utdccet, cum fpiritu vini clarificari dtbet, &, hoc faclo, ^ w

fulphure fuo unitur, & cum fpiritu mundi, ideft,illo cum fpiip'

qui ex mercurio Saturni diftillatus eft,imbibitur , in uno u !U M

vitro atque fornace putrificatur & figitur ; Sic eft magnumd "^

ufque in fermentationem ac augmentationemperfe&um,^ lube

univerfalis medicina in omnibus infirmitatibus : Qui ea frii ivia

renovarionem fpiritus fui confequitur, omniumquc fuarujn 'ifp

fe&arum virium robur^ "Et qui fcire glifcit , quomodo &4j Mm

do hanc mcdicinam applicabit, hunc ego, ad diutius me n6 ^gat

tinendum, ad philofophorum libros ablegabo, & in meo projj &

toperfiftam. . foei

2 1 . Mirabftur indubie fummopere benevelus letfor perfpi
meam radicalem inftru&ionem, quam in repetitione fcci,p:
pue quantum ad frigidum illum Mercurium Saturni, & infejt::
illud XlagicHm elementum igneum , citra qua: in tota Chy
fcientia nihil utile eft expedire ; eidem vero in refponfum
quod, licet expertis fcientibiifque rem nimis clare, etiam ex k

PLANA RECAPITULATIO. ?l

juam ullus unquam pbilofophus fcripfit , in medium pro-
rim,attamen fit adhuc exiguum quid,quod fibi occultum te-
idelicct qualiter ex non fufoquodamimmalleabili minerali
no adeo (ublimis,rarus&prseclarus,Mercuriusextrahendus,
^modois prartereain rubicundum fpiritum fitadigendus: id
poteft duntaxat per unam unicam viam 6c medium fieri ,

quidem fuperius lucem accendi, at fpero , cui Deus idip-
ion favet, isetiam non apprehendctnecanimadvextere po-

Secundb non folum mihietiam adaptationemfrigidi me-
ignis ex parte refervavi , verum & praparationem ignese
ue clavis, qua?, ut percepifti faepius, ex duobus contrariis re-
intibus ignibus prarparatur, nempe ex fulphure & nitro,
tametfi quidem ambo infernales fibique mutuo advcrfa-
?s ignes dici poilint , nihilominus quantum ad hoc unum
febent & utraque unum pradlare effectum j Quomodo au-
fiaec unitio fiat, propcerea invoca Deum , pro illuminatione

1 tui, ego luculenter partibus meis fundtus fum, &plusquam
m |in hoc libello revelavi $ Ratio efb charitas proximi mei,
in, ! lubenter vellem cxigua mea experientia animare , inque

II viam reducere : Nam quid prodeft mihi (apicntia mea?

ij n d fepultum terrse talentum ? profetto nihil s Confidera-
[hujus efufcitatus fiim ad iftiufmodi perfpicuam veritatis
ulgationem,fpeciatim ubi expendifiem,

jp Scire tuumnihihft) mfii te fiire hoc , fciat alter.

ido eft quoque dignum & juftum, ut omne, quod bonum ,
|ume fit, videlicet iis, qui fe cum philofophis devinxerunt
voverunt ac intra illorum funt numerum s Cseteris vero ,
jtcra funt, fiunt omnia per fimilitudinem,ut audiant & non
fgantj videant &non apprehendantynullas gemmas inter
^^argemus , quia illi tamen eas inquinant nihilique fa*
i(fas&c.

MJnurn qiiod tibi magnam poflct creare intricatjonem ra-

tione

72 COMMENTATIONIS DE PH. CAT.

tione utriufque illius Saturni five Mercurii hic non pra>teri ®
idcirco unice dodtrinx mex pracbe aures tuas. Audivifti fi
rius,quod ex Luna , & fimiliter ex fngido illo Arietino Ss
no Mercurius quidam poftit fieri , & quod hic ad fapien
Opus fpecialiter inferviat t Deinde , quod ex minera Vcr
etiamSolarem quendam Mercurium fit efficere , qui folari KC
phure condotatus eft , unde &ipfum ibidem Mercuiium 6 ' M
baptizavi, quandoquidem is ad generationem Solis fit ufur; llte
dus: Tertzby quod ego , hoc non obftante , Mercurio Sat m
jam penes deftru&ionem auri fuerim ufus •, itaque ad hoc ^
bium dico, etiam Mercurium rubrum in Lunari alba tin&ura :6,
genti & meliori cum commodo,polTe ufurpari. Et quemad m
dum non valemus ab uno extremo fine medio ad aliudtenc ' m
haud aliter quoque polTumus ad nullam rubram tincturam d m [
nire, nifi habita prius alba-, fic poteft benevolus hfior fcrupu
fuum jam ipfus refolvere, & recolere, quod hic non de Uni
fali Generalii1imo,at duntaxat de fimpliciUniverfali fcripfe
24 . U niverfale GeneralilTimum ex duplici Mercurio, ut $
narravi,producitur, &cum folari fulphurc animatur atquei
mentatur , & cum perdurante auri fale figitur , nec non ult<
in infinitum per duo alia fulphura augmentatur, tam in qu
tate quam qualitate •, Qualitas ceu vita per fulphur cibatur,q
titas augmentatur per jam dicTum Mercurium , qui non ir ^
indolem & facultatem proprietatis Venerea2,fed Scnaturarc ^
neralis frigidiSaturni fecum geftaty idcirco duplici Mercuri
fimilatur , duphtufque Mercurius dicitur , cui omnes qualii
appropriantur ,• nam habet qualitatem Veneris ratione c
fulphuris: frigiditatem autem ex parte Saturni. Candidm *ew,
qus artis Amator omne quxsb dubium milTum faciat, ac meas e
rientia: in veritate fidcm adhibeat. Feceris quodcunque vc
ris,fic nullius me mendacii infimulare poteris,quia egohoc
ex aliis libris commendicavi, ad mihi aliquo modo famofiuj
rnen comparandum> aft per raanuum mearum laborem pe

icai
moi

17,

bor

ifi

ram

T, PLANA RECAPITULATIO.

'f«tt§tus fum , & poftmodum intellexi , quod fckc dcbuiflem ante .

25. Syncero vcro technophilo contingit fundamentalis myfterii
ipientum explanatio , quod fuperius quidem defcripfi, nuncautcm,

hoc fpicilegii ficilimento, quam fuccindtiflime complexus fui, qua-
:nus repetiticmcm hancce legcndo frequcntares ac tam diu reiterarcs T
oncc omnia intcrne externe edoctus fis 5 Et cum non ignorem, hanc
leam Commentationem non pofle impugnari, fic partim ex metu , par-
tuli m item cx odio & invidia,inomnibuslocis coemetur, itautpaucis
ioSi dmanus fitperventura,cgo autem meum inde colligam & fciam,
d hoi uid feccrim , & quid adhuc impofterum fim facturus.

26. Interim his meam repetitionem, ratione duorum %iagicorum
emAementorum,MenftruillvcMercurii duplicati, finkam efie volo , &
itea cmedicina, quae in mineralium monarchia confiftit , trattando ab-

mere : Sufcipe proindc has gratiore animo fudoris mci primitias
\xm~Magicis elementis, cum Menftruo Medicinaque Univerfali,
um Materia Prima , per quam quodlibet in tria fua principia me-
allum poteft rcduci,verumque aurum Potabile debet fieri. Materia
rimaexprefllstibiverbis, quemadmodum & utraque elementa fivc
mea clavis,ufque dilucide, imo perfpicue,adumbrata & ad oculum
icmonftrata eft, ut clarius, opinor, non defiderabis.

2 7. /Eternus, mifericors,poli folique Conditor , primus & novik
imus,quitenet clavem Olympi & Orci, animos ac ingenia dignorum
r umilium illuminare dignetur, & captum voluntatemquc impiorum,
pperborum, avarorum, ita occludere atquc obthurare, ne quid ex
lac mea fideli candidaque intentione provenire poflit mali, fed om-
ic bonnmilladebeatcxerceri, abhonore laudequeSanfri nominis
jus, proximi emolumcnto, propriarumque animarum noftrarum fa-
" t tfe & beatitudine Amen.

itfi

Jlli

Aaa MEMO-

74 MEMQRIAU

L E G -T O R E M.

i . TT E&or bencvole, quanloquidem in pnecedentihus mei\n &

unam atque alteram ohligationem fecerim, qu<z benign* mfi

- Lcdionin rem <t? utihtotem* cedere poffet } prctterehqufy

yerum ^Aurum Totahile irreducibile aptari & perfici permittere fffr W

ponderimfuautiiy quihoc tanquam Vnherfali Medicina indigent iwi

inquirere S» Ww yalerent .:. £^ yo gg^tftf ^ $6 fingularibus pm s f/j

derof/fque motiYis^ adcertum quendam locnm', refvdentiam meamfi ki

gerefim nitentionatus^ Interea a-utem^ ut ohligationem meamptbuf>

mifaque ex ~Verbo feryem HU[a , candidum Le&orem y//r «,

deberem, uhi exquirendus 7 informare ; <^#w defeclu itlius obhg$ roi

tio <ts promijfa obfolefcunt 7 & faciem mene jaclatwnis prafefek.

runt j proinde sequus Le&or/aVtf , ^0./, /ice^ Colonitf Agrip i\i

pinrt ? ubi longofatistempore moratu$,non ero reperibihs , attamje\ 5,

f&/</iJ7! ^e ?//?</ pnefentia, apud Iacobum ]anum(cujus nomen in ta u

hetlarii tablino > yulgb Toflce Lomptorio^ alias multis quoque tech m

nophilis, diverjis in locis , notiffimum eft^) poterithahere infiruilio )%

nem') %atio autem^quare igtiotiis effe yelim^ejl^qubd quieti metrade fe

re cjnjlituerim j intertm QolonU , apud pnediclum Iacobum y jfurun m

(Poculentum pcterit haberi , quodde yeri Leonis fangYine confe 1$

clum c/i.

2. Nam dum Rex injua ejl reduclws principia^ fulphurqu\

MEMOR. AD LECTOREM. 7S

he anbua Solis in promptu , debet per fami liarem i/Ium Philo-

^phicumSpirkum ca amicabiliter abfque ftrepitufeu aduflwne

i \i oleum refohnhc. Hinc mediante Jpiritu Ymi Aurum (Potabile >

( (wr ycrb &fine iUo per { Vulcanum Jit tinciura^ tunc autem Sal au-

* '■ adejie debet , quod facileex mortuo quodam corpore^a quo ani-

iacmigrayit y potefi obtinerih ita ut prceter principia adbuc quar-
ftfl ifn aliquod Videre fit , quod ego terrejlre malediclum mate-
nijj lamque peccantem , fhe receptaculum mali proprii & boni alieni
m apti^o. Fbicunque nunc , ope hujufmodi feparationis , exful-
?| hure Solari^per ^iiverfale Menflruum } tinBura extrabitur, ibi in
\i mnem cetemitatem nutla reduclio in priorem formam ejl fyeranda,
ufi ?c efficienda : Quia maUeabile metaUicum corpus debet clSale fko
m iberemduratmem^ maUeabilitatem fiutm , hic autemtantummo-
njf ? eft mera anima &fpiritm Hermetis &c. Ergo no(lrafolutio y fi*
!iji e aurum potabile nojirum Verum & irreducibile dici debet, quod hk
sUj \rei yeritate edoceo. Eapropter candidus mihi Le&or fidem
^ tciat 5 nihilque dubitet , quin tinclura qucedam per hoc adipifci
igiffit.

%\ 5. ^edde autemglorificatceiUi igneceanimce proprium fuumcU-
im ficatumcorpusac Saf & reduc animatum/pw/cipiritum per
?ft ilem in coagulationem , fic fiirituale efficitur corporale &c.Tu 'Ve-
4 ■• Yidebls^ quidtibi Altiffimus daturus fit , fi longanimitate &
{$ 'oVidentia tempm exfjecles , cui foli honorem attribues , quia ego
fxn m nonfum> quam "Vox qucedam clamitans in de/erto , quce tibi lu-
0J| w Sapientix, Opulentia?, Sanitati(que confequendct procla-

14^ i luxautemeftiUudAliphti & O mega ; /?/wtf & puppk om-
'0 tumreruw.

Aaa 2 ^.0 prin-

7 <5 MEMOR. A D LECTOIEM,

4. principiumfne principio^ & finis jlne fine^omnibus obfecr
iis ,qui a te SapientU hujus exordium impetrant r adtuum bono>
rem falutemque animarumfuarum, fdicem ejfeclum donato , utei
dem > qui fuunra te Alpha principium habent , apud te quoqm
inpofterum O mcga y finemf?iefine , interminahili bonitate tua y « lta ?
cmnem aetemitatem , fruijci y teque amare 7 honorare, &grates tib\
exohere poffint immortales. jimeiu Hoc peroro clamore,ama
rc r morcj ore, re.

F I N I &

AngLos DUM BataVI praftarent aeqUore bcLLo.

& ■
DUM BataVos AngLI prgftarent aeqUore beLLo &c

«ptt

llll,
veri,

JK,

,1
d

Operif

Operis orthodoxia.

Quantum quidem ufqueadbuc fcitur. • • .

fjMta grandia, feu gravia, non infunt ; minutuh tamen (tranfpofitione fcili-

aut immutatione/ litera: alicujus) eaque valdc pauca irrepfcrunt : Legen-

que
3|4 lin. 18. Mccrcnati cum ce diphthongo, in medio, pro Macentti,

'erf. 4. Nuntius, pro J4W/w,perMj errore typographi : itemqueibi-
jdicitur., pro diciter.
Ti^erf. 3 . Hefperios, pro Hefteridos, fed in aliquibus tantum exempkribus.
''ineaantepenultima, lillos, locofiles, propter carmen.

dem, linea penultima ; Parcemiographo, cum oe diphthongo , pro Tata-
i] -apho, pcr x diphthongum .
>. . 11. audite, pro audire, quia fic connexior erit fcnfus.

erf. 2. nunc, pro r.?mc, pcr tria n.

erf. 11. defluxit, pro diflabttit (proptcrfyllabaz cmantitatem , fenfufcjue

ritatcm) ldcjue in paucioribus exemplaribus.
) ^1)1. 25. mundum^pro mundnm, perunum u.

1. 10. conopeis, fine ce diphthongo, pro c onofeeis, cum eadem ; in exem-
J>us quocme valde paucis.

8 1. 1 8. prudentia, pro pudcnti, incuria typographi, quamvis in pauciflimis
ce plaribus.

5 * 1. 1 1 . Sibylla?, pro SibulU, at in pluribus exemplaribus.
16 1. 25. catena, pro c at hena, per afpirationem.

Siverf. 2. fivel. 8. Qui, pro Qui 7 3 cum notula & ziphera 7; (ed in qurbuf-
autantum exemplaribus; error typographt.

n 1. 5 . itinerisfui, pro fuis : vitium fere maximunr, quod fcio ineffe.
3. ege tato, pro de, fyllaba ultima feu cauda indicativaj ineuria & crrore typc-^
;r* li.

ca m 67. 1. 1, Saturnos duos,pro Satnrnns dnos, erratumfanemaximumjCjuod
nd&c,

mo- V 3